Ааспыт үөрэх дьылыгар Өрөспүүбүлүкэ лиссиэйигэр баҕалаах оҕолорго эбии дьарык быһыытынан алтаай тылын үөрэтии киирбитэ. Ол курдук, бу дьыл от ыйын 16-30 күннэригэр лиссиэй үөрэнээччилэрэ экспедицияҕа сылдьан кэллилэр. Биллэрин курдук, кинилэр биһиэхэ уруулуу омуктар буолаллар. Гуманитарнай кылаас тьютора, саха тылын уонна литературатын учуутала Сибэкки Аркадьевна Заровняева салайааччылаах оҕолор Алтаай, Тыва, Хакасия өрөспүүбүлүкэлэригэр сырыттылар. Салгыы экспедиция кэннэ үөрэнээччилэр санааларын билсиэҕиҥ.
Эдгард Черноградскай, Өрөспүүбүлүкэ лиссиэйин XI гуманитарнай кылааһын үөрэнээччитэ:
Элбэх саҥа сири көрөн олус дуоһуйан кэллибит. Элбэх кэрэ, харыстанар көстүүлэри көрөн, киһи олус да дьоллонор эбит. Уруулуу омуктарбытыгар ыалдьыттаан, хайдах балаһыанньалаах олороллорун көрөн-истэн кыратык хомойдубут. Кинилэр кэнчээри ыччаттара бары төрөөбүт тылларынан сатаан кэпсэппэт буолан олороллор, ону тэҥэ төрөөбүт тылларын уонна литератураларын уруоктара ыытыллыбат эбит. Кинилэри кытары бэйэбитин тэҥнээн көрдөххө, биһиги төрөөбүт тылбытынан быдан ордуктук саҥарар-иҥэрэр эбиппит.
Виталина Николаева, Өрөспүүбүлүкэ лиссиэйин XI гуманитарнай кылааһын үөрэнээччитэ:
Мин санаабар, уруулуу түүр омуктарбытыгар көмөлөһө, өйөһө-өйдөһө сылдьыахха наада. Тоҕо диэтэххэ, бэйэ-бэйэбитигэр дурда-хахха буоллахха элбэҕи ситиһиэхпит, омук быһыытынан сайдыахпыт, үүнүөхпүт-үрдүөхпүт. Оннооҕор тылбыт-өспүт, сиэрбит-туоммут, үгэспит олус маарынныыр, уруулуу омук буоларбытын туоһулуур. Ол да буоллар, биһиги бары биир кыһалҕалаахпыт − кэнчээри ыччаппыт төрөөбүт тылбытын соччо үчүгэйдик билбэттэр, симэлийэр кутталлаах. Онон биир сомоҕо буолан түмсэммит, онно күүскэ үлэлэһиэххэ. Уруулуу омуктарбытын кытта алтыһыахха, кэпсэтиэххэ-ипсэтиэххэ диэн барыгытын ыҥырабын.
Оля Окорокова, Өрөспүүбүлүкэ лиссиэйин XI гуманитарнай кылааһын үөрэнээччитэ:
Бастаан Горно-Алтайскайга икки сылга биирдэ ыытыллар “Эл-Ойын» диэн биһиги ыһыахпытыгар майгынныыр бырааһынньыктарыгар ыалдьыттаабыппыт. Эбиитин Республиканскай гимназия дириэктэрин, кини солбуйааччытын уонна гимназия президенын Тимуру кытта көрсөн, билиибитин-көрүүбүтүн үллэстибиппит. Онтон Кош-Агач диэн оройуоҥҥа аатырбыт Чуйскай трагынан айаннаан, кэрэ сирдэрин илэ харахпытынан көрөн сөҕөн тиийбиппит. Хас да күн Кош-Агачка олорон, олохтоохтору кытта көрсүбүппүт, кэпсэппиппит-алтыспыппыт. Алтай тылын биһиги учууталбытын Мария Ивановнаны кытта кыһыҥҥыттан үөрэппиппит, онон сорох дьон биһигини алтайдар дииллэрэ. Кэпсэтэ сатыыр этибит. Алтай норуота олус ыалдьытымсах, үтүө санаалаах дьон эбиттэр. Салгыы биһиги уһун да уһун айаны тулуйан Хакасияҕа Абакан куоракка тиийбиппит. Онно общественник Айла Тюньдешеваны, историк Леонид Горбатовы көрсүбүппүт. Аскиз диэн дэриэбинэҕэ Леонид Васильевич биһиэхэ «Улуг Хуртуях Тас» түмэлигэр экскурсия ыыппыта уонна чэйдии олорон олус интэриэһинэй номохтору кэпсээбитэ. Биһиги, оҕолор, Айла Тюньдешева кыыһын Эркелейы кытта доҕордоспуппут. Ол кэннэ Тываҕа айаннаабыппыт, онно национальнай түмэли көрбүппүт, Кызыл куоракка баар Азия географическай киинигэр (Центр Азии) күүлэйдээбэппит уонна чугастыы дэриэбинэҕэ атынан хатааһылаабыппыт! Наһаа астык, умнуллубат түгэн бөҕө буолан ааста. Бу экспедицияҕа уруулуу аймахтарбытын кытта бэйэ-бэйэбитигэр билигин даҕаны чугастыы сыһыаннаахпытын өйдөөтүм. Мин хас биирдии өрөспүүбүлүкэҕэ сылдьан бэйэбин урукку дьиэбэр, алааспар тиийэн турарым курдук сананарым. Ордук Тываҕа сахам дьонун көрө-көрө күүлэйдиир курдук этим. Аймахтыы норуоттарбытыгар маннык ыалдьыттыыр олус туһалаах уонна бэйэ-бэйэбитигэр үтүө сыһыаны олохтуур суолталаах буолар. Холобур, биһиги номнуо Алтайга, Тываҕа уонна Хакасияҕа билэр дьонноохпут уонна хаһан баҕар тиийэн, дьоммутун кытта көрсүөхпүтүн сөп. Бэйэ-бэйэбитигэр күүс-көмө, өйөбүл буолан сыһыаммытын өссө тупсарыахха, үрдэтиэххэ диэн баҕа санаалаахпын.
Арчын Матвеев, Өрөспүүбүлүкэ лиссиэйин XI инженернэй кылааһын үөрэнээччитэ, оскуола бэрэсидьиэнэ:
Бу сырыы мин олохпор умнуллубат өйдөбүл буолан хаалла. Хас биирдии көрсүһүү сүрэхпэр саҥа иэйиини үөскэттэ, бэйэм омукпун өссө күүскэ сыаналыырга үөрэттэ уонна төрөөбүт ийэ тылым күүһүн өссө ордук өйдөттө. Бу сырыы олохпут кэрэтин саҥа өттүттэн арыйда. Ол дойду дьоно төрөөбүт тылларын таптыыллара, үгэстэрин ытыктыыллара, айылҕаларын кэрэхсииллэрэ олус көстөр. Ол эрээри, ыччаттара төрөөбүт тылларынан саҥарар, үөрэтэр кыахтара кыччаан иһэриттэн киһи хомойор. Биһиги уруулуу түүр омуктарбытын кытта кэпсэтэн, бэйэ-бэйэбитин өйдөһөн, доҕордоһуу, сомоҕолоһуу сыһыаны күүһүртүбүт дии саныыбын. Бу айан мин көрүүбүн кэҥэттэ, өйбүн үксэттэ, сахам омугун иннигэр эппиэтинэспин өйдөттө, күүһүртэ.
Алексей Борисов
Кэскил14.ру