Хайахсыт нэһилиэгин балыаһата 1947 сыллаахха аан бастаан медицинскэй пункт быһыытынан тэриллэн, бүгүҥҥү күҥҥэ нэһилиэнньэ доруобуйатын көрөр-истэр врачебнай амбулатория буолан үлэлиир. 1997 сылтан биир дойдулаахпыт, травматолог-ортопед быраас, доруобуйа харыстабылын туйгуна Василий Васильевич Божедонов аатын сүгэр. Билигин уопсайа түөрт үлэһиттээх, күнүскү стационардаах.
Хайахсыт врачебнай амбулаториятын медбрата Геннадий Иннокентьевич Монастыревы көрсөн нэһилиэк доруобуйатын харыстабылын туһунан кэпсэттибит.
– «Доруобуйа» национальнай бырайыак чэрчитинэн, быйылгы диспансеризация хаамыыта хайдаҕый? Нэһилиэк дьонун хас бырыһыана бэйэтин доруобуйатын көрдөрүннэ?
– Быйылгы сылга диспансеризация ыытыллыыта көхтөөх. 40-тан үөһээ саастаах дьон сыл аайы, оттон 18-40 саастаахтар икки сылга биирдэ диспансеризацияны бараллар. Быйылгы үлэ былаана квартал аайы толоруллан иһэр. Диспансеризация түмүгүнэн, үрдүк дабылыанньалаах, саахар уонна холестерин өттүнэн кэһиллиилээх, сороҕор гепатиттаах дьон эрдэ булуллан, эмтэнэллэр.
– «Земский доктор» бырагырааманан үлэлии кэлбит исписэлиистэр бааллар дуо? Кинилэр кэлиилэрэ нэһилиэк доруобуйатын харыстабылыгар туох уларыйыыны аҕалла?
– «Земский доктор» бырагырааманан 2025 сыл күһүнүттэн биһиэхэ фельдшер Саргылаана Николаевна Христофорова үлэлии кэлбитэ. Кини билиилээх, опыттаах, өр сылларга Сылаҥҥа фельдшерынан үлэлээбит киһи. Оҕолуун-улаханныын барыларын көрөр-истэр, вызовтарга сылдьар. Элбэх сыл бырааһа да, фельдшера да суох олорбут нэһилиэк дьонугар бу улахан үөрүү.
– Геннадий Иннокентьевич, Эн санааҕар, «Мобильнай быраас» бырайыак ыраах сытар нэһилиэктэргэ төһө көмөлөөҕүй?
– Аҕыйах сыллааҕыта быраастар Чурапчыттан эбэтэр хирург, окулист, терапевт, педиатр курдук быраастар кэлэн нэһилиэнньэни кэлэн көрөн-истэн бараллар этэ. Билигин ол оннугар биһиэхэ Чурапчыттан терапевт-быраас Марфа Трофимовна Иванова нэдиэлэ аайы кэлэн улахан дьону көрөн барара олус көмөлөөх.
– Передвижной ФЛГ-аппарат нэһилиэктэринэн сылдьыыта быйыл хайдах былааннааҕый? Нэһилиэнньэни хабыы хайдаҕый, кимнээх саамай көхтөөхтөрүй?
– Биһиэхэ Чурапчы улууһугар бу аҕыйах сыллааҕыта «Флюмамм» диэн олус үчүгэй автобус биэрбиттэрэ. Биир өттүгэр флюорография түһэрэр, биир өттүгэр – маммография. Былаан быһыытынан сылга иккитэ кэлэн барар. Быйылгы бу соторутааҕыта кэлэн туһэрбитэ. Уопсайа 48 киһи флюорография, 38 кэрэ аҥар маммография түспүтэ. Биһиэхэ улуус кииниттэн тэйиччи сытар нэһилиэккэ бу олус табыгастаах диэн саныыбын. Дьоммут үксэ саастаах буолан кэлии-барыы кыайтарбат. Онон туһанар, абыранар киһи элбэх.
– Демография туругун ааспыт сылы кытта тэҥнээтэххэ, оҕо төрөөһүнүн уонна киһи өлүүтүн көрдөрүүтэ хайдаҕый?
– Тыа сиригэр бу тыын боппуруос. Кэлиҥҥи сылларга, кистэр буолбатах, тыа сиригэр ыччат олохсуйуута лаппа көҕүрээтэ. Онон сиэттэрэн эдэр ыал аҕыйаабытынан оҕо төрөөһүнүн көрдөрүүтэ эмиэ түстэ. Саастаах дьоммут олохтон туораан иһэллэр. Итинник ылан көрдөххө, өлүү ахсаана төрөөһүнү баһыйар.
– Федеральнай, өрөспүүбүлүкэтээҕи, муниципальнай бырагыраамаларынан нэһилиэнньэни эминэн хааччыйыы хайдаҕый?
– Бу иннинээҕи сылларга доруобуйаларынан хааччахтаах дьону уонна 3 саастарыгар диэри оҕолору эминэн хааччыйыы үчүгэй этэ. Быйылгы сылга «Сахафармация» муниципальнай уонна федеральнай льготалары холбоон кэбиспититтэн, эмп кэлиитэ арыый мөлтөөтө. Билигин «Сахафармация» 23 №-дээх киин аптекаҕа көһөр үлэ бара турар. Ити үлэ бүттэҕинэ сотору кэмҥэ босхо рецептэри суруйууну салгыахпыт.
– Врачебнай амбулатория үлэҕит таһынан, улуус, нэһилиэк спортивнай, култуурунай олоҕор эмиэ кыттаҕыт. Ону таһынан өрөспүүбүлүкэ, улуус, нэһилиэк таһымнаах спортивнай тэрээһиннэригэр медицинскэй өттүнэн хааччыйыыга эмиэ үлэлиигит.
– Балыыһа өттүнэн ылан кэпсээтэххэ, илин эҥэр улуустар икки ардыларынааҕы доруобуйа харыстабылын үлэһиттэрин спартакиадата сыл аайы ыытыллар. Холобур, былырыын мин бэйэм футбол хамаандатыгар киирэн, күрэхтэһэн кэлбитим. Нэһилиэк иһинээҕи күрэхтэргэ эмиэ көхтөөхтүк кыттабыт. Биһиги үлэһиппит Игорь Иванович Федотов бильярд, дартс күрэхтэригэр куруук кыттар.
Өрөспүүбүлүкэ, улуус, нэһилиэк таһымнаах спортивнай тэрээһиннэргэ медицинскэй өттүнэн хааччыйыыга оскуола медиктэрин үксүн ыҥырааччылар уонна Чурапчытааҕы «суһал көмөнү». Ыҥырдахтарына, наада буоллаҕына, биллэн туран, биһиги аккаастаабаппыт.
Салгыы Геннадий Иннокентьевич балыыһа устун экскурсия ыытан, күннээҕи үлэ-хамнас уонна Василий Васильевич Божедонов аатынан түмэл туһунан кэпсээтэ.
Дьэ кырдьык, маҥан халааттаах аанньал үлэтэ урут-уруккаттан олус эппиэтинэстээх. Үйэбит сайыннар да, үлэлэрэ аҕыйаабат, чэпчээбэт. Хас биирдии хамсаныылара түргэн быһаарыныыны, сөптөөх туттууну эрэйэр.
Мин санаабар, доруобуйа харыстабылыгар үтүө санаалаах, идэтигэр бэриниилээх эрэ киһи үлэлиир кыахтаах. Бу үлэһиттэр баалларыттан Хайахсыт нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ эрэллээхтик олорор.
Сандаара БОРИСОВА, VII кылаас, «Мичээр» медиа-киин,
А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолата, Чурапчы