Тохсунньу 12-14 күннэригэр олоҕум биир саамай умнуллубат, долгутуулаах түгэнэ буолан ааста. Мин аан бастакыбын научнай-практическай кэмпириэнсийэҕэ кыттан, бэйэм чинчийэр үлэбин ситиһиилээхтик көмүскээтим. Бу үс күн устата буолбут тэрээһин миэхэ саҥа ааннары аста, билиигэ-көрүүүгэ кынаттаата.
Кэмпириэнсийэҕэ «Адаптивное животноводство и ветеринария» диэн уустук эрээри, олус интэриэһинэй хайысханы талан кытынным. Чинчийэр үлэм тиэмэтэ — «Анализ качества мёда в Центральной Якутии». Бу үлэни ыытарбар миэхэ научнай салайааччым Томская Аида Алексеевна күүс-көмө, сүбэ-ама буолла.
Үлэбит чэрчитинэн, Саха сирин киин алта улууһуттан, ол эбэтэр Амма, Горнай, Мэҥэ Хаҥалас уонна Чурапчы улууһа, Дьокуускай куораттан уонна Жатай бөһүөлэгиттэн уопсайа11 мүөт холобурун хомуйан чинчийдибит. Ону таһынан бэйэбит оскуолабыт пасекатыттан уонна уопуттаах пчеловодтартан «Пасеки Якутии» диэн маҕаһыынтан ылбыппыт.
Лабораторнай үлэлэрбит үс улахан базаҕа ыытылыннылар: бэйэм оскуолам «Точка роста» лабораториятыгар, Чурапчытааҕы аграрнай-техническай колледжка уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтинээҕи ветеринарнай-испытательнай лабораторияҕа. Маннык үрдүк таһымнаах тэриллэргэ үлэлээһин миэхэ улахан уопут буолла.
Чинчийиибитигэр араас ньымалары туһаммыппыт. Органолептическай ньыманан мүөт өҥүн, хойуутун уонна сытын үөрэппиппит. Онтон физико-химическэй көрдөрүүлэринэн уутун кээмэйин, падевай эттиктэр баалларын, атын ханнык-ханнык компонентар баалларын чинчийдибит. Ону таһынан олус дириҥ чинчийиини ыытан, диастазнай чыыһылатын, суураллыбат эттиктэрин, сахарозатын уонна редуцирующай саахарын быһаардыбыт. Бу барыта Саха сирин мүөтүн хаачыстыбатын чопчулуурга олус суолталаах.
Кэмпириэнсийэ бастакы күнүттэн олус үөрдүм. Бастакы тууру ситиһиилээхтик ааһаммын, салгыы күүстээх киирсиигэ кыттар кыахтаммытым. Атын улуустартан кэлбит оҕолору көрөн, кинилэр үлэлэрин истэн хараҕым кэҥээтэ. Түмүккэ үлэбин үрдүктүк сыаналаан, 2-с миэстэни буоларга ситистим уонна Москва куоракка Бүтүн Арассыйатааҕы түһүмэххэ барарга рекомендация ыллым. Бэйэм үөрэнэр оскуолабар биир улахан хардыы оҥордум.
Бу маҥнайгы улахан ситиһиибэр миигин өйөөбүт, күүс-көмө буолбут төрөппүттэрбэр, чугас дьоммор барҕа махталбын тиэрдэбин. Кинилэр итэҕэллэрэ уонна сылаас сыһыаннара миэхэ наһаа көмөлөстүлэр. Маны таһынан Аида Алексеевнаҕа үөрэппитин, салайбытын иһин махтанабын.
Чинчийэр үлэҕэ ситиһиибэр медиа-оскуолаҕа дьарыктанарым улаханнык көмөлөстө. Анаарыы, ырытыы, тиэкиһи суруйуу, дьон иннигэр тахсан сатаан кэпсээһин – бу барыта медиа-оскуолаҕа иҥэриммит сатабылларым. Медиа-киин салайааччытыгар С.П. Леонтьеваҕа истиҥник махтанабын.
Научнай-практическай кэмпириэнсийэ бу киһини сайыннарар, бэйэҕэ эрэли үөскэтэр улахан оскуола эбит. Инникитин өссө элбэх ситиһии кэлиэҕэ диэн эрэнэбин.
Лилия МАРКОВА, IX кылаас, «Мичээр» медиа-киин
А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолата, Чурапчы