Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы президенэ Михаил Ефимович Николаев Эдьигээн орто оскуолатын 1956 сыллаахха үөрэнэн бүтэрбитэ. Сахабыт сирин ытык киһитэ хотугу эргимтэ кэтэҕэр атаарбыт олоҕун кэрдиис кэмин туһунан ахтан-санаан ааһыаххайыҥ.
40-с сылларга хоту сиргэ балык промышленноһын сайыннарыы сытыытык турбут кэмигэр аҕатын Ефим Федорович Николаевы Булуҥҥа Быков Мыска балык собуотугар дириэктэринэн аныыллар. Салгыы, дьылҕа хаан ыйааҕынан, Николаевтар дьиэ кэргэн Эдьигээн сирин булаллар. Манна ыал аҕата Ефим Федорович балык собуотугар, РайПО ыскылаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Бэгэдьээн үрэххэ мас бэлэмнии сылдьан ууга түһэн, онтон улаханнык тымныйан, 1943 сыллаахха олохтон туоруур. 37 эрэ сааһыгар олохтон букатыннаахтык барбыт Ефим Федорович Эдьигээҥҥэ көмүллэн, хоту сиргэ букатыннаахтык хаалбыта.
Аҕата суох буоларыгар Михаил Ефимович баара-суоҕа 5 эрэ саастаах уол хаалар. Наһаа ыалдьар эбит. Олохтоох кырдьаҕастар «дойдутун ахтара бэрт» диэн этэллэрин ылынан түөрт оҕотун кытта соҕотоҕун хаалбыт ийэлэрэ Мария Михайловна дойдутугар Өктөмҥө көһөр. Кырдьык, Өктөмҥө тиийэн, дойдутун буоруттан оҥоһуллубут чэйи иһэн, биһиги норуоппут дьолугар бэртэх кэлэн, доруобуйата лаппа көнөр.
1945 сыллаахха Михаил Ефимович дойдутугар Өктөмҥө бастакы кылааска киирэр. Онтон 1953 сыллаахха, Эдьигээҥҥэ үлэлии сылдьар убайыгар Ким Ефимовичка, кэлэр. Эдьигээн орто оскуолатыгар 9-10 кылаастарга үөрэнэр. 1956 сыллаахха Эдьигээн орто оскуолатын бүтэрэр.
Михаил Ефимовиһы кытта биир кэмҥэ үөрэммит, интернакка бииргэ олорбут доҕотторо Михаил Ефимович туһунан куруук истиҥник ахталлара. Холобур, РСФСР оскуолаларын үтүөлээх учуутала Ульяна Васильевна Ханчаева Михаил Ефимовиһы сүрдээх үчүгэйдик өйдүүрэ. Интернат оҕолоро истиэнэ хаһыатын таһаараллар эбит. Онно көмөлөһөр, сыыһаларын булан көннөрөр киһилэрэ Миша Николаев буолара. Ульяна Васильевна: «Михаил Ефимович миэхэ коричневай өҥнөөх наһаа минньигэс кэмпиэти биэрэрэ», – диэн куруук кэпсиир буолара.
Михаил Ефимович оскуолаҕа сылдьан элбэҕи ааҕар, оскуола ыытар бары тэрээһиннэригэр көхтөөхтүк кыттар эбит. Оччолорго Эдьигээн оскуолата маһынан оттуллар. Ол маһын оскуола оҕолоро бэйэлэрэ бэлэмнииллэрэ. Араас тэрээһиннэри эмиэ бэйэлэр ыыталлара. Биирдэ оҕолор эмиэ бэйэлэрэ туруорбут «ֿМанчаары» пьесаны көрдөрө Эдьигээнтэн 100 км тэйиччи сытар Баахынай бөһүөлэгэр айаннаабыттар. Кыргыттар табанан, уолаттар хайыһарынан. Онно барытыгар көҕүлүүр киһилэринэн Михаил Ефимович Николаев буолар эбит. Аны оскуола оҕолоро Эдьигээн – Куонара –Эдьигээн маршрутунан хайыһарынан агитпохуоттарга сылдьаллара.
Михаил Ефимович Эдьигээн оскуолатыгар үөрэппит учууталларынан Фрейберг Марианна Евгеньевна, Попова Варвара Николаевна, Попов Гаврил Васильевич, Иванова Мария Гаврильевна, Александрова Анастасия Яковлевна, Павлова Аэлита Георгиевна буолаллар.
Михаил Ефимович 1961 сыллаахха Омскайдааҕы ветеринарнай институту бүтэрэн баран, үлэтин Эдьигээн оройуонуттан саҕалыыр. Бастаан ветеринарнай бырааһынан, салгыы комсомуол сэкэрэтээринэн. Михаил Ефимович Эдьигээн ыччатын бэйэтин тула түмэн, үлэни-хамнаһы көҕүлүүр сүрүн киһинэн буолбутун туһунан оччолорго кинини кытта бииргэ алтыһан үлэлээбит Мария Дмитриевна Софронова, Евдокия Ивановна Константинова, Ольга Георгиевна Матвеева ойуччу тутан куруук бэлиэтээн ааһаллара. Туох баар бары тэрээһиннэргэ – кэнсиэрдэргэ, субуотунньуктарга – көхтөөхтүк кыттар эбит.
Михаил Ефимович оҕо эрдэҕиттэн сөбүлүүр дьарыга – хайыһар. Үлэһит буолан да баран, таптыыр дьарыгын бырахпакка, кырсаны, табаны иитэр ыраах учаастактарга хайыһарынан сылдьар эбит.
Ити курдук Михаил Ефимович Николаев хотугу эргимтэ кэтэҕэр сытар, Дьокуускай куораты кытта эт саастыы кырдьаҕас Эдьигээнтэн тирэхтэнэн, үүнэн-сайдан, биһиги өрөспүүбүлүкэбит бастакы президенэ буолбута. Эдьигээн бастакы президеммит оҕо сааһын биһиктэспитэ, билии-көрүү аартыгын арыйан, улахан олох суолугар үктэннэрбитэ, үлэһит буолан үүнэн тахсарыгар кынаттаабыта.
Михаил Ефимович таптыыр-ахтар Эдьигээнигэр куруук кэлэн ыалдьыттаан, оҕо сааһын, эдэр сааһын доҕотторун кытта көрсөн, кэпсэтэн, Өлүөнэ эбэ үрдүк биэрэгэр Уоттаахха турар даачатыгар сынньанан, балыктаан, олоҕун биһиктэспит айылҕатын кытта алтыһан барара.
кэскил14.ру