Былыр бу кэмҥэ күһүҥҥү ыһыах ыытыллара. Үүнүү күнүгэр ылыллыбыт быйаҥҥа алгыс этиллэр. Туом ый 21 күнүгэр күн уонна ый тэҥнэһиитигэр буолар. Тиэргэн — саха дьиэтэ-уота барыта. Тиэргэн төрдө Тойон Түһүмэл диэн. Кини Үрүҥ Айыы кыра уола. Орто дойдуга сэргэ иччитэ буолан түспүт. Бу иччи күрүө иччитин, хотон иччитин, дьиэ иччитин бас билэр. Тиэргэн алгыһы түмүөхтээх, имэҥнээх буолуохтаах.
Балаҕан ыйа – Улуу Суорун ыйа. Балаҕан ыйа – сайылыктан кыстыкка көһөр кэм. Бу ыйга Улуу Суорун чугаһыыр. Кинини ыҥырар тыл «Сүлгүр» диэн. Бэлиэтэ -суор ойуу.
Сүлгүр,сүлгүр,сүлгүр!
Улуу Суорун
Тойон эһэбит,
Бэттэх көрөн
Мичик гын! Дом.
Балаҕан ыйа. Төрүт идэ. Балаҕан ыйын сүрүн суолтата – идэни иҥэрии. Бу ыйга киһини идэҕэ бэлэмниир үөрэх саҕаланар. Балаҕан ыйа – күһүҥҥү бастакы ый. Бу ый иккис аата- биэһинньик. Биэс сыыппараны кытта ситимнээх. Биэс сыыппара сырдык уонна хараҥа ыпсыытын бэлиэтиир. Балаҕан ыйа – «хараҥаҕа киирэр кэм»
Валентина Семеновна Кривошапкина, Н.Е. Мординова-Амма Аччыгыйа аатынан ГБПОУ «ХОК», Харбалаах, Таатта