2025-2026 үөрэх дьылыгар биһиги гимназиябыт тыа сирин бастыҥ оскуолатынан ааттанна. Тоҕо диэтэххэ, үс үөрэнээччибит Вика Захарова саха тылыгар, Ньургуйаана Егорова нуучча литературатыгар, Айсана Сивцева нуучча тылыгар биир кэлим эксээмэҥҥэ 100 баалы ылары ситистилэр. Гимназиябыт бастыҥ көрдөрүүлээх үөрэнээччилэринэн киэн туттабыт. 100 баалы ситиспит кыргыттары көрсөн кэпсэттибит.
ВИКА ЗАХАРОВА: «УЧУУТАЛЛАРГЫТЫГАР ИТЭҔЭЙИҤ»
Бары өттүнэн уһулуччу дьоҕурдаах, киэн туттар үөрэнээччилэрбититтэн биирдэстэрэ. Инникитин саха тылын үөрэхтээҕэ буолан, сахабыт тыла сайдарыгар тус кылаатын киллэрэр соруктаах. Онон судаарыстыбаннай түмүктүүр аттестацияҕа төрөөбүт тылын талан, эрэллээхтик туттарда.
– Вика, БКЭ-ҕэ 100 баалы ылыам дии санаабытыҥ дуо?
– Аан бастаан, дьиҥинэн, итэҕэйбэтэҕим, онтон үөрүүм муҥура суох буолбута. Саха тылын олимпиадаларыгар кыттар буоламмын бэйэбэр эрэллээх этим. Ол эрээри, биир кэлим эксээмэн атын ирдэбиллээх, онон 100 баалы ылыам дии санаабатаҕым.
– Атын предметтэргэ эксээмэҥҥин хайдах суруйдуҥ?
– Саха тылыттан ураты нуучча тылыгар, математикаҕа уонна уопсастыбаны туттарбытым. Түмүктэрэ барыта этэҥҥэ, үчүгэй бааллары ылбытым.
– Бэлэмнэнииҥ хайдах ааспытай?
– Олимпиадаларга уонна научнай-практическай конференцияларга кыттар буоламмын, билэрим элбэх этэ. Ол эрээри, БКЭ-ҕэ анаан толору бэлэмнэниибин тохсунньуттан саҕалаабытым. Күн аайы саха тылын грамматикатын хатылааһыҥҥа, тиэкистэри кытта үлэҕэ, араас сорудахтары толорууга болҕомтобун уурарым.
– Ханнык ньымалары туттан бэлэмнэммиккиний?
– Хас да ньыманы туттубутум. Саха тылын грамматикатын быраабылаларын хатылааһыҥҥа, саҥа тиэмэлэри баһылааһыҥҥа улахан болҕомтону уурбутум. Ону таhынан, саха суруйааччыларын айымньыларын, хоһооннорун, кэпсээннэрин элбэхтик аахпытым уус-уран тылым сайдарыгар, өйтөн суруйарбар олус көмөлөспүтэ уонна учууталым сүбэтэ, көмөтө миигин үрдүк ситиһиигэ угуйбуттара.
– Бириэмэни төттөрү төнүннэрэрин буоллар, бэйэҕэр тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Өйтөн суруйууну өссө эрдэттэн, ыйы быһа күн аайы дьарыктанарбар сүбэлиэм этэ. Ону таһынан, эксээмэн иннинээҕи долгутууну аҕыйатарга, хас биирдии күнү сыаналыырга уонна эксээмэҥҥэ бэлэмнэнииттэн астыныыны ыларга ыҥырыам этэ.
– Барыта ааспытын кэннэ, туох санаа үөскээтэй?
– Барыта ааспытын кэннэ, бастаан улахан чэпчээһин, онтон муҥура суох үөрүү уонна киэн туттуу санаата үөскээбитэ. Бу мин олохпор сөптөөх суолу талбыппын бигэргэттэ, төрөөбүт тылбын үйэтитэр, сайыннар, баҕа санаабын өссө күүһүртэ. Ону тэҥэ, улахан махталым төрөппүттэрбэр уонна учууталбар тиийбитэ, кинилэр өйөбүллэрэ уонна эрэллэрэ миигин үрдүккэ кынаттаабыттара.
– Бэйэн курдук оскуоланы бүтэрэр оҕолорго баҕа санааҥ.
– Бэйэм курдук оскуоланы бүтэрэр оҕолорго саха тылын дириҥник өйдөөн, таптаан үөрэтиҥ диэн сүбэлиэм этэ. Ыраас санаалаах, күүстээх дьулуурдаах буоллаххытына, баҕарбыккытын ситиһиэххит. Ыарахаттары кыайар күүс эһиэхэ бэйэҕитигэр баар. Учууталларгытыгар итэҕэйиҥ, кинилэр сүбэлэрэ, үөрэхтэрэ эһиэхэ үрдүк ситиһиилэргэ тирэх буолуоҕа.
НЬУРГУЙААНА ЕГОРОВА: «БЭЙЭ-БЭЙЭБИТИГЭР КҮҮС-КӨМӨ БУОЛУОХХАЙЫҤ»
Кини бэйэтин учуутал буоларга бэлэмниир. М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи Федеральнай университет филологическай факультетыгар туттарсар. Дойдутугар хаалан, өрөспүүбүлүкэбит сайдарыгар тус кылаатын киллэрэр санаалаах.
– Ньургуйаана, 100 баалы ылыам дии санаабытыҥ дуо?
– Аһаҕастык эттэххэ, итинник санаабатаҕым. Тоҕо диэтэххэ, литература олус уустук, элбэх айымньыны ааҕан, үчүгэйдик ырытан, билиэххэ наада. Бу предмеккэ аҥардас баалы ааҕыыта кытта уратылаах. Онон мэтээлгэ эппиэттиир эрэ баалы күүппүтүм.
– Атын предметтэргэ эксээмэҥҥин хайдах суруйдуҥ?
– Литератураны кытары мин нуучча тылын уонна уопсастыбаны туттарбытым. Мэтээлгэ эппиэттиир баал баар – ол иһин үчүгэй.
– Бэлэмнэнииҥ хайдах ааспытай?
– Литератураны өссө 9-с кылааска сылдьан талбытым. Онтон саҕалаан бэлэмнэммитим, айымньылары сиһилии ырытан саҕалаабытым диэххэ сөп. БКЭ чугаһаабытыгар эбии видео уруоктары атыылаһан көрбүтүм, ол да олус туһалаабыта буолуо. Ону таһынан учууталбыт Александра Апрельевна литература уруогун ахсын, нэдиэлэҕэ иккитэ консультация ыытан, барыйааннары оҥотторор этэ.
– Ханнык ньымалары туттан бэлэмнэммиккиний?
– БКЭ-ни туттарарга элбэх практика наада эбит. Онон литератураҕа бэлэмнэнэрбэр сүрүннээн өйтөн суруйууга дьарыктаммытым, айымньылары ырытыылары видео-уруоктарга истибитим.
– Бириэмэни төттөрү төнүннэрэрин буоллар, бэйэҕэр тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Бэйэбэр «бигэтик бэлэмнэн» диэм этэ. Киһи эрдэттэн бэлэмнэнэрэ ордук, кылгас кэм иһигэр оҥордоххо, ситиһэҕин эрээри, инник олорор сыыһа эбит.
– Барыта ааспытын кэннэ, туох санаа үөскээтэй?
– Барыта ааспытын кэннэ, олус чэпчээбитим, номнуо барыта бүттэ дуо диэн билбэккэ да хаалбытым уонна үөрбүтүм.
– Бэйэн курдук оскуоланы бүтэрэр оҕолорго баҕа санааҥ.
– Оскуоланы бүтэрэн эрэр оҕолорго ситиһиини, күүһү уонна тулууру баҕарабын. Дьэ, олох киэҥ аартыгар үктэнэбит, онон бары бэйэ-бэйэбитигэр күүс-көмө буолуоххайыҥ. Туохтан да иннибэккэ, баҕарар үөрэххитигэр киириҥ, ыра санааҕытын толоруҥ диэхпин баҕарабын.
АЙСАНА СИВЦЕВА: «АРАЙ ТҮҺЭЭТЭХПИНЭ – 100 БААЛЫ ЫЛБЫППЫН»
Айсана юрист буолар баҕа санаалаах. Кини төрөөбүт төрүт тылбыт сайдарын туһугар кыһаллар. Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Күн» оҕо хамсааһынын президенинэн талыллан үлэлээн кэллэ. Инникитин оскуолаҕа ылбыт тэтимин ыһыктыбакка дойдубут туһугар үлэлиир-хамсыыр былааннаах.
– Айсана, эрдэттэн үрдүк баалы ылыам дии санаабытын дуо?
– БКЭ түмүгэ кэлиэн иннинэ арай түһээтэхпинэ – 100 баалы ылбыппын. Дьиҥнээхтии 100 баалы ылбыппар күүскэ астыммыппын көрдөрбөтөҕүм быһыылаах. Түүлбэр үөрэн-көтөн хайдах эрэ барыта күүтүүлээх буолуохтааҕын курдук этэ.
– Атын предметтэргэ эксээмэҥҥин хайдах суруйдуҥ?
– Нуучча тылыгар 100, обществознаниены, историяны 79 уонна 87 баалга туттардым. Базовай математикам – «5».
– Бэлэмнэнииҥ хайдах ааспытай?
– Күн аайы сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри бэлэмнэммитим, оскуола бырагыраамматыттан ураты онлайн оскуоланан үөрэнэн үрдүк баалга туттардым. Икки талбыт предметтэрим учуутала Степан Дмитриевич кыһаллан туран үөрэппитигэр махтанабын.
– Ханнык ньымалары туттан бэлэмнэммиккиний?
– Онлайн оскуолабыттан бэлэм конспект таһааттаран ону өйбөр үөрэтэн, күн аайы сорудахтары оҥорон, эрчиллэн үөрэммитим.
– Бириэмэни төттөрү төнүннэрэрин буоллар, бэйэҕэр тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Саҥа дьыл кэнниттэн бэйэм күүскэ ылсан үөрэнэн саҕалаабытым. Эрдэ, күһүҥҥэттэн ылсан күүскэ үөрэммитим эбитэ буоллар диэн кэмсинэбин.
– Барыта ааспытын кэнниттэн туох санаа үөскээтэ?
– Барыта түмүктэннэ диэн үөрэбин. Олохпор саҥа кэрчик арылынна, эппиэтинэс өссө үрдээтэ дии саныыбын.
– Бэйэн курдук оскуоланы бүтэрэр оҕолорго баҕа санааҥ?
– Үөрэнэр буоллаххына таптаан, ис дууһаҕыттан кыһаллан үөрэниэхтээххин дии саныыбын. Күүскүнэн үөрэннэххэ ис туруккар дьайар. Күүстээх сыал-сорук туруорунан ол сыалгын тутуһан үөрэниэхтээххин.
***
100 баалы ситиспит кыргыттар соторутааҕыта ситии-хотуу аттестатын ыллылар. Ис сүрэхпититтэн истиҥник эҕэрдэлиибит. Баҕарар үөрэхтэригэр киирэллэригэр, ситиһиилэри, умнуллубат түгэннэрдээх, кэрэхсэбиллээх устудьуоннуур сыллары баҕарабыт.
Катя МОНАСТЫРЕВА, Саина ЗАХАРОВА, Амина МАКАРОВА, VIII кылаас,
«Тумус кыһа» медиа-киин, С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназията