Тыа хаһаайыстыбата нэһилиэнньэни аһынан-үөлүнэн хааччыйыыга экэниэмикэ тутаах салаата буолар.Сүрүн салаалара:
- Үүнээйи үүннэриитэ: бурдук, оҕуруот аһа.
- Сүөһү иитиитэ: ынах сүөһү, сылгы, сибиинньэ, көтөрү, ыҥырыа, балыгы иитии.
Тыа хаһаайыстыбата агропромышленнай комплекс (АПК) төрдө буолар уонна дойдубутун аһынан-үөлүнэн хааччыйар. Биһиги «Дүллүкү нэһилиэгэ» тыа сирин дьаһалтатыгар тыа хаһаайыстыбатын испэсэлииһин Николай Анатольевич Седалищевы көрсөн, бу салааҕа нэһилиэкпит билиҥҥи туругун, инники былааннар тустарынан ыйыталастыбыт.
— Биһиги нэһилиэкпитигэр тыа хаһаайыстыбатын ханнык салаалара ордук сайдыбыттарый?
— Дүллүкү нэһилиэгэ тыа хаһаайыстыбатыгар сүрүн дьарыгынан ынах сүөһүнү, сылгыны иитии уонна урут-уруккуттан оҕуруот аһын үүннэрии буолар.
— Хас тэриллиилээх хаһаайыстыба баарый, тугунан дьарыктаналларый?
— Нэһилиэкпитигэр уопсайа 5 тэриллиилээх хаһаайыстыба баар. Онтон 3 сылгы иитиитинэн дьарыгырар. Быйыл биир ынах сүөһүнэн дьарыктанар хаһаайыстыба эбилиннэ. Ону таһынан биир оҕуруот аһын үүннэриинэн дьарыктанар хаһаайыстыба баар.
— Дьон ордук туохха кыһалҕатын этинэрий?
— Дьон билиҥҥи кэмҥэ ордук кэтэх хаһаайыстыбатыгар көмөҕө наадыйар. Ол эрээри сүрүннээн биһиэхэ Өрөспүүбүлүкэттэн даҕаны, Арассыыйаттан даҕаны кэтэх хаһаайыстыбаҕа улахан көмө ууруллубат. Сүрүннээн тэриллиилээх хаһаайыстыбалаахтар көмөнү ылаллар.
— Улуус, өрөспүүбүлүкэ салалтатыттан туох өйөбүл баарый?
— Салалтаттан биһиэхэ сүрдээх улахан көмө оҥоһуллар. Ол курдук, тыа хаһаайыстыбатыгар сөптөөх техника да буоллун, олордуу сиэмэлэринэн да буоллун, тутуу да өттүгэр буоллун. Ол барыта тэриллиилээх хаһаайыстыбаҕа ананар. Саха Өрөспүүбүлүкэтэ атын регионнартан уратыта диэн, биһиэхэ кэтэх хаһаайыстыбаҕа, ол аата бэйэм хаһаайыстыбабар, ынахха-сүөһүгэ биирдии ыанар ынахха 39000 солк. көмөлөһөн олорор. Маннык көмө биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр эрэ баар.
— Инникитин туох үлэ былааннанар?
— Нэһилиэкпит сайдыыта син биир тыа хаһаайыстыбатыттан улахан тутулуктаах. Ол курдук сүөһүбүт ахсаана, тэриллиилээх хаһаайыстыбалар элбииллэригэр үлэлиэхпит. Кинилэри тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыаннаах араас куонкурустарга, граннарга кытыннаран сайда, кэҥии туралларыгар баҕарабыт. Тыа хаһаайыстыбата баарын тухары нэһилиэк эстиэ суоҕа, сайда-үүнэ туруоҕа.
-Кэпсээниҥ иһин махтал!
Дүллүкүгэ оҕуруот аһын үүннэриини аан бастаан манна көһөн кэлбит кэриэйдэр саҕалаабыттар. 1941-45 сыллары нэһилиэнньэ этэҥҥэ туорууругар оҕуруот аһа улахан көмө буолбут.Билигин «Быйаҥ» тэриллиилээх хаһаайыстыба хаппыыста, хортуоска үүннэрэн нэһилиэнньэни толору хааччыйар. Василий Васильевич уонна Евдокия Ивановна Васильевтар дьиэ кэргэттэрэ бу үлэни баһылаабыттара ыраатта. Кинилэр сайын аайы хаппыыста бааһынатын дьоҥҥо уларсан көрдөрөн, иҥэмтэлээх оҕуруот аһынан уонна сайыҥҥы кэмҥэ үлэнэн хааччыйаллар. Дьоҥҥо дьиэ кэргэнинэн дохуот аахсар кыаҕы биэрэллэр.Онтон үгүс ыал сүөһү, сылгы иитэн бэйэ хаһаайыстыбатын көрөн-истэн олороллор.Оҕолор эмиэ бу үлэҕэ дьоммутугар күүс-көмө буолабыт.
Игорь Ан, 7 кылаас үөрэнээччитэ:
-Биһиги сылгы иитэбит. Кинилэри көрөргө-истэргэ кыһын дьоммор күн аайы көмөлөһөбүн.Бу күннэргэ төрөөбүт кулунчукпутун ийэтин кытта туспа күрүөҕэ хаайан аһатабын. Биэ элбэхтик аһыан наада уонна оҕото сылааска сыттын диэн элбэх оту биэрэбин. Өссө үс төрөөрү сылдьар биэлээхпит. Быйыл арыый эрдэ төрөөтүлэр. Биһиги сылгыларбыт ыам ыйыгар төрөөччүлэр. Үчүгэйдик хаһаайыннар, ырбатыннар диэн элбэх оту биэрэ сылдьабын.
Ньургун Романов, 7 кылаас үөрэнээччитэ:
-Тыа сиригэр олорор дьон үксэ сүөһү, сылгы иитэллэр. Оҕолор хайаан да төрөппүттэрбитигэр дьиэ сүөһүтүн көрөргө көмөлөһөлөбүт.Мин бырааппын Андрейы кытта эмиэ эбэбэр, эһэбэр көмөлөһөммүн сүөһү уулатабыт, кууруссалары аһатабыт. Сылы эргиччи сибиэһэй этинэн-үүтүнэн аһыыбыт.Оҕолору хаһаайыстыба үлэтигэр сыһыарыы эппиэтинэһи, бэйэни салайыныыны уонна туһалаах үөрүйэхтэри үөскэтэр дии саныыбыт.
Бу курдук нэһилиэнньэни аһынан-үөлүнэн хааччыйыыга наадалаах ас-үөл тыа сириттэн кэлэригэр оҕолуун-улаханныын бары кыттабыт.
Ньургун Романов, Игорь Ан, Айтал Ксенофонтов, «Эрчим» медиакиин, Дүллүкү орто оскуолата, Үөһээ Бүлүү