«Бэлэм буол» хаһыат 1990 сыл олунньу 24 күнүнээҕи нүөмэригэр оччотооҕуга Саха АССР Верховнай Советын Президиумун бэрэссэдээтэлэ, 897-с нүөмэрдээх Орджоникидзевскайдааҕы территориальнай быыбардыыр уокуруктан РСФСР норуодунай депутатыгар кандидат Михаил Ефимович Николаевы кытта «Оҕо иитиитэ – тыын боппуруос» диэн интервью бэчээттэммит. Ааптар – хаһыат эрэдээктэрэ Н.И. Протопопова.
Оҕо, ыччат ортотугар сиэр-майгы мөлтөөбүтүн, онно туох сыыһа-халты баар буолуон сөбүн туһунан ыйытыыга Михаил Ефимович маннык хоруйдаабыт: «Бу сүрдээх киэҥ, уустук боппуруос. Аҕыйах тылынан ис хоһоонун арыйар кытаанах. Ыччат ортотугар сиэр-майгы алдьаныыта – общество бүттүүнүн кыһалҕата. Онно аҥардастыы учууталлары, төрөппүттэри, комсомольскай, партийнай үлэһиттэри буруйдаан кыайан быһаарыахпыт суоҕа. Оҕону куһаҕан буол диэн ким да ииппэт.
Бэрт элбэх объективнай да, субъективнай да биричиинэлэртэн аҕыйаҕы таарыйыам: оҕо дууһата хаҕыстыйыыта оҕону кыратыгар төрөппүттэриттэн араарыыттан тахсыан сөп. Оҕону наһаа эрдэ сарылаппытынан детсадка туттарабыт, онтон интернакка олордобут. Мин санаабар, оҕо төһө уһуннук ийэтин-аҕатын кытта бииргэ сылдьар да, соччонон кини дууһата нарын, сайаҕас буолуохтаах. Онон мин ийэлэр оҕолорун көрөн уһуннук дьиэлэригэр олороллорун ситиһэ сатыам.
Итини сэргэ төрөөбүт норуот тылын, уус-уран айымньытын, искусствотын, абыычайдарын билбэт буолуу- уопсай культура намтааһыныгар тириэртэ. Биһигини эһэлэрбит ньилбэктэригэр олордон олоҥхолууллара, остуоруйалыыллара үчүгэй да буолара.
Оҕо олох, тулалыыр эйгэ ыарахаттарын, дьиэ кэргэн кыһалҕатын билэ улаатыахтаах. Үгүс төрөппүттэр оҕолорун харыстаан ону тумна сатыыллар. Ол сыыһа, төттөрүтүн үлэҕэ-хамнаска көмө, дьиэҕэ-уокка туһа, өйөбүл буолар киһини иитиэххэ.
Билиҥҥи кэмҥэ ааспыт историябытын барытын хара кыраасканан ойуулаан көрдөрүүнэн үлүһүйэн эрэбит. Ол үчүгэйгэ аҕалыа суоҕа. Историяны хайдах баарынан көрдөрүөххэ. Холобура, мин Павлик Морозовы хараардалларын сөбүлүү истибэппин».
Салгыы Нина Иннокентьевна сэмэй, кэнэн быһыы-майгы киһи сайдыытыгар мэһэй буолуон сөбүн, онуоха тугу сүбэлиэҥ этэй диэн ыйытыытыгар Михаил Ефимович маннык эппит: «Бастакытынан, учууталлар үөрэтии процеһыгар оҕолор бэйэлэрин толкуйдарын, ис санааларын сатаан этэр буолалларын ситиһиэхтээхтэр. Иккиһинэн, төрөппүттэр дьиэҕэ оҕолорун кытта тэҥҥэ санааларын үллэстэллэрэ наада.
Этэ-тыына үөрэнии пионерскай тэрилтэҕэ барыахтаах. Диспуттар, төгүрүк остуоллар, куруһуоктар, аһаҕас кэпсэтиилэр…
Ол эрээри, оҕолорго биири этиэм этэ: элбэхтик ааҕыахха, билэ-көрө сатыахха. Төһөнөн элбэҕи билэҕин да, соччонон тылыҥ-өһүҥ баай, толкуйуҥ киэҥ буолар».
Кэпсэтии түмүгэр оҕолорго туһаайан М.Е. Николаев саха норуотун суруйааччыта Амма Аччыгыйа тылларын эппит: «Эһиги дьон ортотугар олороргутун хаһан да, ханна да умнумаҥ».
Бэлэмнээтэ Алексей БОРИСОВ
Кэскил14.ру
Хаартыска «Кэскил» (Бэлэм буол) хаһыат архыыбыттан