Уһулуччулаах хорсун быһыыларынан, талааннарынан уонна сатабылларынан норуот билиниитин ылбыт, дойдубут историятыгар чиҥник киирбит байыаннай деятеллэр үгүстэр. Олор истэригэр бэйэтин кэмигэр норуоттарын туһугар туохтарын да кэрэйбэккэ, олохторун анаабыт, эрээри, кэм-кэрдии аастаҕын ахсын умнулла быһыытыйбыт, дьон баар. Оннук дьонтон биирдэстэрэ — Петр Степанович Котляревскай. Кини туһунан Өрөспүүбүлүкэ лиссиэй-интернатын историяҕа учуутала Станислав Назаров кэпсээтэ.
Арассыыйа байыаннай историятыгар саамай чаҕылхайдартан биирдэстэрэ, ол эрээри, хомойуох иһин, умнулла сыспыт полководец, генерал Петр Степанович Котляровскай диэн баар. Кинини үөлээннээхтэрэ «Кавказ Суворова» уонна «Генерал-метеор» диэн ааттыыллара.
Петр Котляровскай 1782 сыллаахха тыа сирин таҥаратын үлэһитин дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата уолун бэйэтин суолун батыһыа, таҥараҕа үлэлиэ диэн эрэнэрэ. Ол эрээри кини дьылҕата атын этэ: дьиэтигэр хоно сылдьыбыт офицер уолу бэлиэтии көрөн, байыаннай сулууспаҕа ыҥырбыта. Онон Котляровскай олус эрдэ, 14 сааһыгар бастакы байыаннай бохуотугар аттаммыта, 17 сааһыгар офицер буолбута, онтон 29 сааһыгар генерал чыыныгар тиийбитэ.
Котляровскай бэйэтин үйэлээх улуу кыайыыларын 1804–1813 сыллардаахха Нуучча-Персия сэриитин кэмигэр Кавказка ситиспитэ. Кини кыргыһыыга туспа тактикалааҕа: өстөөхтөрүн түүн сыыдамнык, эмискэ саба түһэн хоторо. Кини хаһан да куотунан дуу, ахсаанынан дуу өстөөхтөн куттаммата.
Саамай аатырбыт кыайыытынан Асландуз таһынааҕы кыргыһыы буолар. Онно 2 тыһыынча кэриҥэ эрэ нуучча саллаата Персия шаҕын 30 тыһыынчалаах уорааннаах сэриитин утары турбута. Котляровскай бэйэтин саллааттарын кытта түүн эмискэ саба түһэн, өстөөҕү кыайбыта. Онтон салгыы, 1813 сыл саҥатыгар, кини этэрээтэ кыайтарбат диэн ааттыыр Ленкорань кириэппэһин сэриилээн ылбыта. Бу хорсун быһыы сэрии хаамыытын быһаарбыта.
Бу тиһэх кыргыһыыга генерал бэйэтэ ыараханнык бааһырбыта. Кини этигэр-сиинигэр 40-тан тахса баас хаалбыта, ол иһин доруобуйата мөлтөөн, эрдэ отставкаҕа барарга күһэллибитэ. Олоҕун тиһэх сылларын кини Крымҥа, Феодосияҕа атаарбыта. Онно кини аатырбыт худуоһунньук Иван Айвазовскайдыын чугастык доҕордоспута. Улуу полководец 1851 сыллаахха күн сириттэн барбыта.
Петр Котляровскай — бэйэтин үйэтигэр биир да кыргыһыыга кыайтарбатах, саллааттарыгар дьиҥнээх аҕаҕа тэҥнээх хорсун генерал буолар. Кини Аҕа дойдуга бэриниилээх буолуутун холобура үйэлэргэ умнуллубат.
Эксперт кэпсиирин бу сигэнэн киирэн көрүҥ
Кэскил14.ру