Саха норуотун киэн туттар ытык кырдьаҕаһын, тапталлаах суруйааччыбытын Николай Егорович Мординовы өссө эдэриттэн саҕалаан М. Шолохов, Н. Тихонов, А. Фадеев, К. Федин, М. Бажан, Л. Леонов, В. Смирнов, К. Симонов, Б. Полевой, А. Сурков уо.д.а. курдук бүтүн дойду үрдүнэн биллиилээх суруйааччылар кэмэ суох эҕэрдэлээн барбыттара. Ону, мин үтүө ааҕааччым, юбилей аайы тахсар хаһыаттары арыйа баттаатаххына, астына ааҕыаҥ.
Биирдиилээн суруйааччылар сыанабылларыттан сорохторун элэкис көрө түһүөҕүҥ.
«Нуучча улуу суруйааччыта А. М. Горькай сүбэлэрин дириҥник ылынан туран, Эҥ бэйэҥ норуотуҥ олоҕун туһунан саҥа тылы эттиҥ уонна саха литературата сайдыытын, ордук уус-уран прозаҕа, ыраах инники диэки хаамтардын». (А. Коптелов).
«Махтал Эйиэхэ туох баар үтүөҥ иһин: Эи кинигэлэриҥ, муударай, аламаҕай сыһыаныҥ иһин». (А. Коптяева).
«Николай Егорович – ахсаабат общественнай деятель, кини ханнык-ханнык съезтэргэ, аан дойду икки ардыларынааҕы көрсүһүүлэргэ, конференцияларга кыттыыны ылбата, ханна, ханнык кыраайдарга кини сылдьыбата! Саха сирин народнай суруйааччытын аатын кини мээнэҕэ ылбатаҕа». (Н. Вагнер).
«Улуу Лев Толстой кэминээҕи киһи быһыытынан, мин тапталлаах уонна умнуллубат Лев Николаевиһым уһулуччулаах аймыньыларын сахалыы саҥардарга сыралаах үлэҥ иһин, Эйигин туспа чорботон эҕэрдэлиэхпин ис сүрэхпиттэн баҕарабын». (В. Булгаков).
Онтон саха махталлаах ааҕааччыларын, советскай-партийнай эйгэлэрин, суруйааччыларын араас бэйэкэннээх махталлара-тапталлара муора кумаҕын курдук баай. Олортон биири эрэ көрүөҕүҥ. Алтан уонтан тахса сыл үөлэннэһэн үөскээбит үтүө доҕоро, эмиэ саха литературатын килбиэннээх киэргэлэ Күннүк Уурастыырап кырдьаҕас маннык суруйбуттааҕа:
«Эйигин кытары сырыттахха – тулалыыр эйгэҥ мэлдьи сырдык, ыраас, чэгиэн-чэбдик. Эн оннук кэрэ киһигин! Сахаҕа баар буолар ээ бүтэй оттоох-мастаax, киһи кута-сүрэ ордук тохтуур, хайдах эрэ ураты үчүгэй сир. Оннук алаас тыатыгар биир кубарыйа куурбут хоҕудал тиити булуоҥ суоҕа. Тыата тыаттан ордук, хонуута хонууттан көнө, уута ууттан ыраас. Эргичи солко күөх суугуна, сир симэҕин дьэрэкээнэ, үрүмэччи үөрэ, чыычаах ырыата. Төһө баҕарар сырыт-сынньан, көрүлээ-көччүй, үөр-көт. Үөлээннээх үтүө доҕорум, Эн айар идэҥ айылгылаах алааһа аны даҕаны сирэм күөх сибэккитэ кэйдин, күнүҥ уота күндэлэстик тыктын, күөрэгэйиҥ ырыата көмүстүү дьырылаатын – сүрэхтээҕи үөрдэ, дууһалааҕы долгута…» («Хатаппын саҕабын»).
Е.И. Убрятова саха тылын бэркэ билэр, тылбааһы өйдүүр, соҕотоҕун тыа сиригэр сылдьар. Кини тылы сэрии иннинэ үөрэппитим диэччи. Оччолорго саха прозата баайа суоҕа. Онтон 1942 с. Алма-Атаҕа көһөн олорон, Амма Аччыгыйа «Аптаах тыл» диэн айымньытын аахпыт. Ол кэмтэн кини суруйааччы айымньытын букатыннаахтык таптаабыт. Ученай бары үлэлэригэр Николай Егорович айымньыларыттан барҕа баһаам элбэх холобурдаах. Оннооҕор, букатын эрдэ, бэл, латинскай алфавитынан суруллубут, биһиги бэйэбит да аахпатах литературабытын аахпыт буолан соһутааччы. Елизавета Ивановна Николай Егоровиһы мин таптыыр сахам тылыгар үөрэппит учууталым диэн ааттааччы. «Саха тылын синтаксиһыгар чинчийиилэр» диэн үлэтин иккис томун миигинэн ыыппыта. Ону мин даачаҕа таһааран иһэн, анабыла кэрэтэ бэрдин иһин блокноппар устан ылбытым: «Глубокоуважаемому Николаю Егоровичу Мординову с благодарностью за то, что Ваши произведения всегда доставляют мне большую радость как читателю и необозримое поле наблюдения за якутским языком.
С глубоким уважением Е.И. Убрятова, 1982».
мундулуурун сөбүлүүр.
Сардаҥалаах сайын эргийдэ. Николай Егорович хос сиэнин, кыракый Наташатын, сыллыы-таптыы Сэргэлээҕин даачатыгар үөрэ-көтө олорор. Кини бу дьылларга Шолохов аатырбыт «Чуумпу Донун» балачча холлоохтук тылбаастыыр.
М. ЧООРУОҺАП
Н. ЗАХАРОВ фотота
«Бэлэм буол» хаһыат бэс ыйын 16 күнэ, 1990 с.