Хаһыат эмиэ киһи курдук дьылҕалаах – түһүүлээх-тахсыылаах уустук кэмнэрдээх буолар. «Кэскил» оҕо хаһыата 1990 сыллаахха уустук кэми көрсүбүтэ. Оччолорго «Бэлэм буол» пионерскай хаһыат этэ. Сэбиэскэй былаас эстэр, дойду ыһыллар, олох уларыйар кэмигэр пионер хаһыата сабыллан хаалар кыахтааҕа. Ону «Бэлэм буол» эрэдээктэринэн 1961 сылтан үлэлии сылдьар Нина Иннокентьевна Протопопова өтө көрөн, сэрэйэн, эрдэ сылла сүүрэн-көтөн, дьаһанан «Бэлэм буол» саҥалыы киэптэнэн тахсыбыта. Онуоха улахан өйөбүлүнэн оччолорго Верховнай Сэбиэт Президиумун Бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыт Михаил Ефимович Николаев буолбута.
1990 сыл сайына. Партия да, комсомол да бааллара. Кинилэр эстиэхтэрэ диэн ким даҕаны өйүгэр-санаатыгар оҕустаран көрө илик кэмэ этэ. Ыччат хаһыаттарын партия үбүлээбэт буолбута, комсомолга биэрбитин туһунан иһитиннэрбиттэрэ. Обкомол бастакы сэкэрэтээрэ: «Икки хаһыаппытын («Эдэр коммунист», «Молодежь Якутии») хайдах таһаарарбытын билбэккэ олоробут. Онон хаһыаккын үбүлүүр суолу тобул», – диэн быһаччы эппитэ. Миэхэ хаһыаппын быыһыыр суол тирээбитэ. Ол суолум: «Бэлэм буол» сэрии кэннинээҕи тахсыытыгар хаһыат ороскуотун республика бэйэтин бюджетыгар ыларын туһунан уураах этэ. Дьэ, ол уураахпынан киирсэргэ сананным. Ким өйүөй, өйдүөй? Өйдөөтөҕүнэ Михаил Ефимович Николаев өйүө дии санаатым. Кини оччолорго Верховнай Сэбиэт Президиумун Бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыт кэмэ этэ. Мин тыл-өс буоларыгар көрдөһөн, Верховнай Совет Ыччат комиссиятыгар председателин А.В.Мигалкины кытта приемҥа киирдибит. Михаил Ефимовичка балаһыанньаны кэпсээтим. Онно даҕаны кини бэрт оруннаахтык: «Бэйэҕит быһаччы үбүлээһиҥҥэ бардаххытына, дьиэҕитин-уоккутун, кумааҕыгытын кыаныаххыт суоҕа. Онон тирэҕирэр, дьаһайар тэрилтэ наада. Үөрэх министерствотыгар биэриэххэ. Министри кытта кэпсэт, правительствоҕа, В.П. Шамшиҥҥа, суруккун тириэрт, мин өйүөм», – диэтэ. Оччолорго хаһыаппытын сабартан быыһаабыт дьоҥҥо махталбыт муҥура суоҕа…
Үөрэх миниистирэ Б.Д. Слепцов бэйэтин өттүттэн эмиэ сөпкө туруорсубута, хаһыаппыт кыаҕын улаатыннаран биэрбитэ: «Өссө хаһыат министерство органа буолар буоллаҕына, аҥаардас пионердарга, 10-14 саастаахтарга эрэ туһуламмакка, оскуола саастаах оҕолорго барыларыгар, 7-17 саастаахтарга, итиэннэ учууталга, төрөппүккэ эмиэ ананыахтаах», – диэн.
Ити кэпсэтии кэнниттэн хаһыаппыт дьылҕата Правительство мунньаҕар суһаллык көрүллэр буолан хаалан, өр толкуйдуу барбакка, «Бэлэм буолбут» кэнэҕэскитин да кэскиллээх буоллун диэн «Кэскил» уонна «Юность Севера» диэн ааттаан кэбиспиппит. Ол аатынан хаһыат 1990 сыл сэтинньи 6 күнүгэр тахсыбыта.
Биһиги Президеммит М.Е. Николаев кэлэр кэми өтө көрүүлэригэр, оҕону-ыччаты үөрэхтээх, эргиччи сайдыылаах, үрдүк культуралаах гына иитэр туһугар ыытар үлэтигэр-хамнаһыгар оҕо уонна учуутал хаһыаттарын хаһан даҕаны арыылаан кэбиспэт, болҕомтотун далыгар илдьэ сылдьар. Биһиги итэҕэстэрбитин бэлиэтиирэ, хаһыаттары тупсарар туһугар ылар дьаһаллара ону туоһулууллар», – диэн суруйан хаалларбыта бэйэтин ахтыытыгар биһиги хаһыаппытын 51 сыл 8 ый салайабыт ытык эрэдээктэр Нина Иннокентьевна Протопопова.
кэскил14