Сэтинньи 14 күнүгэр А.И.Софронов – Алампа төрөөбүтэ 140 сылын туолар. А.Е. Мординов аатынан Таатта лиссиэйин үөрэнээччилэрэ Алампаҕа анаабыт хоһооннорун ааҕыаххайыҥ.
Алампаҕа анабыл хоһоон
(Акростих)
Алаас уола Алампа
Лабырҕаччы ааҕаҥҥын,
Айылгылаах дайдыгыттан
Муҥнаах-сордоох олоххор
Паартаҕа олорон үөрэнэн,
Атас-доҕор булунан,
Ҕ буукубаттан иҥнибэккэ
Аан дайдыны анаарбытыҥ!
Алаас уола Алампа
Налыччы, нусхаччы
Айылҕаны туойбутуҥ!
Батталтан, атаҕастабылтан
Ыллык суолу тэлбитиҥ!
Лаампа уотун умаппытыҥ!
Хоннохтоохтук суруйан,
Олохтоохтук хоһуйан,
Һаха сайдар суолунан
Оҕо аймахха анаабыт
Оһуобай айымньыларгын
Наардаан үөрэтэбит!
Саша ГЕРАСИМОВ, А.Е. Мординов аатынан Таатта лиссиэйин выпускнига,
ХИФУ 1 кууруһун устудьуона
***
Сүбэ
Үтүө мааны сүбэһитим,
Тыл тамаҕын өйдөппүт,
Дьиҥ олоххо үөрэппит,
Тапталлаах суруйааччым.
Сүбэ олук чиҥ тыллара
Тус олохпор туһалыыр,
Кыһалҕаны кыдьырыйар
Харгыһы тумуннарар.
Үөрэҕи тилиннэрэр
Кинигэтэ күндүтүөн,
Чугас киһим Алампа
Суруйара истиҥиэн!
Дайаана ЕГОРОВА, Х «А» кылаас
***
Киэн туттар киһибит
Иирэ талах курдаах
Таатта оҕото – Алампа,
Ытыктыыр Аҕабыт,
Киэн туттар киһибит.
Алампа эдэр көлүөнэҕэ
Буолар үтүө холобур.
Саха сатаабата суоҕун
Бичийэн хаалларбыт.
Үрдүктүк, сырдыктык
Ыраас аатын тутуохпут!
Кини айымньылаах олоҕун
Кыра дьоҥҥо тиэрдиэхпит.
Саха норуота сайдыбытыгар,
Литератураны төрүттээччи,
Талааннаах Анемподист
Ыйбыт суолун салҕыаҕыҥ!
Арсений ЯКОВЛЕВ, IX «Б» кылаас
***
Алампа айымньыта
Айар-суруйар муҥун-сорун тэлбитиҥ,
Эн сырдыкка талаһар баҕа санааҕынан
Саҥа сүүрээҥҥэ бигэтик сирдээбитиҥ,
Иннибитигэр саха тыла умнуллубатын.
Умуллубатын Алампа уолун уота
Алампа, сүрэхпэр бааргын билэҕин,
Эн айар тылыҥ кыыма күөдьүйэн,
Саҥа айымньы буолан төрүүллэр.
Эн хараҥаҕа чаҕылыйар сулускун,
Сүрэхпэр үтүөнү-мөкүнү араарар,
Сарсыардааҥҥы күн сырдыгынан,
Сырдыгынан арыаллыыгын .
Сарсыардатыгар, халлаан тэтэрэн
Хаттаан санаа, айымньы төрүүр.
Алампа, эн айымньыгын ааҕаммыт,
Хараҥа кэмтэн сырдыкка талаһабыт.
София АПРОСИМОВА, IX «Б» кылаас
***
Алампа
Алампа диэн аат уруккуттан биллэр,
Кини норуот өйүн-санаатын тиэрдэр,
Хоһоонноро, дыраамалара олохтоох,
Былыргы олоҕу илэ-чахчы көрдөрбүт.
Дойдутун дьонугар-сэргэтигэр
Кыһалҕатыттан кыһарыйтарбакка,
Айымньы тыынын саһыарбытын
Хайдах баарынан ылынныбыт.
Билиҥҥи кэмҥэ дириҥ суолтатын
Өйдөөн-санаан үөрэтэ сылдьабыт.
Алампаҕа махталбыт олус улахан
Саха тылын туһунан элбэҕи билэбит.
Даниил ПАВЛОВ, Х «В» кылаас
***
Анемподистка анабыл!
Эн айымньыҥ — сүрэххэ олорор.
Биһиги үрдүбүтүгэр сулус курдук.
Анемподист, миигин ыныраҕын
Тыллар сүппэт күлүктэригэр,
Үйэлээх өйдөбүл хааллараҥҥын,
Айымньыларгыттан анаарабын.
Кэпсээннэри чаҕылхайдык айбытыҥ,
Умнуллубат, толору уобарастарыҥ,
Хас биирдии тылга саһан сыталлар
Ыарахан олоҕун тиһэх көстүүлэрэ.
Эн талааныҥ тахса турар сардаҥата,
Кырдьыгыҥ, көҥүлүҥ норуокка тиллэр.
Халлааҥҥа умайар сырдык сулус тэҥэ,
Үйэ тухары куруутун тыыннааххын!
Арсен ВЫРДЫЛИН, XI «В» кылаас
***
Соппуруонап Алампа
Өспөттүү өрүкүнүйэр өйгө
Сүппэттии иҥэр сүрэххэ.
Талаан элбэх Талыы талба Тааттаҕа
Алаастарынан үрэхтэринэн бүгэннэр
Олорбуттара эҥин араас дьон сэргэ.
Устар ууну сомоҕолуур хоһуйааччылар,
Тиит маһы хаамтарар дэгиттэр уустар,
Кэрэни элийэн тиһэр көмүс тарбах ураннар.
Олорбута былыр кинилэр быыстарыгар
Алаас уола Соппуруонап Алампа,
Куобах буһарбыт төгүрүк бүөм алааска.
Лааҕычайынан, Наммаранан атах сыгынньах
Сиэлбитэ, хаампыта уол оҕо алардарынан,
Оҕо сааһа муор-туор эрэйдээхтик ааспыта
Оккуодайдыыр алааска, оторго,
Кэнчээри от, өҥнөөх сүмэтин иҥэринэ тыына,
Сарсыарда сииктээх окко ынах хомуйан.
Ойор-тэбэр оҕо сааһа ааспыта күлүмнээн ,
Айылҕа кэрэтин кэрэхсии анааран.
Иҥпитэ киниэхэ тыл абылаҥ иэйиитэ.
Хоһоон хомоҕой тыллара айыллыбыта,
Сэһэн сэллээбэт сипсиирэ сүрдэммитэ,
Куйаар дуорайар дуораана иһиллибитэ.
Суруйар абылаҥын тиһигэ быстыбатаҕа,
Санньыардаах олоҕун суолун аспыта,
Алампа дуо дэттэрэн, саханы ааттаппыта.
Диана СЕРГЕЕВА, Х «А» кылаас
***
Алампа дьайыыта
Таалар күөх сирэм хонуулаах,
Үрүмэ маҥан үүт күөллээх,
Талыы талба мааны Тааттаҕа
Алампа үтүө аатын үрдэтэбит.
Алампа сүдү айымньылара
Сүрэҕи тоҕо эрэ долгутар,
Мэйиини эллээн эргитэр:
Күлүүс тыллар – бэлиэ бэчээт.
Алампа билиҥҥи күҥҥэ айымньыта
Кэлэр кэнчээри ыччакка кэс тыла,
Кини үтүө аата, соҕотох таптала
Дьиҥ олоххо көҥүлгэ тардыһыыта.
Алампа айар олоҕун үөрэҕэ
Элбэх билиитэ күннэтэ тарҕанар,
Саҥа олоххо ураты көрүүтэ,
Элбэх дьайыы эргиллэ турар.
Күннэй КЫЧКИНА, IX «А» кылаас
***
Алампа Тыыннаах!
Алампа аата ахсаана биллибэт
Былыргы быыһык кэмиттэн,
Дууһатын мучумаанын муннарбат
Тус олоҕун кылаан кырдьыгынан
Алампа Тыыннаах!
Норуот туһугар аймаммытын
Ааспыт олох чахчыларыттан
Уустук кэм көҥүлүн көрбөтөх
Күчүмэҕэй күннэрин тулуйбут
Алампа Тыыннаах!
Эркээйи суолун ыйан биэрбит
Алампа ааҕыылара уратылаах,
Кэлэйии, хомойуу, кутурҕан
Киһилии майгыта кэхтибэтэх
Алампа Тыыннаах!
Кини курдук киһи аҕыйах,
Алампа киэн туттар киһибит!
Саха саҥнаах сайдыбытыгар
Махтаныах эрэ тустаахпыт!
Алампа Тыыннаах!
Тыыннаах!
Тыыннаах!
Никита ДЯГИЛЕВ, Х «А» кылаас
***
Алампаҕа
Уулуссанан ааһан иһэн
Астына көрөбүн мэлдьитин,
Туллук чыычааҕы тутан турар
Алампа таас пааматынньыгын.
Алын кылааска үөрэммитим
Алампа аатынан оскуолаҕа
Онон олох киэн туттабын,
Саха омукпут ыар олоҕун
Кэпсиибин доҕотторбор.
Хоһоонноругар холбообута,
Өй-сүрэх мөккүөрэ буолбутун
Айымньыларыгар анаарбыта
Алампа билиҥҥи кэм күнүгэр
Өйдөбүнньүк бэлиэтигэр,
Хоһооммун кэһии гынаммын
Утары уунабын эһиэхэ!
Дьулусхан АНДРОСОВ, VIII «А» кылаас
***
Норуот сүрэҕэр өрүү бааргын
Норуот сүрэҕэр өрүү бааргын
Улуукан убайбыт Алампа!
Алгыстаах күҥҥэр алҕаабыт
Кэнчээри ыччатын эн айбыт
Айымньыларгын аахтаҕына,
Олоҕун устатын былаһын тухары
Кырдьык суолун тутуһуоҕа,
Норуотун сырдыкка ыҥыран,
Дьоҥҥо дьол, көҥүл барҕарыа!
Арианна ГРИГОРЬЕВА, Х «А» кылаас
***
Мин Алампам Тааттата
Мин төрөөбүт Тааттам улууһа киэҥ, баай историялаах. Таатта улууһа кулун тутар 25 күнүгэр 1930 сыллаахха тэриллибитэ. Киинэ Ытык Күөл буолбута. Таатта улууһугар түҥ былыргыттан араас идэлээх дьоннор төрөөн-үөскээн олорбуттара. Аатырбыт улуу ойууттар, тимир уустара уутуйан олорбут сирдэрэ.
Таатта улууһа Саха сирин киин улуустарыттан биирдэстэрэ. Биһиги улууспутун култуура биһигэ диэн ааттыыллар. Ол курдук биһиги улууспут биллилээх култуура диэйэтэллэрэ, бэлиитиктэрэ, норуот маастардара, улуу суруйааччылар төрөөбүт сирдэринэн буолар. Биһиги улууспутунан Алдан уонна Амма өрүстэр устан аһаллар. Ырыаҕа ылламмыт, хоһооҥҥо хоһуллубут Амма өрүс олус кэрэ, ып-ыраас уулаах. Аммаҕа сөтүөлүүрбүн наһаа сөбүлүүбүн. Амма өрүс уҥуор өттүгэр үһүйээҥҥэ киирбит Тэйэр хайа баар. Амма киэҥ быйаҥнаах хочотугар ынах сүөһү, сылгы сөбүлээн мэччийэр, хортуоппуй, оҕуруот аһа өлгөмнүк үүнэр. Амма биэрэгин кыйа таас чох дьапталҕата сытар. Манна хас да улууһу таас чоҕунан хааччыйар карьер улэлиир. Мин төрөөбүт улууспун, Тааттабын олуһун таптыыбын.
Айсен БЕРЕЖНОВ, VIII кылаас
***
Ытык дьон
Сахабыт сиригэр саамай биллэр улуус Таатта ытык дьонунан биллэр. Ытык дьоҥҥо Алампа суруйааччы аатын ааттыыбын. Кинилэр ыал буолбатаҕын, оҕо төрөппөтөҕүн ла иһин улуу айымньыны айан хаалларбыта. Айар тыл аҕата Алексей Елисеевич Кулаковскай буолар. Кини саха литератууратын төрүттээчи, учуонай, чинчийээччи буолар. Кылгас олоҕугар элбэх туһаны аҕалбыта. Чинчийэр үлэтигэр уус-уран айымньылары, өс хоһооннору суруйар эбит. Билигин биһиги А.И.Софронов бэйэтин айымньыларын «Ырыа-хоһоон» кинигэттэн ааҕан билэбит. Анемподист Иванович Софронов Алампа «Төрөөбүт дойду», «Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр», «Оҕо оҕо эрдэххэ», «Кэҕэ», «Манчаары», «Эргэ тахсар кыыс», «Аанньал уонна абааһы», «Дьол икки, сор икки», «Уоллаах киһи кэпсэтиитэ», «Ыччакка алгыс» хоһооннорун сөбүлээтим. Өссө «Куораччыт» кэпсээнэ өйбүттэн тахсыбат…
Саяна НИКОНОВА, VIII кылаас