Муус устар 11 күнүгэр, Кэбээйи улууһун Мукучутугар, И.Е.Левин аатынан Танара орто оскуолатыгар Бүтүн Россиятааҕы Чугунов ааҕыыларын I түһүмэҕэ буолан ааста. Аҕыыларга Хаҥалас Улахан – Ааныттан, Өктөмүттэн, Булгунньахтааҕыттан, Горнай Маҕараһыттан, Атамайыттан, Нам Модутуттан, Бүлүү Бороҕонуттан, Дьокуускай Хатаһыттан, Тулагытыттан, саха гимназиятыттан, Кэбээйи Кэбээйиттэн, Танара орто агрооскуолалара кытыннылар. Тэрээһин эрдэттэн былааннаммытын курдук киэҥ, дириҥ ис хоһоонноох бырагырааммалаах олус көхтөөхтүк, үрдүк таһымҥа ааста.
Афанасий Васильевич Чугунов (26.01.1938– 23.06.2023) 1938 сыллаахха тохсунньу 26 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Мэлдьэхси нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Идэтинэн зоотехник. Тыа хаһаайыстыбатын наукатын доктора, профессор, СӨ наукаларын академиятын академига, РФ, СӨ наукаларын үтүөлээх диэйэтэлэ, наукаҕа уонна техникаҕа Государственнай бириэмийэ лауреата, Доҕордоһуу уордьан, «Үлэҕэ килбиэнин иһин» мэтээл хаһаайына, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун бочуоттаах олохтооҕо. СӨ Ытык киһитэ. Поэт, прозаик, суруналыыс СӨ, РФ суруйааччыларын, суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ (айар аата Нооһой). Оҕо сааһын туһунан бэрт бэргэнник суруйбут:
Ыанньыксыт ийэм аттыгар
Ынах сүөһү быыһыгар
Ыксалаһан улааппытым,
Ыаммыт үүтү испитим.
Хайа ынах үүттээҕин,
Хайдах, туох майгылааҕын,
Хата бэркэ билэрим,
Хайҕабылга сылдьарым.
Тэрээһин үөрүүлээх арыллыытын учуутал дьиэ кэргэн Евдокия Николаевна, Афанасий Спиридонович Васильевтар иилээн – саҕалаан ыыттылар. Оҕо искусствотын оскуолатын иитиллээччилэрин эҕэрдэ үҥкүүтүнэн, Танара оскуолатын учууталларын толорууларыгар алаадьылаах алгыс үҥкүүнэн (хореограф О.А.Иванова) арылынна. Россия, Саха сирин, Кэбээйи улууһун, Саха сирин агрооскуолаларын өрөгөй ырыаларынан саҕаланна.
Эҕэрдэ тылларын эттилэр: Кэбээйи улууһун үөрэҕин салаатын салайааччыта Неустроева И.М., Кэбээйи улууһун тыа хаһаайыстыбатын салаатын салайааччыта Селляхов Г.Г., Ытык ыалдьыппыт Кэбээйи улууһугар бастакы, Егор Егорович Эверстов аатынан агрооскуола директорынан өр сыл ситиһиилээхтик үлэлээбит, Макаренко аатынан “Педагогическай килбиэн иһин” мэтээлинэн наҕараадаламмыт, Тыа хаһаайыстыбатыгар Саха сирин Государственнай бириэмийэтин лауреата Егоров Г.К., Саха государственнай университетыгар тыа хаһаайыстыбатын факультетыгар зооинженер идэтигэр профессор Афанасий Васильевич Чугуновка уһуйуллубут биир дойдулаахтарбыт: Андреева Анна Васильевна, Данилова Людмила Николаевна, Ноговицына Любовь Иннокентьевна, И.Е.Левин аатынан Танара орто оскуолатын научнай – методическай үлэҕэ директоры солбуйааччы Аммосова Т.К..
Улуус үөрэҕин салаатын салайааччыта Неустроева И.М. этиитин кэнниттэн Үөрэхтээһин 100 сылын көһө сылдьар кубога Танара оскуолатыттан үөрэх чааһыгар дириэктэри солбуйааччы Афанасьева В.А. Кэбээйи оскуолатын директорыгар Харлампьев Гаврил Павловичка туттарда.
Аҕыылаары үөрүүлээх арыйыы кэнниттэн 8 секциянан үлэ саҕаланна. Актовай залга “Профоориентирующее агрообразование: опыт и перспективы развития” диэн Чугуновскай ааҕыылар чэрчитинэн семинар төгүрүк остуол көрүҥүнэн ыытылынна. Төгүрүк остуолу дириэктэри билим уонна методика салаатыгар солбуйааччы Аммосова Т.К. салайан ыытта.
Маныаха кыттыыны ыллылар:
- Егоров Г.К. – “Чугунов Афанасий Васильевич – агрооскуолалары тэрийээччи, наука өттүнэн салайааччыбыт”.
- Неустроева И.М. — “Перспективы агрообразования в Кобяйском улусе до 2030года”.
- Спикер — Кычкин Алексей А. А.“Профориентация. Якутия”- сурунаал кылаабынай редактора. “Агропрофориентация: разбор актуальных тем для руководителей агрошкол”.
- Спикер — Аржакова А.П. –т/ х наукатын кандидата, агрооскуолаларга аналлаах учебнай – методическай пособиелары оҥорорго научнай консультант –“Информация о работе стажировочной площадки 2 Жемконской агрошколы Хангаласского улуса ”.
- Спикер – Александров Н.П. – техническэй наука кандидата, АГАТУ В.П.Ларионов аатынан инженернай факультет декана – “Цифровизация сельского хозяйства или роль индустриального партнера при создании агротехнологического класса”.
- Спикер – Алексеева Н.И. – АГАТУ Г.П. Сердцев аатынан акушерство уонна фармакология ветеринарнай медицина старшай преподавателэ – “Привитие интереса школьников к сельскохозяйственным наукам и образование через Проектный офис АГАТУ”.
- Спикер – Степанов К.М. – тыа хаһаайыстыбатын наукатын доктора, ас технологиятын, агробизнес кафедратын профессора – “Создание инновационного пространства для исследовательской деятельности учащихся в условиях сельской школы”.
Биһиги улууспутугар агрооскуоланы бастакынан тэрийэн, салайан үлэлээбит, 1989 – 2017 сс. Кэбээйи агрохайысхалаах оскуолатын директора, РФ үөрэҕириитин Бочуоттаах үлэһитэ, Саха республикатын Гражданскай килбиэн бэлиэлээх, Саха сирин вице-президенэ Е.И.Михайлова «Саха сирин сайдыытыгар кылаатын иһин” бэлиэлээх, Саха сирин Тыатын хаһаайыстыбатын 2010 с.государственнай бириэмийэтин лауреата, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, Кэбээйи нэһилиэгин, улууһун бочуоттаах олохтооҕо Егоров Г.К. маннык сүрүн этиини оҥорбута:
— 1988 с. Сахабыт сиригэр икки агрохайысхалаах оскуола Дириҥҥэ уонна Элгээйигэ аһыллыбыттара. Ити кэнниттэн 10 тахса сыл агрооскуолалар ахсааннара эбиллибэтэҕэ, дойдубут үрдүнэн , сайдыыбыт тосхоло уларыйан, тыа сирин олоҕо айгыраабыта… Үөрэхпит хайысхата, сайдыытын суола тосту уларыйбыта. Үгүс үрдүк таһымнаах оскуолалар лицей, гимназия суолунан барбыттара. Биһиги оройуоммутугар Сангарга уонна Мукучуга аһыллыбыттара. Бу кэмнэргэ ученай, тыа хаһаайыстыбатын наукаларын доктора А.В.Чугунов агрооскуолалары тэрийиигэ улахан үлэни ыыппыта. Кини көрүүтүнэн — агрооскуола — тыа сирин бастыҥ оскуолалара статус ылыахтаахтар диэн туруорсар этэ, оскуолаттан идэ ылан олорор сирдэрин хаһаайыттара, сирдээх, техникалаах, производственнай базалаах, оҥорон таһаарар кыахтаах буолуохтаах диэн. Мин А.В.Чугунову кытары хайдах билсибиппиний диэтэххэ маннык. Советскай кэмтэн Кэбээйи оскуолата производственнай үөрэхтээһининэн, сайыҥҥы ҮСЛ (Үлэ сынньалаҥ лааҕырдара) тэрийиигэ республикаҕа биир бастыҥ оскуоланан биллэрэ. Оскуолабытыгар хас да төгүл мунньахтаан, төрөппүттэрбит сөбүлэҥин ыламмыт агрохайысха ылыахха диэн Афанасий Васильевич ДьТХГА нүөмэрин булан кэпсэтэн 1997с. сайын оройуоммут киинигэр Сангарга Үөрэх управлениетын, ТХУ начальниктарын кытары сүбэ мунньах ыытарга сөбүлэспиппит. От ыйыгар Сангарга уунан ракетанан кэлбитэ, ол гынан баран мин Сангарга диспетчердэр забастовкалаан, самолет көппөккө кыайан барбатаҕым, ол да буоллар телефонунан ол күн хаста да кэпсэттибит. Кыһын кэлэ сырыт диэн ыҥырда, Дириҥ, Бороҕон агрооскуолаларыгар сырыт диэн сүбэлээтэ. Тохсунньу 21 күнүгэр 1998с. ДьТХГА ректора Владимиров Л.Н. уонна академик Чугунов А.В. утарыта көрсөн олорон кэпсэттибит. Афанасий Васильевич агроэкология хайысхатын ылыныҥ, итинник хайысхалаах оскуола суох диэбитэ. Дэриэбинэ таһыттан сүөһүнү, сылгыны сайылыктарынан таһаарыахха наада, дьиэ таһын ибили тэбистилэр, свалка, химудобрениелар совхозтар эстибиттэрин кэннэ таах хараллыбакка сыталлар, онно үлэлэһиэххэ наадатын ыйбыта. Сааскы каникулларга биология, химия, математика, животноводство, агрономия учууталларыгар семинар ыытыахпыт диэн ыҥырта. Тыа сиригэр агрооскуолалар тэриллиилэригэр, статус ылалларыгар Саха республикатын Үөрэҕин министринэн үлэлээбит, Ил Түмэн депутатынан, наукаҕа, үөрэхтээһиҥҥэ, культураҕа бастайааннай комитет председателэ Ф.В.Габышева үгүс сыратын уурбута. Ньурбаҕа 12.12.99 с. кулун тутар 3 күнүгэр 2000 с. А.В.Чугуновка ДьТХГА сылдьан агроэкология статуһун ылынан оскуолабыт үлэтин-хамнаһын билиһиннэрбитим. Мин 28 сыл устата директорынан үлэлээбит кэмнэрбэр элбэх директордары, салайааччылары, учуонайдары кытары алтыһан кэллэҕим. Ити дьоннорбуттан мин саамай чугастык үлэлэспит аҕа табаарыспын, наставникпын, биһиги оскуолабыт суолун ыйан биэрбит академик А.В. Чугунову күндүтүк саныыбын, көрүстэхпитинэ — «Хайа, Григорий, хайдаххытый?» — диэн ыйытара… 80 сааһын туолбутугар ДьТХГА тэрийбит тэрээһинигэр сылдьар чиэскэ тиксибитим… 2018с. «Признание академика А.В.Чугунова» диэн бэлиэни Ил Түмэн Аччыгый мунньахтыыр залыгар бэйэтэ туттарбыта. Кини баҕа санаатынан, дьаныардаах үлэтин түмүгүнэн, агрооскуолалар тыа сиригэр баар буоллулар уонна сайда туруохтара диэн бигэ эрэллээхпин.
Улуус үөрэҕин салаатын салайааччыта Неустроева И.М. — “Перспективы агрообразования в Кобяйском улусе до 2030года” диэн тиэмэнэн тыл эттэ:
— Уважаемые гости и участники Чугуновских чтений! Разрешите поздравить гостей и участников 1 этапа Всероссийской научно-практической конференции организаций агротехнологической направленности «Чугуновские агрочтения», посвященной Году единства народов России, с началом работы Чугуновских агрочтений на благословенной Кобяйской земле, расположенной в самом центре Республики Саха (Якутия) на территории слияния трех великих рек Якутии:Лены, Вилюя и Алдана. Обилие рек и озер является достопримечательностью местной природы. В улусе насчитывается 22 тысячи озер. Самым крупным озером является озеро Ниджили, богатое в основном особого вида карасями с изумительными вкусовыми качествами, как говорили в старину «толщина жира у него с лезвия якутского ножа». Недаром кобяйский карась стал «визитной карточкой» Кобяйского улуса. Также наш улус славится разнообразием природных ландшафтов: у нас есть аласы, тайга, болота, тукуланы, реки, озера и горы Верхоянского хребта. Численность населения составляет 12755 человек, население у нас многонациональное, в основном якуты, русские и эвены, наше население можно назвать по якутски «Уу куттаах дьоннордоох Кэбээйи улууһа». В улусе 12 наслегов, 16 населенных пунктов. Наш край богат и разнооразными природными ископаемыми: уголь, нефть, газ, серебро, свинец, олово и золото. Кобяйский район – первенец угольной, газодобывающей и рыбной промышленности. В настоящее время ведущее место в экономике улуса занимает сельское хозяйство, промышленность, рыбная и местная продукция. 2026 год для всех жителей Кобяйского улуса является особенным годом – в Кобяйском улусе в с. Кобяй впервые будет проводиться республиканское мероприятие — XIX республиканский праздник «Ыһыах Олонхо».2026 год – также год 100-летия системы образования Кобяйского улуса (района).Всего в Кобяйском улусе функционируют 32 образовательные организации: 17 школ, 14 детских садов, 1 учреждение дополнительного образования, в том числе 1 гимназия, 2 школы с углубленным изучением отдельных предметов, 9 средних общеобразовательных школ, в т.ч. 2 школы с агротехнологическим профилем, 5 основных школ, в т.ч. 4 школы-сада, 1 учреждение начального общего образования с дошкольной группой (школа-сад); из этих 17 школ 11 школ являются малокомплектными, в т.ч. 6 средних,4 основных и 1 начальная школа. По данным на 2026 год, в 27 районах республики и Якутске действуют 96 агропрофилированных школ, в которых учатся более 15 тысяч школьников. В нашем улусе работают 2 агротехнологические школы: Кобяйская СОШ имени Е.Е. Эверстова (317 учащихся) и Танаринская СОШ с УИОП имени Е.И. Левина (184 учащихся), т.е. всего 501 учащихся из 1722 учащихся всех школ улуса (29%). Танаринская СОШ с УИОП имени Е.И. Левина с 2018 год имеет статус РИП по теме «Школьный бизнес-инкубатор как условие успешного сетевого взаимодействия образовательных учреждений на селе». В 2024 году школа успешно защитила РИП «Школьный бизнес-инкубатор каксовременная технология развития социальной активности учащихся». В данный момент Танаринская школа работает по проекту «Привитие навыков традиционной хозяйственной деятельности – рыболовства на примере карася якутского», за который она получила диплом 1 степени на XXIII Международном конкуре им. А.С. Макаренко 5 апреля 2025 года в г. Уфа Республики Башкортостан. Школа имеет много достижений на региональном и федеральном уровнях. Кобяйская СОШ имени Е.Е. Эверстова с 1998 года имеет статус агроэкологической школы. За эти 28 лет школа имеет много достижений на региональном и федеральном уровнях. В 2015 году Кобяйская СОШ вступила в Ассоциацию Северо-Восточного университетского образовательного округа (АСВУОО) и по итогам прошлого года Кобяйская СОШ стала «Лучшей школой СВФУ-2025» С 2018 года Кобяйская СОШ стала региональным координационным центром научно-социальной программы для молодёжи и школьников “Шаг в будущее”. На XXX Республиканской научной конференции-конкурса молодых исследователей имени академика В.П. Ларионова «Инникигэ хардыы» («Шаг в будущее») в 2025 году в командном зачете в группе средних делегаций победу одержала делегация Кобяйского улуса, продемонстрировав высокий уровень подготовки, сплоченную командную работу и устойчивые и результаты в научно-исследовательской деятельности школьников. В 2022 году в школе открылся университетский физико-математический класс. В 2025 году школа защитила РИП по теме «7 эйгэ:төрөөбүт тыл түөлбэтэ». При Кобяйской СОШ работает Центр экологии и творчества. Система образования Кобяйского улуса (района) четко делится на 4 образовательных округа не только по географическому расположению, но и по социально-экономическому развитию: это Мукучинский, Кобяйский, Сангарский и Кировский образовательные округа. Во всех округах есть школы-лидеры со своими устоявшимися традициями и присущими только им ключевыми направлениями развития.15 из 17 школ являются сельскими школами, кроме Сангарской СОШ№1 и Сангарской гимназии.Перспектива развития агротехнологического образования тесно связана с 13-тью сельскими школами для формирования нового поколения аграриев и патриотов своей малой Родины, способных к инновационному развитию сельскохозяйственной отрасли для сохранения сельских поселений Кобяйского улуса. Мы не претендуем на то, что все эти школы должны стать агротехнологическими школами, но каждая школа должна иметь сельскохозяйственное направление развития для подготовки кадрового потенциала аграрного сектора. Надеюсь, что Чугуновские агрочтения станут платформой для обмена опытом и идеями, которые помогут укрепить взаимодействие между образованием и производством и в дальнейшем приведут к созданию эффективной системы подготовки будущих специалистов для аграрного сектора, способных внести значимый вклад в развитие нашего улуса и нашей республики.
“Соботтон ырысыаптар” аккырыыкка
Тус предметтэри дириҥэтэн үөрэтэр хайысхалаах И.Е. Левин аатынан Танара орто оскуолата (дириэктэр Эверстов Е.П., дириэктэри билим үлэтигэр солбуйааччы Аммосова Т.К. оскуола научнай салайааччыта т/х наукатын дуоктара Степанов К.М.) саха төрүт дьарыгын, чуолаан, собону астааһын, бэйэ илиитинэн соботтон эгэлгэ оҥоһуктары оҥоруу, эмтээх үүнээйилэри хомуйан бэлэххэ анаан бэлэмнээһин, атыыга таһаарыы, о.д.а. кэскиллээх тэрээһини тиһигин быспакка ыытар. Ол курдук, тыа сирин үлэтигэр, чопчулаан эттэххэ, муҥхаҕа сылдьарга, куйуурдааһыҥҥа уһуйуллан, сайылыкка тахсан ынах сүөһүнү, ньирэйи көрөргө-истэргэ СПК үлэһиттэрин кытта бииргэ сылдьан, үлэ-сынньалаҥ лааҕырыгар, куруһуоктарга үүнээйини олордорго, үүннэрэргэ такайыллан оҕолор иллэҥ кэмнэрин көдьүүстээхтик атаараллар. Былырыын сайын Үөһээ Бүлүүгэ ыытыллыбыт “Тыа оскуолата. Үөрэхтээһин маартката — 2025” XXI педагогическай дьаарбаҥкатыгар Аммосова Т.К. бу бырайыагынан “Айар” кинигэ кыһатын күрэҕэр муҥутуур кыайыылаах буолбута. Кэрэхсэбиллээх үлэ түмүгүнэн, «Соботтон ырысыаптар. Блюда из карася» диэн аккырыыккалары “Айар” кинигэ кыһатыгар босхо тахсар көҥүлү ылбыта. Аккырыыкка кэмпилиэгин оҥорторон таһааттарбыттарын олус сэргээтим, биһирээтим. Сахалар биһиги төрүт аспыт собо барахсан буоллаҕа эбээт! Күөллэрбитигэр көмүс хатырыктаах баар буолан, өбүгэбит инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан сут-кураан дьыллары этэҥҥэ туораан, баччаҕа тиийэн кэллэхпит. Собо саханы киһи гыммыт, аччыктааһынтан абыраабыт, күүс-сэниэ биэрбит туохтааҕар даҕаны күндү аспыт буолар. Онон сандалыбыт мааны аһын, собону уҥуоҕуттан кутуругар дылы астаан буһарар ырысыаптары киэҥ эйгэҕэ таһааран тарҕатар билиҥҥи кэмҥэ тоҕоостоох дии саныыбын.
Аккырыыккаҕа соботтон ас араас көрүҥэ ойууламмыта, кэннигэр оҥоһуллар ырысыаба, кимнээх астаабыттара сиһилии суруллубута саха киһитин хараҕын сымнатар, санаатын үөрдэр – көтүтэр, сүргэтин көтөҕөр. «Соботтон ырысыаптар» – төрүт аспытын дьоҥҥо –сэргэҕэ, кэнчээри ыччакка тиэрдэр бастыҥ холобур. Биһиги күөлтэн хостонор собо диэн көмүс хатырыктаах баайдаахпытын сөпкө дьаһанан, астаан – үөллээн туһаҕа таһаарар кэммит үүннэ! Бар дьонум, аккырыыккаттан көрөҥҥүт соботтон тотоойу, иҥэмтиэлээх астары астанан аһааҥ, чөл туруктаах, этэҥҥэ буолуҥ!
“Кэбээйи собото: уҥуоҕуттан кутуругар дылы”өрөспүүбүлүкэтээҕи күөн күрэс
Саха омугун уһун тыыннаабыт, доруобуйаҕа эргиччи туһалаах, иҥэмтиэлээх аспытыттан –соботтон хатырыгыттан уҥуоҕар дылы тугун да ордорбокко, төрүт ньыманан астыыртан саҕалаан сонун, ураты ырысыаптары астыыр, көрдөрөр “Кэбээйи собото: уҥуоҕуттан кутуругар дылы” күрэххэ уопсайа түөрт хамаанда кэлэн кытынна. Ол курдук, Хаҥалас улууһуттан М.Е.Васильева аатынан II-Малдьаҕар орто оскуолатыттан “Малдьаҕар сиэннэрэ” хамаанда, Дьокуускай куораттан П.Н.уонна Н,Е.Самсоновтар ааттарынан Хатас орто оскуолатыттан “Уха куб” хамаанда, Кэбээйит улууһуттан Е.Е. Эверстов аатынан Кэбээйи орто оскуолатыттан «Умсан» хамаанда, Горнай улууһуттан Л.Н.Харитонов аатынан Маҕарас орто оскуолатыттан «Одун» хамаанда. Күөн күрэһи бырайыак саҕаланыаҕҕыттан үлэһэн, элбэҕи астаан, ис хоһоонун барытын билэр оскуолабыт социальнай педагога Местникова Е.А. салайан ыытта.
Дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр:
- Степанов Константин Максимович, Арктикатааҕы агротехнологическай үнүбэрситиэт бэрэпиэссэрэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин дуоктара, саха төрүт аһын сырдатааччы, тарҕатааччы, Танара орто уопсай үөрэхтээһинин оскуолатын билимин салайааччыта.
- Трубин Григорий Владимирович, ас–үөл технологиятын өрөспүүбүлүкэтээҕи киинин инженер-технолога.
- Егорова Алёна, Танара орто оскуолатын 9 «б» кылааһын туйгун үөрэнээччитэ, үгүс билим кэмпириэнсийэлэрин кыайыылааҕа.
Күрэх түмүгүнэн Муҥутуур кыайыылаах үрдүк аата — Кэбээйи орто оскуолатын “Умсан” хамаандатыгар ананна, (Терехов Арчын, Филиппов Степа, Обутова Карина). Олохтоох “Сайылык” тыа хаһаайыстыбатын сүрүн бирииһинэн тыыннаах ньирэйинэн, Кыайыылаах кубогынан, Ыччат Бочуоттаах наставнига, булчут, сылгыһыт С.И. Борисов анал бириэмийэтинэн, Кэбээйи улууһун тыатын хаһаайыстыбатын салалтатын Селляхов Г.Г. анал бирииһинэн, олохтоох балыксыт Лазарев Д.Д. бириииһэ тоҥ собону саамай түргэнник хатырыктаабыт Филиппов Степа наҕараадаланнылар.
I истиэпэннээх Добун сурук — «Малдьаҕар сиэннэрэ» хамаанда (Хаҥалас улууһа, Улахан Аан) И.Е. Левин аатынан Танара орто оскуолатын анал бирииһэ, Кэбээйи улууһугар бастакы бааһынай хаһаайыстыбатын тэрийбит, сүөсүһүт, балыксыт,сылгыһыт Новиков С.П. аатынан “Күн Дьөһөгөй” анал бириэмийэтин саамай ыраахтан 12 чаас айаннаан кэлбит бу хамаандаҕа туттарылынна.
II истиэпэннээх Добун сурук — «Уха куб» хамаанда (Дьокуускай, Хатас); Степанов К.М. – тыа хаһаайыстыбатын наукатын доктора, ас технологиятын, агробизнес кафедратын профессора анал бирииһэ, Мукучу нэһилиэгин олохтоох дьаһалтатын аатыттан харчынан бириэмийэни т/х специалиһа Гуляева М.К. туттарда. Уонна саамай түргэнник ириэнэх собону хатырыктаабыт Осипова Сайаанаҕа ветеран учуутал Григорьева У.В.,муҥхаһыт Фомин Г.С. бириистэрэ ананна.
III истиэпэннээх Добун сурук — «Одун» хамаанда (Горнай улууһа), кинилэргэ улуус үөрэҕин салаатын анал бирииһэ, Чугунов А.В. үөрэнээччитэ, зоотехник, сылгыһыт идэлээх Егоров А.А. аатынан “Дьөһөгөй оҕото” анал бириэмийэни бу хамаандаҕа Егоров А.А. дьиэ кэргэнэ туттарда.
Ону таһынан бу күрэххэ кыттыбыт оҕолорго барыларыгар “Соботтон ырысыаптар. Блюда из карася” аккырыыкка кэмпилиэктэрэ бэлэхтэннэ.
Күрэх олус сэргэхтик, көхтөөхтүк ааста. Хамаандалар бары хайдах өйдүүллэринэн, олус кыһаллан бэлэмнэнэн кэлбиттэр. Соболоох Кэбээйибит оҕолоро тутталлара – хапталлара чыҥха атын, үөрүйэхтэрэ биллэр. Хас биирдии түһүмэх аайы көстүүмнэрин уларытта охсоллорун дьүүлдьүттэр, көрөөччүлэр бары биһирээтилэр. Биһиги ыҥырыыбытын ылынан кэлэн күрэххэ кыттыбыт оскуолалар хамаандаларыгар, бэлэмнээбит учууталларыгар дириҥ махталбытын тиэрдэбит.
Ааҕыылар түмүктэрэ
Академик А.В. Чугунов ааҕыыларын түмүктүүр чааһын эдэр учуутал дьиэ кэргэн Е.Л., А.П.Саввиновтар иилээн – саҕалаан ыыттылар.
Барыта 8 секциянан 81 дакылааты иһиттилэр. Сиһилии оскуола сайтыгар көр. Хас биирдии эксперт чинчийэр үлэни оҥорбут оҕоҕо сөптөөх сүбэлэри биэрдэ. Маныаха экспертэр уонна олохтоох дьон эмиэ анал бириистэри туруордулар: Академик А.В.Чугунов үөрэнээччилэрэ, Мукучу олохтоохторо, т/х ветераннара Андреева А.В., Данилова Л.Н.,Ноговицына Л.И. анал бириэмийэлэрэ Горнай улууһун Маҕарас орто оскуолатын 10 кылааһын үөрэнээччитигэр Григорьева Амелияҕа “Сравнение экстерьера и молока якутско – симментальской и айрширской пород КРС ( на примере скота в Магарасской агрошколе) ” – диэн дакылаатын иһин туттарылынна.
“Күн Дьөһөгөй”, “Эдэр сүөсүһүт” – диэн Новиковтар дьиэ кэргэн анал ааттара,бириэмийэлэрэ Танара орто оскуолатын оҕолоругар Новикова Уйгуунаҕа (4 кыл.), Левченко Ваняҕа (5кыл.)туттарылынна.
“Мукуччу төрүт олохтооҕо, I трактористартан биирдэстэрэ Степанов Н.Ф.”аатынан анал бириис эмиэ бу оскуола 10 кылааһын үөрэнээччитигэр Левченко Юраҕа бэрилиннэ.
Аҕыылар Танара оскуолатын көхтөөх оҕолорун “Доҕордоһуу ырыатын” хорунан түмүктэннилэр (ырыа учууталлара Макарова А.Г.,Абрамова Т.И.).
Субу курдук Россияҕа Сомоҕолоһуу, Сахабыт сиригэр Култуура, улууспутугар Олоҥхо уонна Үөрэхтээһин 100 сылыгар анаммыт академик А.В.Чугунов ааҕыылара олус сэргэхтик интэриэһинэйдик ааста. Атын улустан кэлбит ааҕыы кыттыылаахтарыттан, агрооскуолалар кэлэктииптэриттэн олус үчүгэй махтал тыллар, ахтыылар киирдилэр. Сиһилии оскуола сайтыгар көрөөрүҥ. Саамай сүнньэ, ыҥырыылаах ыалдьыттарбыт АГАТУ ученайдара аҕыылартан олус астынан, атын да тэрээһиннэргитигэр ыҥыраарыҥ, кэлэн кыттыахпыт, көмөлөһүөхпүт диэн бигэ эрэллээх бардылар.
Гастроужин
Тэрээһин биир бэлиэ түгэнинэн төрүт астары сөргүтэн үйэтитэр соруктаах ыалдьыттары маанылыыр киэһээҥҥи аһылык остуола “Гастроужин” буолла. Оскуола кэлэктиибэ (эппиэттээхтэр Ноговицына Л.И., Егорова Л.А.) остолобуойга сандалы хотойорунан төрүт аспыт эгэлгэ арааһын дэлэччи тардан ыалдьыттары күндүлээтилэр. Киэһээҥҥи аһылык остуолун салайан ыытта педагог-библиотекарь Новикова Ксения Егоровна. Тыа хаһаайыстыбатын билимин дуоктара, агробизнес факультет ас-үөл технологиятын уонна индустриятын кафедратын профессора Степанов Константин Максимович соботтон ас араас көрүҥүн астыахха сөбүн, минньигэстик, иҥэмтиэлээх эттигин сүтэрбэккэ астыыр кистэлэҥин маастар кылаас оҥорон көрдөрдө.
Ол курдук, асчыт кыргыттары кытта бииргэ: симии собо, собо эттээх суши, соботтон паштет, собо тыллаах саламаат, собо этиттэн кэтилиэт, искэхтээх лэппиэскэ, собо эттээх бэрэски, собо хатырыгыттан дырыһааҥкы – харах халтарыйар аһын астаатылар. Константин Максимович оскуолаҕа үөрэнэр эдэркээн кыргыттары астаммыт аһы остуолга хайдах быһыылаахтык (эрэстэрээҥҥэ официаннар курдук) илдьэн биэрэргэ такайда, сүбэлээтэ-амалаата.
Бэлиэтээн эттэххэ, биһиги оскуолабыт тотоойу, эккэ-хааҥҥа туһалаах, ийэ айылҕаттан ылбыт аспытын-үөлбүтүн, итиэннэ саха омугун төрүт дьарыгын өбүгэ саҕаттан илдьэ кэлэн, кэнчээри ыччакка тиэрдэр бигэ санаалаах, инникигэ дьулуурдаах, тахсыылаах үлэ үөһүгэр сылдьар.
Ксения Новикова, Светлана Самсонова, Мукучу, Кэбээйи улууһа
Кэскил14.ру