Норуот туттар сахалыы халандаарын туһунан уурааҕы Исидор Никифорович Барахов 1923 сыл ахсынньы 24 күнүгэр ылыммыта. Сахалыы сурук-бичик сайдан эрэр, онон дьыала-куолу, кинигэ, хаһыат тылыгар-өһүгэр сахалыы кэм тылларын – тиэрминнэрин маннык туттуллуохтаах диэн суруллубут.
Уураах ис хоһооно.
1924 сыл тохсунньу 1 күнүттэн сахалар национальнай халандаарбыт нуучча гражданскай халандаарын кытта биир буолуохтаах.
Нуучча халандаарыгар туттар тыллары маннык тылбаастанар:
а) якутский гражданский календарь — саха халандаара.
б) День – күн, час –чаас, минута – мүлүдэ, секунда – сөкүндэ, сутки – суукка, месяц – ый, неделя – нэдиэлэ, год – сыл.
в) январь – тохсунньу, февраль – олунньу, март – кулун тутар, апрель – муһ устар, май – ыам ыйа, июнь – бэһ ыйа, июль – от ыйа, август – атырдьах ыйа, сентябрь – балаҕаны көрөр, октябрь – алтынньы, ноябрь – сэтинньи, декабрь – ахсынньы.
г) воскресенье – баскыһыанньа, понедельник – бэлидиньик, вторник – октуорунньук, среда – сэрэдэ, четверг – чэпиэрк, пятница – бэтинсэ, суббота – собуота.
Исидор Никифорович Барахов бу уурааҕы Саха автономнай сэбиэскэй социалистическай республика народнай комиссардарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн (совнарком бэрэссэдээтэлэ) олорон таһаарбыта. Кини бэйэтэ сахалыы сурук сайдыытын хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлинэн талыллан үлэлээбитэ. Ыйдарынан ааттарга билиҥҥи балаҕан ыйа бэрт ураты ааттаах эбит – балаҕан көрөр диэн. Атын ааттар барыта эмиэ хайдах саҥарылларынан суруллубуттар. Оччолорго сахалыы грамматика оннун ситэ була илигэ.
Евдокия СЕМЕНОВА, И.Барахов аатынан музей үлэһитэ.
Кэскил14.ру