Олоҥхо — саха норуотун уус-уран айымнньыта, киэн туттар эпоһа буолар. Олоҥхоҕо сырдык–хараҥа утарсыыта, киһи модун санаатын, күүһун – уоҕун, кыаҕын «айыы–аймаҕын» араҥаччылыыр үрдүк аналын хоһуйуу көстөр. 2006 сылтан саҕалаан Саха сиригэр сылын аайы Олонхо ыһыаҕа ыытыллар. Бастакы Олоҥхо ыһыаҕа Сунтаарга буолбута. Былырыын 2025 сылга Нерюнгри оройуонугар ыытыллыбыта. Быйыл 2026 сылга элбэх күөллээх уонна минньигэс соболоох Кэбээйи улууһугар ыытыллыаҕа.
«Кэскил» хаһыакка сылын ахсын Олоҥхо ыһыаҕын сырдаталлар, юнкордар пресс-кииннэрэ тэриллэр. Ол курдук биһиги «Кэскил» хаһыат эппиэттиир сэкэрэтээриттэн Прокопий Леонидович Софронеевтан хаһыакка Олоҥхо ыһыаҕар сылдьыбыт оҕолор туох туһунан суруйааччыларый? Ыстатыйалары бэчээккэ төһө түргэнник бэлэмнээн таһаарааччыгытый? Хаһыакка ыстатыйа суруйарга тугу учуоттуугутуй? Ыстатыйа төһө уһун буолуохтааҕый уонна ис хоһооно хайдах буолуохтааҕый? диэн ыйытыыларга эппиэттиирин көрдөспүппүт.
Софронеев Прокопий Леонидович, «Кэскил» хаһыат эппиэттиир сэкирэтээрэ:
— Олоҥхо ыһыаҕын сырдатыы олох эрдэттэн бэлэмнэниини эрэйэр. Ол иһин биһиги кыһын устата сменалары тэрийэбит, тэрээһиннэри ыытабыт. Ол сылдьан актыыбынай, үчүгэйдик суруйар, устар, монтажтыыр оҕолору талан медиацентрга ыҥыртыыбыт. Биллэн турар, Олоҥхо ыһыаҕын чэрчитинэн элбэх тэрээһин ыытыллар. Юнкордар бэйэлэригэр сөп түбэһэр, оҕолорго сыһыаннаах тэрээһиннэри талан сырдаталлар. Хас биирдии юнкор куратордаах буолар. Үлэтин суруйан, көннөрөн баран кураторыгар ыытар. Куратор сонно тута сайтка таһаарар.
Оҕо үчүгэйдик, сыыһата суох суруйар, ону таһынан, хаартыскаларын үчүгэйдик түһэрбит, видеотын үчүгэйдик устан монтажтаабыт уонна саамай сүрүнэ, интервью ылбыт дьонун аатын сөпкө суруйбут буоллаҕына түргэнник бэчээккэ тахсар. Бастатан туран, ис хоһоонун. Информация интэриэһинэй, дьон болҕомтотун тардар, туһалаах уонна кырдьык буолуохтаах. Бэлиэтээһин кылгас буолуон сөп, оттон ыстатыйа 350-500 кэриҥэ тыл буолуохтаах.
Инникитин ыстатыйа суруйуон баҕалаах оҕо элбэҕи ааҕыахтаах. Элбэҕи ааҕар киһи баай тыллаах, анаарар кыахтаах буолар.
2024 сыллаахха Аммаҕа уонна 2025 сыллаахха Нерюнгрига буолбут Олоҥхо ыһыаҕын туһунан ыстатыйалары 2025 сыл «Кэскил» хаһыат от ыйын 7 күнүнээҕи нүөмэригэр «Нерюнгрига Олоҥхо ыһыаҕа» диэн ыстатыйаны көрбүппүт. Автора Гаврил Прокопьев, Абаҕа орто оскуолатын үөрэнээччитэ. 2024 сыллаахха Аммаҕа буолбут Олоҥхо ыһыаҕын туһунан Кэскил хаһыат бэс ыйын 25 күнүнээҕи нүөмэригэр «Саллар саас тухары саханы үрдэтиэ олоҥхо» диэн «Кэскил» юнкордара суруйбут ыстатыйаларын аахпыппыт.
Икки сыл устата Аммаҕа уонна Нерюнгрига буолбут Олоҥхо ыһыаҕар юнкордаабыт, «Кэскил» хаһыакка ыстатыйалара бэчээттэммит, билигин култуура колледжын 1 кууруһун устудьуонуттан, Гаврил Прокопьевтан, бэйэтин санаатын үллэстэригэр көрдөспүппүт:
— Мин Олоҥхо ыһыаҕар иккитэ сылдьыбытым. Биһиги «Кэскил» пресс-киинигэр ыстатыйа суруйааччыбыт, хаартыскаҕа түһэрэн уонна ведео устан таһаарааччыбыт. Олоҥхо ыһыаҕар юнкордаабытым миэхэ улахан уопуту биэрбитэ, доҕоттору уонна умнулубат түгэннэри бэлэхтээбитэ. Хас биирдии улуус Олоҥхо ыһыаҕар бэйэтин улууһун номоҕун кэпсиир. Ол курдук Аммаҕа Харама боотур туһунан туруорууну көрбүппүт. Оттон, Нерюнгри ыһыаҕа олус уратылаахтык ааспыта. Эбэҥкилэр буолан эбэҥки норуотун туһунан элбэҕи билбитим. Быйылгы Олоҥхо ыһыаҕар бараары сылдьар юнкордарга баҕарыам этэ бэйэҕитин көрдөрүҥ, элбэххэ үөрэниҥ.
Национальнай бибилэтиэкэҕэ бара сылдьан «Кэскил» хаһыат архыыбын хаһаммыт олус интириэһинэй ыстатыйалары булбуппут.
Холобур, 2008 сыл «Кэскил» хаһыакка бэс ыйын 27 күнүнээҕи нүөмэригэр «Таатта — Олоҥхо биһигэ» диэн улахан ыстатыйа тахсыбытын булан аахпыппыт Ыстатыйа автордара А. Иевлева уонна А. Степанов. Ыһыах Ытык Күөлтэн Харбалаах диэки хайысхаҕа Хадаайы диэн алааска ыытыллыбыта. Суорун Омоллоон: «Манна кэлин ыһыах ыытар буолуохпут» диэбит этиитэ туолбут эбит. Ыһыах күүтүүлээх аһыллыытыгар Платон Алексеевич Ойуунускай суруйбут «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхотун матыыбынан театрализированнай көрдөрүүнү туруорбуттара. Хадаайыга Саха Сирин аатырбыт тимир ууһа — Борис Федорович Неустроев — Мандар уус Аал Луук Маһы оҥорбута. Күн көрсүүтүн биллилээх ырыаһыт уонна алгысчыт Виталий Очиров ыыппыта. Бу ыстатыйаны ааҕан баран биһиги Таатта улууһугар ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕа олус интэрэһинэйдик, бэрт сэргэхтик ыытыллыбыт диэн санааҕа кэллибит.
Бибилэтиэкэҕэ сылдьыбыппыт туһунан суруйуутубун Бибилэтиэкэ — уоскулаҥ курдук ураты эйгэлээх уонна «Кэскил» архыыбын кытта үлэлээтибит диэн ыстатыйаларга ааҕыаххытын сөп.
Үлэбит түмүгэр биһиги араас сылларга ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыахтарын туһунан «Кэскил» хаһыакка ааҕан элбэҕи биллибит. Олоҥхо ыһыаҕын сырдатыы, ыстатыйалар хаһыакка хайдах суруллалларын туһунан элбэх туһалаах информация хомуйдубут. Хамаандаҕа үлэбит олус интэриэһинэйдик ааста. Быйыл биһиги улууспутугар Кэбээйигэ ыытыллар Олоҥхо ыһыаҕын сырдаппыт сонуннарбыт «Кэскилгэ» тахсыахтара диэн эрэнэбит.
8 хамаанда
Ыстатыйаны суруйдулар: Неустроева Олеся, Оконешникова Виолетта, Сыроватская Карина
Инфографиканы оҥордо: Попова Марина
Видео:
Закадровай тиэкиһи аахта: Терехова Валерия
Корреспонденнар: Трифонов Егор, Неустроева Олеся
Оператор: Арылахова Рена
Монтажер: Винокуров Марат