Аҕа көлүөнэ албан ааттаах суола
А.И. Притузов, гвардия генерал-майора, 1895 сыллаахха Покровскайга быстар дьадаҥы бааһынай кэргэнигэр төрөөбүт. Төрөппүттэрэ төрүт уус дьаамсыктар этилэр. Андрей бэйэтэ эмиэ түөрт сыл устата Ленаҕа дьаам сүүрдүбүтэ. Үрдүк сололоох тойоттортон элбэхтик мөҕүллүбүтэ, атаҕастабылы, сэнээһини билбитэ. Барыны бары билиэк-көрүөн баҕалаах уол ааһан иһэр политссыльнайдартан үгүһү истибитэ, билбитэ, элбэххэ үөрэммитэ.
1912 с. Ленаҕа рабочайдары ытыалааһын буолбута. Эдэр дьаам сүүрдээччи онно эрэ өйдөөбүтэ, баайдар бэйэлэрин былаастарын харыстыыр туһугар тугу да кэрэйбэттэрин, ол инниттэн сүүһүнэн буруйа суох дьон хааныгар тиийэ суудайалларын. Кини Якутскай куорака киирэн, икки сыллаах педагогическай курсатры бүтэрэн баран, Төҥүлүтээҕи икки кылаастаах народнай училищеҕа учууталынан ананан үлэлии барар.
Онно үлэлии сылдьан, 1915 с. армияҕа ыҥырыллан бастакы аан дойду сэриитигэр кыттар. Андрей Иванович армияҕа барарыгар, төрөөбүт Сахатын сиригэр сотору эргиллиэм диэн санаалааҕа. Ол эрээри революция дьалхаана, гражданскай сэрии, кадровай байыаннай буолуута – кинини төрөөбүт дойдутуттан букатыннаахтык тэлэһиппитэ.
А.И. Притузов 1918 с. оччотооҕу саҥа тэриллибит Кыһыл Армияҕа баҕа өттүнэн киирбитэ. Кыһыл полк штабын начальнига уонна биригээдэ штабын начальнигын солбуйааччыта А.И. Притузов панскай Польшаны уонна деникинецтэри утары кыргыһыыларга кыттыбыта.
1920 с. кулун тутар саҥатыгар деникинецтэри үлтүрүтүү кэнниттэн Ростов куоракка Г.К. Орджоникидзены көрсүбүтэ. Орджоникидзе да, Притузов да Покровскай, Саха сирин туһунан хайа-хайаларыттан бэрт элбэҕи билиэхтэрин баҕарбыттара. Ол эрээри дойдутуттан арыый урут арахсыбыт Притузов Серготтан үгүс сонуну истиибитэ. «Мин эйигигиттэн, быстар дьадаҥы оҕотуттан, олус астынным. Күүппүтүм курдук, Кыһыл Армия кэккэтигэр тута киирбиккиттэн, үлэһит норуоту кытта хаалбыккыттан», – диэн фронт Байыаннай Советын чилиэнэ алҕаабыта.
1942 сыллаахха, от ыйыгар, 14-с стрелковай корпус оперативнай отделын начальнига Сталинградтааҕы операцияҕа кыттыбыта.
А.И. Притузов штаб начальниктаах 61-с гвардейскай Кыһыл Знамялаах Славянскай дивизия, сэриилэһэ-сэриилэһэ, Соҕуруу Украинанан, Молдавиянан, Румыниянан, Болгариянан, Югославиянан, Венгриянан, Австриянан ааспыта.
Сэрии бүтүүтүгэр А.И. Притузов дивизияны командалаабыта уонна Саха сириттэн аан бастакынан гвардия генерал-майора буолбута. Сэрии бүппүтүн кэннэ генерал Притузов Болгарияҕа байыаннай советниктаабыта, үлэлээбитэ. 1949 сыллаахха пенсияҕа тахсыар диэри Фрунзе аатынан байыаннай академияҕа курс начальнигынан үлэлээбитэ.
Төрөөбүт дойдутун төлөннөөх патриота, Орджоникидзевскай оройуон бочуоттаах гражданина А.И. Притузов хара өлүөр диэри Саха сирин кытта сибээһин быспатаҕа. Таптыыра, ахтара бэрт буолан, бэл төрөөбүт тылын да умнубатаҕа. Кини бэйэтэ этэрин курдук, «Ханна да сылдьыбытын иһин, төрөөбүт Сахатын сирин уола буоларын умнубатаҕа».
Дойдутугар хас кэллэҕин аайы хайаан да ыччаты кытта көрсөн, кэпсэтэн, оҕолор дьоллоох инники кэскиллэриттэн, үөрэхтэриттэн, үлэлэриттэн үөрэрэ, астынара.
Андрей Иванович Притузов 1977 сыллаахха Москваҕа олорон өлбүтэ. Аймахтара, кини эппит кэриэһин толорон, Покровскайга аҕалан көмпүттэрэ. Билигин Покровскайга кини аатынан пионерскай дружина, уулусса бааллар. Лена өрүс кытылын биир саамай кэрэ көстүүлээх томторугар генерал А.И. Притузов бэртээхэй паамытынньыга турар.
П. ХАРИТОНОВ, Орджоникидзевскай
«Бэлэм буол» хаһыат 1986 с. тохсунньу 9 күнүнээҕи нүөмэрэ
Дьокуускай куорат исполкома 1978 сыл олунньу 22 күнүгэр Берёзовай уулуссаны Генерал Притузов аатынан уларыппыта. Бүгүҥҥү күҥҥэ бу Дьокуускай куорат биир саамай аныгы тутууларынан кэҥээн, киэркэйэн, сайдан иһэр уулуссатынан буолар.
Кэскил14.ру