Оҕолоор, эһиги үгүскүт сэрии туһунан киинэлэри көрөргүтүн сөбүлүүгүт. Фашистар хаһаайыннаан олорор куораттарыгар уонна сэлиэнньэлэригэр дьаабыланар ынырыктаах кадрдар элэҥнэстэхтринэ, сискит кэдэҥнээн ылар. Оттон ол алдьархайы бэйэҥ эккинэн-хааҥҥынан билииҥ өссө ынырык.
Сэрии саҕаланарыгар мин 15 саастааҕым. Төрөппүттэрбин уонна балтыбын кытта үтүөкэннээх кырдьаҕас Киев куоракка олорбуппут.
1941 сыл балаҕан ыйын 17 күнүгэр фашистар куораты ылбыттара. Аҕам фроҥҥа барбыта. Биһиги куоракка хаалбыппыт. Киев умайа турара, куорат аатырбыт киин уулуссата – Крещатик үлтү тэптэриллибитэ.
1941 с. күһүн немецтэр еврейдэри үс күн иһигэр еврейдэр кылабыыһаларыгар булгуччу мусталларыгар биллэрии таһаарбыттара. Кылабыыһаҕа кэлбэтэхтэринэ, ытыллар кутталлаахтар. Еврейдэр кылабыыһаҕа мустубуттара. Кинилэри онно үс күннээх-түүнү Бабий Яр диэн аппа үрдүгэр атахтарыгар туруортаан баран, пулемет уотун аспыттара. Бука бары өлбүттүүн, бааһырбыттыын уонна өйдөрүн да сүтэрбиттиин аппаҕа охтубуттара. Фашистар кинилэри буорунан көмпүттэрэ. Тыыннаахтыы көмүллүбүт дьон мөхсөн, буор түллэҥнээн ылбыта, сир анныттан өссө да тыыннара быстыбатах дьон ыар ынчыктара иһиллэн ааһара…
Сотору куоракка аччыктааһын саҕаламмыта. Мин ийэбин кытта таҥаспытын-саппытын аһылык дуомугар мэнэйдэһэн дэриэбинэлэргэ сылдьарбыт. Сиэнэр оттору лебеданы, кииһилэни, солодканы хомуйарбыт. Ол оттору буһаран сиирбит. Аччыктааһын – ынырык дьыала, киһи өйүгэр-санаатыгар үйэтин тухары хаалар эбит. Сибилиҥҥэ диэри маҕаһыыҥҥа килиэбэ суох долбуурдары көрдөхпүнэ, аччыктаабыкка дылы буолабын.
Куорат олохтоохторо уулусссаҕа көстүөхтэрин куттанар этилэр. Уулуссаҕа түбэспит дьону өлүөхтэригэр диэри туох да биричиинэтэ суох үлтү кырбыыллара. Ол иһин дьоннор өрүү кутталга, наар тулаларын көрүнэ сылдьаллара.
Ону барытын көрө-билэ сылдьар наһаа ынырык этэ. Ол да буоллар, биһиги бэйэбит дьоммут кэлэллэрин күүтэрбит, эрэнэрбит бу иэдээнтэн өрөһүйэллэригэр…
1943 сыллааҕы Октябрь бырааһынньыгар Киев босхоломмута.
Е.Г. МАРТЫНОВА, үлэ ветерана
“Бэлэм буол” хаһыат 1990 сыл ыам ыйын 8 күнүнээҕи нүөмэрэ