Биһиги, С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназиятын V ”Б” кылааһын үөрэнээччилэрэ, күһүн 100 % “Кэскил” хаһыакка суруйтарбыппыт. Үөрэх дьылын бүтүүтэ эһигини кытта сонуммутун үллэстиэхпитин баҕарабыт.
БИҺИГИ КЫЛААСПЫТ
Биһиги кылааспытыгар 24 үөрэнээччи баар. Быйыл гимназияҕа саҥа киирэн, биир кылааска үөрэнэн, үөрэхпит дьылын түмүктүүрбүт чугаһаата. Кылааспыт салайааччыта Кыыдаана Михайловна Екечьямова математиканы үөрэтэр, биһиги кэлэктииптээх буоларбытыгар кыһаллар. Бу сыл устата биир иллээх дьиэ кэргэн курдук үөрэннибит, бэйэ-бэйэбитин чугастык билистибит.
Кылааспытыгар дьоҕурдаах, талааннаах оҕо элбэх. Быйыл С.С. Васильев-Борогонскай “Мөҥүрүүр Бөҕө” олоҥхотун V “А” кылаастары кытта бииргэ сыанаҕа туруоруубутун учууталларбыт, төрөппүттэрбит, оҕолор олус сөбүлээбиттэрэ. Бу олоҥхону саха тылын, литэрэтиирэтин учууталлара Фекла Николаевна Болдовская уонна Сардаана Николаевна Гоголева (V “А”кылаас салайааччыта) салайан туруорбуттара, төрөппүттэрбит таҥас-сап тигиитигэр, булуутугар кыттыспыттара, култуура үлэһитэ Марианна Диодорова ырыаҕа-тойукка, уопсай туруорууга көмөлөспүтэ, үҥкүүнү салайааччы Аси Куо Ашеина туруорбута. Арылхан Деллохов уонна Айтал Гоголев олоҥхоһут оруолун наһаа үчүгэйдик толорбуттара. Айхал Макаров Элийэ Боотур, Арсен Екечьямов Бүппэт Бөҕө, Алгыс Дьячковскай Күкүрдүүр Бөҕө уустары, Спартак Федоров Хаан Бэлэстэй, Егор Седалищев Тимир Липпирдээн, Миша Романов Муус Бурҕаат абааһылары бэрт итэҕэтиилээхтик толорон, көрөөччүлэр олус астыммыттара. Кыргыттарбыт удаҕан буолан үҥкүүлээбиттэрэ.
Араас таһымнаах олимпиадаларга ситиһиилээхтик кыттан, Макаров Виталий, Решетников Антон, Рожина Клава үөрэх сылын түмүктүүр тэрээһиҥҥэ “Өркөн өй” анал ааты ыллылар. Оттон Макаров Айхал, аныгы сыыппара туһатын туһунан дакылаат суруйан, өрөспүүбүлүкэтээҕи “Инникигэ хардыы” кэмпириэнсийэҕэ 3-с бириистээх миэстэни ылары ситиспитэ, “Гимназия эрэлэ” анал ааты сүктэ. Арианна Алексеева, Георгий Барашков, Лора Варламов, Айаана Васильева, Дарина Васильева, Арылхан Ермолаев гимназияҕа баар “Тоҕус томтор” вокальнай-инструментальнай ансаамбылга дьарыктанан, кэнсиэрдэргэ кытталлар, кинилэргэ “Айымньылаах сыһыан” диэн аат тигистэ. Дамир Данилов, Арылхан Деллохов, Егор Седалищев “Бастыҥ спортсмен” аатын сүктүлэр. Беляев Эрсан туох баар ыытыллар тэрээһиннэргэ ситиһиилээхтик кыттарын уонна туйгун үөрэҕин иһин “Сыл гимназиһа” диэн үрдүк ааты ылла. Биһиги кылааспыт өссө сайдан иһиэ диэн эрэнэбит.
Дарина ВАСИЛЬЕВА
«КЭСКИЛ» 90 СЫЛГЫНАН!
“Кэскил” хаһыат дириҥ историялаах. “Бэлэм буол” диэн ааттанан 1936 сыл ыам ыйын 15 күнүттэн маҥнайгы саха тылынан тахсыбыт оҕо хаһыата эбит. Ол аата бу ыам ыйын 15 күнүгэр оҕо аймах тапталлаах “Кэскил” хаһыата 90 сылын туолар. “Кэскил” диэн “будущее”, “перспектива” диэн өйдөбүллээх. Саха сирин оҕолоро саамай билэр, дириҥ историялаах хаһыата. Бастакы редакторынан Архип Георгиевич Кудрин-Абаҕыыныскай диэн поэт үлэлээбит. Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр үлэтин тохтото сылдьыбыт, онтон 1959 эрэ сыллаахтан тахсыбыт. Кини оҕо ааҕар уонна толкуйдуур дьоҕурун сайыннарар аналлаах. Бу хаһыакка оҕолор айар үлэлэрэ, өс хоһоонноро, таайбараҥнар, улахан биллиилээх дьон туһунан о.д.а туһалаах матырыйааллар бэчээттэнэллэр. Тапталлаах хаһыаппыт сайда турдун!
Эрсан БЕЛЯЕВ
“Кэскил” Саха сирин сонунун оҕолорго кэпсиир олус үчүгэй хаһыат. Оҕолор ситиһиилэрин кэпсииллэр, дьыл кэминэн араас сонуннар тахсаллар. Мин ордук Саҥа дьыллааҕы нүөмэри интэриэһиргээн аахпытым, тоҕо диэтэххэ, бу бырааһынньыгы ордук сөбүлүүбүн, онно туһалаах сүбэлэр бааллар этэ. Холобур, атын дойдуларга Саҥа дьылы хайдах көрсөллөрүн билбитим. Хаһыакка тахсар кроссвордары таайааччыбын. Бу нүөмэргэ биһиги гимназиябытыгар үөрэнэр, быйыл бүтэрээри сылдьар выпускникпыт Маша Сибирякова ыстатыйата баара. Кини, бары ыытыллар дьаһалларга көхтөөх кыттар уонна “Кэскил” хаһыат кэрэспэндьиэнэ буолан, “Сосновай бор” лааҕырга сынньаммыт, Ил Дархан Харыйатыгар иккитэ сылдьыбыт. Мин Машаны холобур оҥостобун.
Лора ВАРЛАМОВА
ТӨРӨӨБҮТ ТЫЛБЫТ ТУҺУНАН
Мин “Кэскил” хаһыат олунньу 13 күнүнээҕи нүөмэригэр тахсыбыт оҕолор төрөөбүт тыл туһунан хоһооннорун сэргээн аахпытым. Ордук И.С. Гаврильев аатынан Нам 1 № -дээх оскуолатын 5-с кылааһын үөрэнээччитэ Альберт Николаев:
«Саха тыла –мин төрүт тылым,
Төрөөбүт тыллаах буоламмын,
Сахалыы мин саҥарабын,
Ийэ тыллаах буоламмын,
Саҥарар тылым сүмэтин
Дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдэбин», –
диэн хоһоонун сөбүлээбитим. Тоҕо сөбүлээбиппин этиим. Альберт санаатын кытта мин санаам сөп түбэһэр. Биһиги төрөөбүт сахабыт тыла олус баай, кэрэ, ону сорох оҕолор өйдөөбөттөр, нууччалыы кэпсэтэ сылдьар буолаллар, онтон мин хомойооччубун. Альберт төрөөбүт тылын олус таптыыр, саха буоларынан киэн туттар, дойдутун сайыннарар баҕалаах. Мин эмиэ Альберт курдук санаалаах эбиппин, онон киниэхэ махтанабын.
Дамир ДАНИЛОВ
БУ ИНТЭРИЭҺИНЭЙ
“Кэскил” хаһыат кулун тутар 31 күнүгэр тахсыбыт нүөмэригэр “Тигри тоҕо өлөрбүттэрэй?” диэн Томпо оройуонун Саһыл аҕыс кылаастаах оскуолатын 1-кы кылааһын үөрэнээччитэ Алеша Булдаков 1989 сыл муус устарыгар Дьокуускайга Саха сирин хамсыыр-харамайдарын кэпсиир улахан музейга сылдьан, улахыын-улахан тигри көрбүтүн уонна ол тигр Саха сиригэр хантан кэлбитэ буолла диэн ыйппытыгар Ем.Ярославскай аатынан музей дириэктэрэ Егор Спиридонович Шишигин Алешаны, билиэн-көрүөн баҕалаах оҕо эбит диэн, хайҕаабытын уонна эппиэттээн суруйбутун олус интэриэһиргээн аахтым.
Ол ыстатыйаҕа 1905 сыллаахха сэтинньи 21 күнүгэр Алдан өрүскэ, Уус Маайаттан 80-ча биэрэстэлээх сиргэ булчут эбэҥкилэр Петр уонна Николай Захаровтар, Сергей Атласов, Михаил Захаров, Афанасий уонна Спиридон Конюковтар, Григорий Дьячковскай уонна Петр Семенов тигри өлөрбүттэрин туһунан суруллар. Ол тигр Амурскай уобаластан кэлбит эбит. Хорсун булчуттар урут хаһан да көрбөтөх кыылларын суолун суоллаан испиттэр. Эмискэ тигр кэннилэриттэн саба түспүт. Бастаан иһэр Петр Семеновы мээчик курдук үөһэ быраҕыталаабыт. Ити кэмҥэ Сергей Атласов, ыстанан кэлэн, тигри сүгэнэн төбөҕө охсубут. Михаил Захаров үҥүүнэн хаҥас ойоҕоһугар батары түспүт, оттон соҕотох саалаах Петр Захаров ойоҕоско ыппыт. Өлбүт тигри Дьокуускайга чуучала оҥорон туруорбуттар эбит.
“Кэскилтэн” олохтон маннык интэриэһинэй түбэлтэлэри булан ааҕыахха сөп эбит.
Айтал ГОГОЛЕВ
МИН ДЭРИЭБИНЭМ
Биһиги Чурапчыга олоробут. Түөрт сааспар диэри Дириҥҥэ олорбутум. Дириҥ – эбэлээх эһэм дойдулара. Дириҥ биллэр-көстөр дьонноох: олимпийскай чөмпүйүөн Павел Пинигин, саха биллиилээх суруйааччыта Иван Федосеев – Доосо, саха бастакы балерината Аксинья Посельская. Манна И.Е.Федосеев -Доосо аатынан агрооскуола баар.
Эбэлээх эһэм Дириҥҥэ сүөһү иитэллэр. Сайыына диэн сайыны көрсө төрөөбүт ньирэйдээхпит. Кини атын ньирэйдэртэн уратылаах. Миигиттэн куттаммат, эккирэтэ сылдьар, тугу эмэ аһатарбын сөбүлүүр. Оту сиэбэккэ, дьиэбит таһыгар үүммүт сибэккилэри, сакалааттаах килиэби, бэчиэнньэни ордук таптаан сиир. Ол курдук кини наһаа атаах, мааны.
Дириҥҥэ сир аһа өлгөмнүк үүнэр. Доҕотторбун кытта сир астыырбын, оонньуурбун сөбүлүүбүн. Мин Дириҥмин олус таптыыбын.
Арылхан ЕРМОЛАЕВ
МИН ИЙЭМ
Мин ийэм Луиза Николаевна диэн. Кини уһуйааҥҥа тьюторынан үлэлиир, психолог идэлээх. Мин ийэм ас астыырын, киинэ көрөрүн, уруһуйдуурун сөбүлүүр. Мин ийэбэр куруук көмөлөһөбүн: оҕуруокка уу кутабын, бөх тоҕобун, маҕаһыыҥҥа сылдьан, бородуукта атыылаһабын. Мин ийэбин олус таптыыбын, үчүгэй сыаналарбынан үөрдэбин.
Арсений КРЫЛОВ
ЭБЭЭҺИНЭСТЭЭХ ҮЛЭМ
Хас биирдии киһи эбээһинэстээх үлэлээх. Мин, үөрэнэн бүтэн баран, эбээһинэстээх үлэбин куруук толоробун. Ол курдук дьиэбэр муус киллэрэбин. Онтон ас буһарынан аһыыбын. Эбиэттээн баран, таҥас сууйабын уонна кыратык сынньанабын. Онтон гаражка тахсан, онно баар ыппын аһатабын. Хаар түспүт буоллаҕына, хаарбын күрдьэбин. Мааһыынтан бородуукта атыылаһан кэлэн баран, дьонум кэлэллэригэр ас астаан тоһуйабын. Киэһээҥҥи аһылыкпын аһаан баран, уруок ааҕабын уонна ноутбукпар программалары үөрэтэбин.
Егор СЕДАЛИЩЕВ
БИҺИЭХЭ ХОЛОБУР БУОЛАР
“Кэскил” хаһыат муус устар 22 күнүнээҕи нүөмэригэр Үөһээ Бүлүү Харбалаах диэн нэһилиэгэр VI өрөспүүбүлүкэтээҕи “Басхан” уолаттарга дьыалабыай оонньуу ыытыллыбытын туһунан аахтым. Бу Харбалаах диэн нэһилиэк саха норуотун тапталлаах суруйааччыта Николай Гаврилович Золотарев — Николай Якутскай уонна саха биллиилээх судаарыстыбаннай диэйэтэлэ Исидор Никифорович Барахов төрөөбүт дойдулара эбит. Икки күн устата Саха сирин 8 улууһуттан 15 бастыҥтан бастыҥ лиидэр уолаттар “Удьуор утума”, ”Өркөн өй”, ”Дойду салайааччыта”, “Мөккүөр” уонна “Айыы умсулҕана” диэн түһүмэхтэринэн күрэхтэспиттэр. Дьүүллүүр сүбэ кыттааччылар киэҥ билиилэрин, тобуллаҕас толкуйдарын, салайар дьоҕурдарын, айар талааннарын үрдүктүк сыаналаабыт. Кылаан кыайыылаах аатын Айхал Никонов диэн өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй 10 кылааһын үөрэнээччитэ ылбыт. Оттон биһиги гимназияттан кыттан, Чурапчы улууһун ааттаппыт 10 кылаас үөрэнээччитэ Андрей Михайлов бириистээх 3-с миэстэҕэ тиксибит. Андрейга өссө И.Н. Барахов хаан-уруу аймахтара анал бириэмийэлэрин туттарбыттар. Андрей, чахчы, олоххо көхтөөх үөрэнээччи. Кини бу күрэхтэһии кэнниттэн Мокваҕа баран, научнай-практическай кэмпириэнсийэҕэ ситиһиилээхтик кыттан кэлбитэ, өрөспүүбүлүкэтээҕи “Көтүөххэ үрдүккэ хотойдуу” диэн уоланнар ааҕыыларын Кылаан кыайыылааҕа. “Басхан” күрэхтэһиигэ кыттыан кытыннаҕа, биһиэхэ холобур буолар.
Маннык уол оҕону сайыннарар дьыалабыай оонньуу баара олус үчүгэй эбит. Улаатан баран, маннык хабааннаах күрэхтэһиигэ кыттыахпын сөп эбит дии санаатым.
Виталий МАКАРОВ