Мин эһиэхэ кэлэн иһэр Улуу Кыайыы 81 сылынан «Өлбөт сүппэт полк» акцияҕа кыттыһан, бэйэм дьиэ кэргэним бу улуу күҥҥэ ахтар саныыр тапталлаах эһэбит Петр Егорович Герасимов туһунан билиһиннэриэхпин баҕарабын.
Эһэбит от ыйын 15 күнүгэр Бөтүрүөп куйааһын саҕана Бээрийэ нэһилиэгэр Лабычааны үрэҕин үрдүгэр Таала алааска төрөөбүт. Бээрийэ начаалынай оскуолатыгар 1938 сыллаахха үөрэнэ киирбит. Иккис кылааска үөрэнэ сырыттаҕына аҕата өлөн, биэс оҕо аҥардас ийэҕэ хаалбыта. Кураан-сут буолан, Бээрийэттэн колхоз сүөһүтэ Түүлээх ыраах учаастагар от сии көспүттэр. Аҕабыт ийэтин кытта онно көһөн биир сыл үөрэммэккэ олорбут. Бээрийэҕэ төннөн кэлэн үөрэҕин салҕаан, оскуолатын бүтэрбитэ. Ити кэнниттэн Түүлээх сэттэ кылаастаах оскуолатыгар олорор сириттэн арыый арыый чугас үөрэммит.
Билиигэ-көрүүгэ тардыһар уолу учууталлар сүбэлээн, аны Мүрү орто оскуолатыгар үөрэххэ ыыппыттар. Оччолорго орто оскуола икки сиргэ — Бороҕоҥҥо уонна Дүпсүҥҥэ эрэ баар эбит. Бороҕон оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрбитэ уонна салгыы Москваттан 45 км арҕаа сытар Галицыно станцияҕа баар Московскай зоотехническэй институт коневодства диэн үрдүк үөрэҕэр сахалартан соҕотоҕун үөрэнэ киирбит. Манна үөрэнэ сылдьан, бэйэтэ эппитинэн, биир кыра «дьоллоох» — ол 1952 сыллаахха 1 маай бырааһынньыгар демонстрацияҕа улуу сирдьити И.В. Сталины көрбүтэ буолар. Үөрэммит сылларын олус истиҥник-иһирэхтик ахтара, бииргэ үөрэммит нуучча, омук уолаттарын холкуларын, киэҥ көҕүстээхтэрин туһунан, араас ыарахан да кэмнэргэ куруук бииргэ буолалларын, көмөлөһөллөрүн туһунан кэпсиирэ. Төрөөбүт дойдутуттан этэрбэстээх барбытым, биэс сыл тухары кэлэ сылдьыбакка, үөрэхпин бүтэрэн эрэ баран төннүбүтүм диирэ. Дьэ ити курдук, институт түөрт сылын бүтэрбитин кэннэ Н.С. Хрущев былааска киирэн, институту Ижевск куоракка көһөрбүттэрэ. Кини манна үөрэнэн ученай зоотехник дипломун ылан, 1956 сыллаахха төрөөбүт төрүт сиригэр Уус Алдаҥҥа ананан эргиллэн кэлбитэ.
Дүпсүн МТС-гар кылаабынай зоотехнигынан ананан үлэтин саҕалаабыта. Оччолорго оройуон колхозтарын МТС-тар салайар этилэр. Бу үлэлии сылдьан, Баатаҕайтан төрүттээх Ушницкая Анна Павловнаны, мин эбэбин, аҕам ийэтин кэргэн ылан ыал буолбута. 1958 сыллаахха Дүпсүннээҕи МТС ликвидацияҕа баран, Бороҕоннооҕу МТС-ка анаабыттара. Онно үлэлии сырыттаҕына, үрдүк үөрэхтээх специалиһы 1961 сыллаахха ССКП кэккэтигэр ылбыттара уонна партия райкомун уурааҕынан Герой Егоров аатынан колхозка председателинэн таһаарбыттара, онтон салгыы зоотехнигнынан ананан үлэлээбитэ. Совхоз үлэтигэр сылтан сыл аайы былаан эбэһээтилистибэтэ үрдүү турара. Ол эккирэтиһиитигэр араас дьону кытары алтыһан үлэлээбитэ. Сүрүн үлэлэри кытары сэргэ элбэх субботниктар быыстала суох этилэр, сүөһүгэ үрдүк бородууксуйа ылар, эбии аһылык бэлэмнээһиннэрэ, уу отун оттооһуна, дулҕа быһан кырбааһына, уотурба куруустааһына, барытыгар сылдьара.
Үлэтин таһынан, элбэх сыл пропагандистаан аан дойду балаһыанньатын, оччотооҕу салалта тугунан тыынан олорбутун дьоҥҥо астыннара тиэрдэрэ. Байыаннай эбээһинэстээх, саппааска сылдьар капитан званиелаах буолан, элбэхтэ байыаннай сбордарга сылдьара. Биһиги эһэбит эдэр эрдэҕиттэн ылсыбыт үлэтигэр дьулуурдааҕын, толоругаһын үрдүктүк сыаналаан 1966 сыллаахха «За доблестный труд», 1941-45 сылларга “Үлэҕэ килбиэнин иһин”, Кыайыы юбилейдаах сылларынан мэтээллэринэн наҕараадаламмыта, Лөгөй нэһилиэгин Бочуотунай олохтооҕо буолбута. Онтон колхоз, совхоз оройуон салалтата биэртэлээбит Бочуотунай грамоталара, хайҕал, махтал суруктара элбэхтэрэ.
Биһиги эһэбит Петр Егорович көнө, чиэһинэй, сүрэхтээх, үтүө суобастаах, сытыары-сымнаҕас майгылаах, үлэҕэ, олоххо дьулуурдаах, бар дьонун махталын ылар сырдык киһи этэ.Биһиги киниэхэ муҥура суох махтанабыт күүскэ да күүскэ таптыыбыт!
Павел ГЕРАСИМОВ,
Лөгөй лиссиэй-интэринээтин «Legmedia» эдкора, Уус Алдан