Өрөспүүбүлүкэбит инники кэскилэ, ыраас эрэлэ – эдэр ыччат. Ол кэмҥэ «Бэлэм буол» хаһыакка «Володя Ульянов дневнигэ» балаһаҕа бэчээттэнэр улахан чиэс этэ. Бу балаһаҕа оскуола бастыҥ үөрэнээччилэрин хаартыската «Доска почета» курдук тахсара. Билигин ол эдэр кэмнэрин ахтар, улахан киһи буолбут Галина Михайловнаны кытары кэпсэттим.
— Үтүө күнүнэн! Баһаалыста, бэйэҕин билиһиннэр. «Бэлэм буол» хаһыат эйиэхэ туох сырдык, иһирэх өйдөбүллэри аҕаларый? Ол кэми хайдах саныыгыный?
— Үтүө күнүнэн! Мин Галина Михайловна Никитина (Шергина) диэммин. М.К. Аммосов аатынан Саха государственнай университетын алын сүһүөх кылаас учуутала идэтин бүтэрбитим. Онтон ыла 20-чэ сыл учууталлаабытым. Үөрэммит оскуолабар, Бүтэйдээх орто оскуолатыгар, 10 сыл үлэлээн, дойдум эдэр көлүөнэ ыччата сайдарыгар сэмэй кылааппын киллэрбиппиттэн үөрэбин. Уонна 396 сыл педагогическай стажтаах Неустроевтар-Шергиннэр педагогическай династияларыгар үлэм кылаата киирбитинэн киэн туттабын, бүтүн олохторун үөрэҕириигэ анаабыт төрөппүттэрбит, аймах дьоммут үтүө дьыалалара салҕанар. Билигин Мэҥэ Хаҥаластааҕы нэһилиэнньэ социальнай кэмүскэллээх буолууга кэлим киинигэр,сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолору реабилитациялыыр салаатыгар социальнай педагогунан үлэлиибин.
«Бэлэм буол» хаһыат аата оҕо сааһым биир умнуллубат, сотуллубат илдьитэ. Хас биирдии хаһыат саҥа нүөмэрин илиигэр тутарыҥ олус күүтүүлээх, кэтэһиилээх буолара. Хаһыат сойууспут, өрөспүүбүлүкэбит араас муннугар олорор бэйэҥ саастыы үөрэнээччилэр тустарынан сонуннары суруйара, ханнык тэрээһин буолан ааспытын, аан дойдуга туох уларыйыы баарын кэпсиирэ. Оччолорго информацияны ылыы хаһыат, сурунаал, араадьыйа нөҥүө буоллаҕа. Ол иһин хас биирдии ыал хайаан даҕаны сурутуу хаһыаттаах буолара.
Учууталлыыр кэмнэрбэр «Кэскил» хаһыаты үлэбэр элбэхтик туһаммытым. Бэйэм хаһыаты наһаа сөбүлүүр буоламмын, кылааһым оҕолоро суруталларын баҕарарым. Араас кылаас чаастарын ыытарбыт, «Кэскил» хаһыат күннэрин тэрийэрбит, анал хаһыат таһаарарбыт. «Кэскилгэ» хас да төгүл үөрэнээччилэрим суруйуулара, хаартыскалара бэчээттэнэн үөрүүбүт үксээбитэ.
— Бу балаһаҕа тахсаргар хас саастаах этигиний?
«Володя Ульянов дневнигэр» тахсарбар Бүтэйдээх орто оскуолатын 4 кылааһыгар үөрэнэрим, 11 саастаахпын. Зоя Космодемьянская аатынан дружина сэбиэтин чилиэнэбин, кылааспар үөрэх секторабын.
— Ол кэмҥэ «Володя Ульянов дневнигэ» балаһа сүрүн сыала туох этэй?
«Володя Ульянов дневнигэр» туйгун үөрэхтээх, үчүгэй бэрээдэктээх, оскуола олоҕор көхтөөхтүк кыттар, ситиһиилээх үөрэнээччилэри таһаараллара. Сөптөөх хамыыһыйаны ааһан бигэргэтиини барбыппыт. Бу дневниккэ тахсыы улахан чиэс этэ, тоҕо диэтэххэ үөрэнээччи үчүгэй үөрэҕи эмиэ үлэлээн ситиһэр буоллаҕа. Ону тэҥэ эппиэтинэһи сүктэрэрэ, эн оҕолорго бэйэҥ майгыгынан, үөрэххинэн холобур буолаҕын. Бу балаһа биһигини салгыы көҕүлүүрэ (мотивация), өссө элбэх ситиһиилэниэхпитин баҕарарбыт. «Бэлэм буол» хаһыат аата бэйэтэ да этэринии, үөрэххэ, үлэҕэ мэлдьи бэлэм буоларга ыҥырара. Ол курдук, оскуоланы үрүҥ көмүс мэтээлинэн бүтэрбитим. Баҕар, хаһыакка бэчээттэниим тирэх буолбута буолуо.
— Билигин улахан киһи буолан баран, ол олоҕуҥ кэмин хайдах сыаналыыгыный?
— Билигин үлэ бэтэрээнэ буолан олорон, октябренок, пионер, комсомол буола сылдьыбыт кэмнэрбин наһаа истиҥник ахтабын-саныыбын. Биир санаанан салайтаран, үлэ, үөрэх олус күргүөмнээхтик, ситиһиилээхтик ыытыллара. Сэбиэскэй сойуус кэмигэр олорон ааспыппыт бэйэтэ сүдү история буоллаҕа. Улуу сирдьиппит В.И. Ленин төрөөбүт күнүгэр, муус устар 22 күнүгэр, 3 кылааска үөрэнэ сылдьан, пионер кэккэтигэр киирбиппит олус долгутуулаах түгэн этэ. Ол күн өйбөр умнуллубаттык хатанан хаалбыт: тыаллаах сааскы күн этэ, саҥа иилиммит хаалтыспыт тыалга тэлибириирэ наһаа да үчүгэй этэ. Бу кэмнэргэ чиэһинэй, эппиэтинэстээх, толоругас буолуу хаачыстыбалара олус күүскэ иҥэриллэн иитиллибиттэр дии саныыбын. Ол хаачыстыбалар кэлин идэ ылан үлэһит буоларбытыгар, киһилии чиэстээхтик сылдьарбытыгар олус туһалаабыттар уонна туһалаахтар диэн сыаналыыбын.
— Эдэр суруналыыстарга, айар үлэҕэ бастакы хардыыларын оҥорор оҕолорго туох сүбэни биэриэҥ этэй?
— Айар үлэҕэ бастакы хардыыларын оҥорор оҕолорго, бастатан туран, туруоруммут сыалларын ситиһэллэрин баҕарабын. Мин бэчээт үлэһитэ буолуохпун баҕарар кэмнээх этим. Ол баҕа санаам кэлин хас да кинигэ оҥорон бэчээттэтэммин туолбута. Онон, киһи баҕа санаата дьылҕа ыйааҕынан туолбакка, атын да идэни баһылаатаргын, баҕарар уонна дьаныһар буоллаххына, атын да кэмҥэ ситиһиллиэн сөп.
— Түмүккэ тугу эбэн этиэҥ этэй?
— Билиҥҥи араас технология сайдыбыт кэмигэр, баҕалаах киһи хайдах баҕарар бэйэтин сайыннарыан сөп. Ол гынан баран, киһи бэйэтэ хараҕынан ааҕан, эт мэйиитигэр хатаабыта ордук туһалааҕа дакаастанан турар. Айар куттаах оҕолорго, үөрэнээччилэргэ хаһыаты, сурунаалы, кинигэни элбэхтэ ааҕыҥ, туһаныҥ, доҕордоһуҥ диэн этиэм этэ. Элбэх идэни баһылааҥ, үөрэниҥ. Үөрэх баар — бараммат баай! Үтүө доҕоттордоох буолуҥ. Ким доҕордоох — ол дьоллоох! Барыгытыгар ситиһиилэри баҕарабын.
Кэпсэттэ Эрхан Петров, VI «А» кылаас,
Ф.Г. Охлопков аатынан Майа орто оскуолата,
«Түмэн» медиа-киин эдэр кэрэспэдьиэнэ.
кэскил14.ру