Алтынньы 16 күнүгэр Чурапчы улууһун «Чурапчы кэскилэ» Бастыҥнар хамсааһыннарын төрдүс ыҥырыылаах сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн биһиги оскуолабыт үөрэнээччитэ, «Кэскил» медиа оскуола юнкора Лилия Маркова ананна.
«Мичээр» медиа киин юнкордара аан бастакынан Лилиябытын эҕэрдэлээн туран, интервью ыллыбыт.
Кини А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолатыгар Х кылааска кылааһын үчүгэй үөрэнээччитэ, «Эрэл» оҕо хамсааһынын бэрэссэдээтэлинэн үһүс сылбын үлэлиир. Лилия 8-с кылааска үөрэнэ сылдьан «Медилаб» Бүтүн Арассыыйатааҕы сүүмэрдиир куонкурус түмүгүнэн Лилия Маркова кыайыылаах ааттаммыт уонна Владивосток куоракка «Океан» лааҕырга барар путевканан наҕараадаланан сынньанан, сайдан кэлбитэ.
Ааспыт сылга «Инникигэ Хардыы» өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-практическай кэмпириэнсийэҕэ Саха сирин киин улуустарыгар оҥоһуллар мүөттэри ырытар, чинчийэр, тэҥнээн көрөр научнай үлэтэ үрдүк сыанабылы ылан, Москва куоракка Бүтүн Арассыйатааҕы түһүмэххэ кыттар чиэскэ тиксибитэ.
– Лилия, эйигин Чурапчы улууһун «Чурапчы кэскилэ» Бастыҥнар хамсааһыннарын 4-с ыҥырыылаах сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн анаммыккынан ис сүрэхпититтэн эҕэрдэлиибит! Бу үрдүк дуоһунаска анананаргар туох тургутууну аастыҥ, туох санаалааххын?
— Үтүө күнүнэн Сандаара! Аһаҕастык эттэххэ, санаабар да суоҕа «Чурапчы кэскилэ» хамсааһынын бэрэссэдээтэлэ буолуом диэн. Бу миэхэ олохпор саҥа уопут, саҥа саҕалааһын буолар. Бастаан тэрээһин саҕаланыыта «Чурапчы Кэскилэ» Бастыҥнар хамсааһыннарын сүрүн хайысхаларын туһунан улууспут куратора Любовь Семеновна Макарова сырдаппыта. Онтон дебат саҕалламмыта. Араас боппуруостары ыйыппыттара. Онно барытыгар эппиэттээбиппит. Дебакка мин Мугудай оскуолатын бэрэссэдээтэлин Дарьял Васильевалыын кыттыыны ылбыппыт. Ол кэнниттэн хас биирдии Чурапчы улууһун оскуолаларын бэрэссэдээтэллэрэ куоластаан, быыбар түмүгүнэн мин анаммытым. Олус улахан эппиэтинэстээх дуоһунас ,Чурапчы улууһун хамсааһынын Өрөспүүбүлүкэ таһымыгар көрдөрөрбүттэн киэн туттабын, үөрэбин уонна долгуйабын. Тус баҕа санаам, хас биирдии Чурапчы улууһун оскуолатын оҕолорун биир сомоҕо гынан, инники сайдыыга бэйэм кылаапын киллэрии буолар.
– «Чурапчы кэскилэ» хамсааһын инники сайдыытыгар туох сыаллары-соруктары туруорунаҕын? Чурапчы үөрэнээччилэрин олоҕор туох уларытыылары киллэриэххин баҕараҕын?
– Хас биирдии оскуола бэриллибит сорудаҕын оруобуна кэмигэр, тас хонтуруола суох толорорун курдук мин бэйэбэр сыал — сорук туруорунабын. Ону таһынан, хамсааһын сайдарын туһугар, оҕолорго наадалаах элбэх араас бырайыактары, араас таһымнаах куонкурустары тэрийиэхпин баҕарабын. Билигин биир бырайыактаахпын, онтукабын олоххо киллэрдэхпинэ улахан ситиһии буолуо этэ.
– Билиҥҥи кэмҥэ Чурапчы улууһун ыччатын сүрүн кыһалҕаларын туохха көрөҕүн уонна кинилэри быһаарарга хамсааһын хайдах кыттыһыан сөбүй?
– Мин көрөрбүнэн, билиҥҥи ыччат бэрт үрдүк потенциаллаах, ол эрэн, тугунан дьарыктанарын, тугу күүскэ баҕарарын бэйэтэ чопчу диэн билбэт уонна ити туһунан аһаҕастык кэпсээбэт. Онтон сылтаан бэйэлэрин көрдөрбөккө хаалаллар. Ол иһин мин санаабар, биһиги хамсааһыммыт кинилэргэ анаан ыйга биирдэ, араас хайысхалаах бастыҥ актыыбыс оҕолору кытта, устудьуоннары уонна улахан уопуттаах уһуйааччылары кытта көрсүһүү оҥорон, оҕолор сөбүлээбит хайысхаларынан куонкурустары, араас бырайыактары тэрийэрэ буоллар хас биирдии оҕо хараҕа арыллан, сайдыа-үүнүө этэ дии саныыбын.
– Эйигин бу дуоһунаска туох көҕүлээтэ дии саныыгын?
– Уопсайынан, кыра эрдэхпиттэн мин лидер уонна актыыбыс оҕолору көрөммүн кинилэр курдук буолуохпун баҕарарым. Онно арылларбар, сайдарбар Ольга Ивановна Семенова салайааччылаах «Кэскил» медиа-оскуола, кураторым Сардаана Анатольевна Матвеева, оскуолабыт медиа-киинин салайааччыта Саргылана Прокопьевна Леонтьева уонна юнкор доҕорум, билгин Хотугулуу-Илиҥҥи Федеральнай университет устудьуона, биһиги оскуолабыт выпускнига Вадим Колесов улахан оруолу оонньообуттарыгар махтанабын. Юнкор буоламмын араас тэрээһиннэргэ кыттан, элбэх дьону кытта алтыһан, саҥарар, толкуйдуур, дьоҕурум сайынна. Ити эппит дьонум хас биирдиилэрэ миэхэ көмөлөрө, сүбэлэрэ, итэҕэллэрэ миигин кынаттаабыта.
– Оҕо олоҕор, сайдыытыгар туох саамай суолталааҕый дии саныыгын?
– Оҕону кытта сөпкө, тэҥҥэ үлэлэһэр, оҕо санаатын истэр киһи (нууччалыы эттэххэ, значимый взрослый) оҕо сайдыытыгар улахан суолталаах дии саныыбын. Мин оннук дьоҥҥо түбэспит дьоллоохпун.
– «Чурапчы кэскилэ» хамсааһыны кэлэр 3-5 сыл иһигэр хайдах көрөҕүн? Туох саҥа үрдэллэри баҕараҕын?
– «Чурапчы кэскилэ» инникитин олус сайдыа дии саныыбын. Билиҥҥи оҕоҕо туох да хааччах суох. Баҕарыахха эрэ наада. «Движение Первых», «Навигаторы детства» бырайыактар хас биирдии Арассыыйа территориятыгар олорор оҕолорго биир усулуобуйа тэрийбиттэрэ олус үчүгэй. Сылын ахсын оҕолор хамсааһын араас бырайыактарыгар уонна куонкурустарыгар кыттан, Арассыыйа сирдэринэн лааҕырдарга уонна форумнарга баран уопут ылан кэлэллэр. Кып-кыра дэриэбинэ да буоллун, улахан куорат да оҕото буоллун бары тэҥнэр. Онон оҕолор көрүүлэрэ кэҥээн, улуус, өрөспүүбүлүкэ эрэ иһинэн буолбакка Арассыыйа таһымыгар тахсыахпыт диэн эрэнэбин.
– Чурапчы улууһун үөрэнээччилэригэр баҕа санааҥ?
– Сыыһартан олох куттанымаҥ, бэйэҕитин куруук уларыта тутан боруобалааҥ. Ис баҕаҕытын, санааҕытын аһаҕастык этиҥ. Олоххут кэскилин бэйэҕит илиигитигэр ылыҥ. Тас хонтуруолу, ким эрэ кэлэн оҥорорун күүппэккэ, бүгүҥҥэттэн саҕалаан бэйэҕитигэр саҥаны арыйан барын, онтукаҕытын сайыннаран иһин.
Лилиябытыгар үрдүк ситиһиилэри, саҥа саҕалааһыннары баҕарабыт. «Чурапчы кэскилин» сайыннарыа диэн эрэлбит улахан.
Сандаара БОРИСОВА, VIII кылаас, «Мичээр» медиа-киин юнкора,
А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолата, Чурапчы