Мин аатым Петров Эрсан, Нам улууһун гимназиятын 8 кылааһын бүтэрбитим. Зинаида Алексеевна Тихонова аатынан «Түөлбэ» оҕо киинин кытта өссө 4 кылаастан билсэбин, 2021 сыллаахха «Түөлбэ» оҕо киинин «Сайдыс» лааҕырыгар аан бастаан барбытым, онтон ыла күн бүгүнүгэр диэри оҕо киини кытта быстыспат сибээстээхпин.
Быйыл сайыҥҥы каникулбар үлэ көрдөөн төрөөбүт улууһум «Түөлбэ» оҕо киинигэр сылдьарга бэртээхэй кыаҕы булбутум эрээри, номнуо баһаатай быһыытынан, дьиҥнээх хамнастаах үлэлээтим.
Бастакы күннэргэ барыта холкутук, чуумпу буолан баран, лааҕыр саҕаланан истэҕинэ соһуйбутум: күн аайы араас тэрээһиннэр, бырааһынньыктар, оонньуулар. Төһө да көрдөөх-нардаах буоллун, оҕолор иннилэригэр эппиэтинэһи умнар, кэтээн көрөр, дьыалаларыгар көмөлөһөр, аралдьытар сатаммат.
Биһиги икки төгүл дьиҥнээх хорсун быһыыны оҥорбуппут: улуус икки суолталаах сиринэн велопробегы тэрийбиппит: И.С Шарапов аатынан сири туһаныы мусуойпа уонна И.Е. Винокуров аатынан историко-краеведческай мусуой, онно, хас биирдиибит элбэх саҥаны билэн, оннооҕор музей экспонаттарынан экскурсияны устубуппут. Хомуйбут матырыйаалларбыт араас тэрээһиннэри тэрийиигэ тэрийиигэ көмөлөһөр. Бу сезон иһигэр элбэх саҥаны биллим, кэлин эмиэ «Түөлбэ» оҕо киинин кытта бииргэ үлэлиэхпин баҕарабын.
Чахчы И.С. Шарапов аатынан Никольскайдааҕы сири туһаныы мусуойугар маннык сэдэх, баай историялаах экспонаттар элбэхтэр. Мин бу чороон туһунан ымпыгын-чымпыгын хомуйбутум — историята сүрдээх долгутуулаах.
Бу — чороон (кымыска аналлаах үгэс буолбут саха ритуальнай иһитэ). Бу хаартыскаҕа көрөр чороону түмэлгэ бэлэх биэрбиттэр. Бу чороону Аҕа Дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа Иван Софронович Шадрин кыыһа Марфа Ивановна бэлэхтээбит. Кини аймаҕын өйүн-санаатын кытта сибээстээх дьиэ кэргэн реликвиятын харыстаан түмэлгэ биэрбит. Бу предмет (экспонат) мемориальнай сыаналаах: кини төрөөбүт дойдуга, дьонугар-сэргэтигэр дириҥ ытыктабылын туоһулуур, үүнэ-сайда турарыгар ананан бэлэхтэммитэ, билигин элбэх киһи көрөр мусуой коллекциятын сорҕото буолан турар. «Чороон 39 см үрдүктээх, алгыс тыллардаах» диэн кэпсээтэ түмэл дириэктэрэ Прасковья Протопопова.
Чорооҥҥо баар сурук туһунан эттэххэ: иһиккэ чахчы алгыс тиэкиһэ баар. Саха омук култууратыгар чороон бэйэтэ иһит-хомуос эрэ буолбатах. Бу дэлэйи, дьолу-соргуну, этэҥҥэ буолууну көрдөрөр. Оттон алгыс диэн сурук предмети өссө сакральнай оҥорор: маннык иһити улахан суолталаах сиэргэ-туомҥа тутталлар, холобур, ыһыах бырааһынньыгар, кымыс уонна алгыс тылларын көмөлөрүнэн этэҥҥэ буолууга,сырдыкка -кэрэҕэ туһаайаллар. Саха тылыгар «алгыстах чороон» диэн этии баар.
Бу олус киэҥ баай историялаах түмэлгэ сылдьан элбэх саҥаны,сонуну билсэҕит . Онон, оҕолоор, И.С. Шарапов аатынан Никольскайдааҕы сири туһаныы түмэлигэр сылдьан экспонаты бэйэҕит хараххытынан көрүөххүтүн-билиэххитин сөп.
Биһиги бу велосипедынан экспедициябыт «Түөлбэ» урукку директора З.А. Тихонова 90-с сылларга тэрийбит «Эрэл» краеведческай ирдиир этэрээт биир маршруттарынан сырыы буолбута.
Эрсан Петров, «Эрэл» этэрээт баһаатайа,
«Сайдыс» сайыҥҥы лааҕыр.
Нам сэл. Нам улууһа