Суруналыыстар — кэм кэрэһиттэрэ. Кинилэр хас биирдии суруйбут матырыйааллара — бу барыта тиһиллэн, үйэлэри уҥуордаан историяҕа хаалар чахчылар. Суруналыыстыка — араас таһымнаах дьону кытары алтыһарга, кэпсэтэргэ, араас сатабылларга үөрэнэргэ, дойдулары көрөргө кыах биэрэр биир кэрэхсэнэр идэ.
Биһиги улууспут соҕотох хаһыата «Амма олоҕо» аан бастаан «Социализм тутуутугар» диэн ааттанан 1933 сыллаахха муус устар 5 күнүгэр бэчээттэнэн тахсан, улуус бэчээтин историятыгар олук уурбута. Билигин 93 саастаах өрөспүүбүлүкэ биир саамай кырдьаҕас хаһыаттарыттан биирдэстэрэ. Киниттэн аҕа саастаах Алдан уонна Чурапчы улуустарын хаһыаттара буолаллар.
Мин Н.Е. Иванов аатынан Бөтүҥ орто оскуолатын VIII кылааһын үөрэнээччитэбин. Быйылгы үөрэх сылыгар медиа-кииннэр күрэхтэригэр кыттарга быһаарынан бараммын, бэйэм биир дойдулааҕым туһунан суруйарга сананным. Оскуолабыт медиа-киинигэр иккис сылын дьарыктанабын. Суруйар дьоруойум эмиэ Бөтүҥ нэһилиэгиттэн төрүттээх. Ол иһин миэхэ бэйэбит киһибит туһунан суруйар ураты үөрүүнү уонна киэн туттууну биэрэр. Мин бу суруйуубар Амма улууһун биллэр суруналыыһын — Наталья Егоровна Бубякина туһунан сырдатыахпын баҕарабын.
Наталья Егоровна суруналыыстыка эйгэтигэр киирбитэ 40-тан тахса сыл буолла. Онтон улууһун хаһыатыгар үлэлээбитэ 36 сылыгар барда. Сүүрбэттэн тахса сыл «Амма олоҕо» хаһыат сүрүн эрэдээктэрэ буолар. Кини 1989 сыллаахха Владивосток куоракка Уһук Илин судаарыстыбаннай университет суруналыыстакаҕа салаатын бүтэрбитэ.
Наталья Егоровна 1964 сыллаахха алтынньы 22 күнүгэр Ньурбаҕа төрөөбүтэ. Манна маҥнайгы кылааһы бүтэрбитэ. Ол эрээри, оҕо сааһа Бөтүҥҥэ ааспыта, манна биэбэйиккэ сылдьыбыта. Оскуолаҕа кини 121 №-дээх «Кустук» диэн эдэр кэрэспэдьиэннэр куруһуоктарыгар дьарыктаммыта. Куруһуогу саха тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Мария Михайловна Самсонова салайара. Кини бу кыра кыыска суруналыыс талаанын көрөн, бастакы суруйууларыгар өйөбүл буолан, Литературнай институкка үөрэнэ киирэригэр сүбэлээбитэ. Куруһуок оччолорго өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр «Бэлэм буол» диэн оҕо хаһыатын кытта тэҥҥэ үлэлэһэрэ. Хаһыат хас улуус аайы эдэр кэрэспэдьиэннэр постарын тэрийэн, ону иилиирэ-саҕалыыра. Хаһыат элбэх ааҕааччылааҕа. Наталья Егоровна ахтарынан, син элбэх заметка ыытар эбит да, онто тахсыбатах. Онон хомойон, олох суруйбат буолан хаалбыт. Арай биирдэ киниэхэ күһүн, үөрэх дьылын саҕаланыыта “Бэлэм буол” хаһыат эрэдээктэрэ Нина Иннокентьевна Протопоповаттан сурук тиийэн кэлбит. Нина Иннокентьевна киниттэн сайыҥҥы сынньалаҥын туһунан хас да ыйытыыга хоруйдууругар көрдөспүт. Наталья Егоровна ол ыйытыыларга үөрэ-көтө хоруйдаан ыыппыт. Арай ол хоруйдартан холбонон, кини хайдах сайыны атаарбытын туһунан заметка бэчээттэммит. Онно үөрбүтүн Наталья Егоровна умнубат. Онтон кини этиилэри хайдах сааһылыырга үөрэнэн, ыстатыйаларын ыытан, хас да заметкалара бэчээттэммиттэр. Оччолорго кини IV кылааска үөрэнэр этэ. Онтон суруналыыс буолар баҕата киниэхэ VIII кылаастан саҕаламмыта. Наталья Егоровнаҕа сүрүн үөрэтээччинэн, көмөлөһөөччүнэн уонна суолдьутунан биһиги баар суох киэн туттар олохтоох суруйааччыбыт Уйбаан Бөтүүнүскэй — Иван Никитич Корякин этэ. Кини эдэр талааннаах кыыһы суруйуу элбэх сатабылыгар үөрэппит. Кэлин үлэһит буолан баран, эрэдээксийэҕэ хойукка диэри бииргэ үлэлээбиттэрэ.
Наталья Егоровнаҕа өр сыл бэчээт эйгэтигэр үтүө суобастаах үлэтин иһин 2014 сыллаахха «Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ» диэн үрдүк аат иҥэриллибитэ. Бу уураахха бэрэсидьиэн Егор Борисов илии баттаабыта.
Хаһыат үрдүкү турар тэрилтэтэ “Сахабэчээт” сыллата улуус хаһыаттарын ортотугар күрэх ыытар. Ааспыт сылга «Амма олоҕо» хаһыат сайтар күрэхтэригэр II миэстэни ылбыта. Онтон эрэдээктэр Наталья Егоровна Бубякина «Сыл суруналыыһа» күрэххэ иккис миэстэҕэ тахсыбыта. Манна даҕатан эттэххэ, хаһыат күрэх ыытылларын тухары түөрт сыл субуруччу бастакы миэстэни ылан кэлбитэ. Наталья Егоровна этэринэн, билиҥҥи суруналыыс үлэтэ кэҥээбит. Билигин «Амма олоҕо» эрэдээксийэтэ түөрт хайысханан тэҥҥэ үлэлиир: хаһыат таһаарарын сэргэ, күннэтэ куйаар ситимнэргэ суруйуулары угар, видеорепортажтары устар. Эрэдээктэр бэлиэтииринэн, билиҥҥи улуус хаһыаттарыгар сүрүн уустугунан каадырдар тиийбэттэрэ, дьон аахпата буолар. Түргэн олох тэтиминэн сонуннары куйаар ситимнэргэ ааҕаллар. Ол гынан баран, «Амма олоҕо» бэйэтин ааҕааччытын сүтэрбэт.
Наталья Егоровна Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин ыытар пресс-кэмпириэнсийэтигэр икки төгүл сылдьан турардаах. Ол биллэн турар, кини суруналыыс быһыытынан олоҕор умнуллубат түгэннэрэ. Төһө даҕаны ыйытыы биэрбэтэллэр, атын элбэх регион, дойду суруналыыстарын кытта үс чаастан ордук кэмҥэ биир тыыҥҥа олоруу, атын регионнар тугу туруорсалларын истии олоххо умнуллубат түгэннэри хаалларар. Амма улууһун киһитигэр маннык көрсүһүүлэр — дьиҥнээхтик үйэҕэ умнуллубат быһыы, улахан ситиһии буолар диэн саныыбын.
Наталья Егоровна аҥардас хаһыакка эрэ суруйар буолбакка, хас да тыа хаһаайыстыбатын кинигэлэрин бэлэмнээн таһаарбыта. Биһиги, оскуола медиа-киинин кыттыылаахтара, улуус медиа-кииннэрин бастакы күөн күрэҕэр кыттыбыппыт. Ол күөн күрэххэ Наталья Егоровна биһиэхэ бэчээттээһин уонна сурунааллар, хаһыаттар тахсар ньымаларын туһунан элбэх сүбэни-аманы биэрбитэ. Хаһыаччыт үлэтэ ханнык да идэлэртэн олус интэриэһинэй, сырыылаах-сырсыылаах, үтүө түмүктэрдээх, олорор түөлбэҕэр бэриниилээх уонна кэрэхсэбиллээх идэ диэн тоһоҕолоон этэр. Кини этэринэн: «Дьиҥнээх суруналыыс буоларга олоххо бэриниилээх буолуохтааххын, киһини кытта кэпсэтэргэ аһаҕас, киһи санаатын ытыктыыр, уустук кэмнэргэ дьону кытта тэҥҥэ хомойор, үөрэр буолуохтааххын. Оттон саамай улахан наҕараадам — улууспут дьонун-сэргэтин истиҥ махталлара, хаһыаппытын ааҕаллара, кэтэһэллэрэ, бэйэлэрин суруйууларын күүтэллэрэ».
Наталья Егоровна суруйар уустук үлэтин быыһыгар киэһэтин алмаас мозайкатын анньарын сөбүлүүр. Бу маннык олорон сарсыҥҥы түбүктээх үлэтин син биир саныыр, сааһыланар идэлээх эбит. Ону сэргэ детектив уонна Аҕа дойду сэриитин туһунан уус-уран киинэлэри көрөрүн сөбүлүүр, интэриэһинэй кинигэ буллаҕына ааҕар.
Мин эрдэ бу күрэххэ кыттыам иннинэ, суруналыыстыка диэн төлөпүөҥҥэ оҥоһуллубут видео, ону тэҥэ көстүү-көрдөрүү, лайк хомуйуу эрэ диэн саныырым. Ол эрээри, Наталья Егоровна туһунан сиһилии үөрэтэн, ааҕан, интервью ылан баран, бу идэни олох атын харахпынан көрөр, өссө дириҥник убаастыыр буоллум.
Виолетта Иванова, «Сайдам» медиа-киин чилиэнэ, VIII кылаас үөрэнээччитэ.
Кэскил14.ру