Тохсунньу 23 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтин историческай саалатыгар норуот поэта, тылбаасчыт, публицист, оҕо суруйааччыта Иван Васильевич Мигалкин сырдык аатын үйэтитэр “Бар дьоҥҥо истиҥ тапталынан” кинигэ сүрэхтэниитигэр кыттыыны ыллыбыт.
2024 сыллаахха алтынньы ыйга Уус Алдан улууһугар Чараҥҥа, Тулунаҕа, Бороҕоҥҥо Иван Мигалкин төрөөбүтэ 70 сылыгар аналлаах үс күннээх тэрээһиҥҥэ сылдьан, сырдатыы үлэтин ыыппыппыт. Манна Танда, Дьокуускай куорат 17 №-дээх оскуолаларыттан уонна Лөгөй лиссиэй-интэринээтиттэн юнкордар биир хамаанда буолан үлэлээбиппитин олус күндүтүк саныыбыт.
Иван Васильевич сүрэҕин сылааһын барытын оҕолорго анаабыт поэт. Биһиги, юнкордар, киниэхэ махтанан, бу тэрээһини ис сүрэхпититтэн кыһаллан, киэҥник, дириҥ ис хоһоонноохтук сырдаппыппыт. Ол үлэлэрбит барыта түмүллэн “Бар дьоҥҥо истиҥ тапталынан” кинигэҕэ киирбит. Олус үөрдүбүт. Тоҕо диэтэххэ, биһиги суруйууларбыт аан бастаан кинигэҕэ киирдилэр.
Биһиги кинигэ сүрэхтэниитигэр «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһатын үлэһиттэрин, наставник-куратордарбытын кытта Иван Мигалкин хоһооннорун билиһиннэрдибит. Биир хамаандаҕа үлэлиир юнкор доҕорбут, И.Е. Винокуров аатынан Намнааҕы педколледж устудьуона Эрчим Николаев норуот поэтын кытта алтыһан ааспыт түгэнин санаан туран, Иван Васильевичка анаабыт хоһоонун аахта. Лөгөй-лиссиэй интэринээттэн юнкор доҕотторбут Янис Сысолятин, Павел Герасимов видео эҕэрдэлэрин ыыппыттарын көрдүбүт.
Балтыларбыт, бырааттарбыт сөбүлээн ааҕар сурунааллара «Чуораанчык» доҕотторо 82 №-дээх Дьокуускай куорат «Мичээр» оҕо саадын иитиллээччилэрэ – «Чуораанчык» бөлөхтөн Федорова Кэрэл «Уу кутабын», Эверстов Харысхан «Киһиргэс бөтүүк», Иванова Кэрэли «Кулунчук», «Кэнчээри» бөлөхтөн Баишева Үйэн «Оһуор ойуулаах оҥоойугум», Павлова Айсанаа «Хаар» диэн Иван Мигалкин хоһооннору аахтылар, мустубут дьону үөртүлэр.
Иван Васильевич туһунан кэпсиир кинигэ сүрэхтэниитигэр олус элбэх киһи кэлбит. Тэрийээччилэр этэллэринэн, 100-тэн тахса киһи кыттыыны ылла https://vk.com/wall-199463452_31854
Ол туһунан Иван Васильевич Мигалкин салайбыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Валериан Парфеньевич Николаев юнкордары кытта интервьютугар бэлиэтээн эттэ: “Бүгүҥҥү тэрээһин олус интэриэһинэйдик бара турар. Мин бу историческай саалаҕа элбэх тэрээһиннэргэ сылдьыбытым эрээри маннык уһуннук барбыт тэрээһиҥҥэ маннык элбэх киһилээх, маннык интэриэстээхтик истэр тэрээһиҥҥэ өссө сылдьа иликпин. Бу Иван Васильевич Мигалкин сырдык аата дьоҥҥо-норуокка чугаһын көрдөрөр. Саҥа кинигэни профессор Василий Васильевич Илларионов үрдүктүк сыаналаата. Кини: “Айардар” айар талааннаах уонна Иван Васильевич кинигэтин элбэхтик таһаарбыт буоланнар, киһи бу кинигэни таһыттан көрөн ымсыыра ааҕыан баҕарар курдук оҥорбуттар”, – диэн эттэ. Бэйэм кинигэни аахтым, көрдүм. Хас биирдии ахтыы норуот поэтын арыйар, кэпсиир ис хоһоонноох. Наһаа үчүгэйдик суруллубуттар. Ордук балтыларын ахтыыларын олус сэргээн аахтым. Бу кинигэни, мин санаабар, ааҕааччы ылыныа. Тоҕо диэтэххэ, Иван Мигалкин бэйэтин айымньытын, үлэтин ис сүрэҕиттэн, ис дууһатыттан норуокка анаабыт улахан поэт. Норуот поэта диэн бу чыын-хаан буолбатах. Бу кинигэ ааҕааччытын булуоҕа, ааҕааччы сэргиэҕэ диэн бигэ санаалаахпын”.
Акулина Иванова – Бээрийэ кыыһа Хотойук Айгыына Уус Алдан Бээрийэтиттэн төрүттээх.
– Ахтыы кинигэтэ диэн киһи аатын үйэтитэр кинигэ. Манна элбэх үтүө санаа этиллэр. Иван Васильевич Мигалкин туһунан кинигэҕэ үгүс элбэх киһи үтүө санаалара түмүллэн киирбиттэр. Ордук эдэр ыччат эһиги бу кинигэттэн элбэҕи билиэххит. Кини наар этэр буолара: “Литератураҕа харыстабыллаахтык сыһыаннаһыҥ”, – диэн. Айымньыга, кинигэҕэ эрэ буолбакка бастатан туран, киһиэхэ уонна суруйааччыларга туһаайан этэр этэ. Иван Васильевич хоһоонноро философскай толкуйдардаах буолан, кини хоһооннорун ааҕааччы көннөрү хоһоон курдук ааҕан кэбиспэт – толкуйдуур, анаарар. Иван Мигалкин олоҕу, киһини сыаналыыра, олоҕун устата санаабыт толкуйдара хас биирдии кинигэтигэр баар. Дьон ахтыытын хомуйан, түмэн кинигэҕэ киллэрэр сүрдээх сыралаах үлэ буолар. Хас биирдии киһи ахтыыта кинигэҕэ киириэн баҕарар. Онтон норуот поэтын ахтар киһи сүрдээх элбэх. Онон кини аатын үйэтитиигэ тахсыбыт бу бастакы кинигэтигэр кыайан киирбэтэх ахтыылардаах дьон хомойумаҥ. Баарбыт тухары, дьон саныырын тухары норуот поэтын туһунан ахтыыларбыт ситимнэнэн сурулла туруохтара, – диэн санаатын үллэһиннэ.
Уус Алдан улууһун 2-с Лөгөй нэһилиэгин баһылыга Петр Егорович Бурнашев юнкордары кытта интервьютугар: “Бу кинигэ билиҥҥи бу ыарахан, буккуурдаах кэмҥэ сырдыкка угуйар кэрэһиппит буолар”, – диэн бэлиэтээн эттэ.
– Иван Васильевич биһиги нэһилиэкптигэр улааппыт, үөскээбит киһи. Нэһилиэкпит туһунан элбэх хоһооннордоох, өрөгөй ырыатын тылларын кини айбыта. “Бар дьоҥҥо истиҥ тапталынан” кинигэ сүрэхтэниитэ киэҥ хабааннаахтык ыытылла турар. Саала иһэ толору дьонунан туолбутун көрдөххө, биһиги поэппытын дьон таптыыр, суохтуур. Бу улахан тэрээһин Иван Васильевич Мигалкин аатын үйэтитии чэрчитинэн ыытыллар. Үйэтитии үлэтэ манан эрэ түмүктэммэт – үлэбит былаана киэҥ, – диэн бэйэтин санаатын үллэһиннэ.
Валерия ГОТОВЦЕВА, XI кылаас, Снежанна ГОТОВЦЕВА, IX кылаас,
«Байаҕантай кэскиллэрэ» медиа-киин, М.Н. Готовцев аатынан
Танда орто оскуолата, Уус Алдан
Х кылаас үөрэнээччитэ Туйаара Мамонтова видеота
Нюргуяна Скрябина хаартыскалара, «Далбар Хотун» сурунаал