Эбээн-Бытантай национальнай улууһун Кустуур нэһилиэгэр олунньу 10 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын сыллааҕы үлэтин отчуота буолан ааста. Отчуоттуур бөлөҕү СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта Дмитрий Садовников салайар. Бу күн Кустуур орто оскуолатын «Биракчаан» медиа-киин эдкордара оскуолабыт үөрэнээччилэрин долгутар боппуруостарын кэлбит салайааччыларга тус көрсөн ыйыталастыбыт.
Нэһилиэккэ тиис быраастара кэлэн үлэлиэхтэрэ
Маҥнай олохтоохтору эрэ барыбытын долгутар доруобуйа тыын боппуруостарын көтөхтүбүт. Былырыын Кустуурга тиис быраастара кэлэн үлэлээбиттэрэ, элбэх оҕо тииһин эмтэппитэ. «Быйыл тиис быраастарын күүтэбит дуо?» диэн ыйытыыбытыгар, Сардаана Макаровна Тарабукина, СӨ доруобуйа харыстабылын Министиэристибэтин гражданнар ыҥырыыларын уонна мэдиссиинэ хаачыстыбатын хонтуруоллуур салаатын салайааччыта эппиэттээтэ:
— Быйыл тиис быраастара эмиэ кэлэллэр. Оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо тус-туһунан биригээдэлэр үлэлиэхтэрэ. Олунньу 12 күнүттэн бу ый бүтүөр диэри көрүөхтэрэ.
Оскуола тутуллуута барыбытын долгутар сүрүн боппуруос
Саҥа оскуолабыт тутуллуута сыл аайы көтөҕүллэр тыын боппуруос. Албан Иннокентьевич Стрекаловскай, СӨ үөрэҕириитин сайдыытын ресурсанан хааччыйыы киинин дириэктэрэ хоруйдуур:
— Бүгүҥҥү күҥҥэ Кустуур нэһилиэгин орто оскуолата 2022 сыллаахха бырайыак уонна смета документацията оҥоһуллан «положительнай» экспертизаны ааһан, сыаната бигэргэтиллэн турар. Саха сирин үрдүнэн 315 үөрэхтээһин тэрилтэтэ баар эбит буоллаҕына, онно эһиги оскуолаҕыт 5 миэстэҕэ турар. Ол эбэтэр уочаракка уопсайа 176 оскуола баар. Сыл аайы үөрэх министиэристибэтэ, экономика министиэристибэтигэр былаан быһыытынан бу инвест программаҕа харчыта көрүҥ диэн сайаапка ыытабыт. Инвест программаҕа ылылларын, харчы көрүллэрин кэтэһэбит. Билигин улуустарга, Арктика оройуоннарыгар, тутуу ыараханынан сибээстээн, Ил Дархан А.С. Николаев дьаһалынан уонна биһиги министиэристибэбит уонна тутуу министиэристибэтин бирикээһинэн «типовые проекты» диэн бырайыак олоххо киирдэ. Ол аата оскуола уонна оҕо уһуйаана бииргэ тутуллар. Кустуур орто оскуолатыгар 80 да 40 миэстэлээх типовой бырайыак сөп түбэһэр.
Сайыҥҥы сынньалаҥ туһунан
Салгыы Албан Иннокентьевичтан сайыҥҥы сынньалаҥ туһунан ыйыталастыбыт. Холобур, ыраах сытар Арктика оройуоннарын үөрэнээччилэрэ араас оҕо сынньалаҥ лааҕырдарыгар путевканан барыахпытын баҕарабыт. Элбэх оҕолоох ыалларга, анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын дьиэ кэргэттэригэр, кыаммат араҥаҕа путевка көрүллэрин билэбит. Онтон үөрэхтэригэр үчүгэй, ситиһиилээх, талааннаах сорох оҕолор кыайан хапсыбакка хаалаллар.
Бу ыйытыыга Албан Иннокентьевич Стрекаловскай субу курдук хоруйдаата: — Манна мин сүбэлиэхпин баҕарабын, үөрэх уонна билим министиэристибэтиттэн сыл аайы оройуоннарга квота бэриллэр. Бу этэргит курдук, үчүгэй үөрэхтээх, арааһынай хайысхаҕа ситиһиилээх оҕолор квотанан сынньана бараллар. Бу манна кыайан хапсыбакка хаалбыт оҕолор эбии сайабылыанньа суруйан, улуус үөрэҕин управлениетыгар киллэриэххитин сөп, оччотугар биһиги эбии квотаны эбэн биэрэбит.
Интернет уонна сибээс туһунан
Биһиги 21 үйэҕэ олоробут эрээри, нэһилиэкпитигэр Интернет уонна сибээс куһаҕана элбэх үлэни атахтыыр. Бу нэһилиэнньэни эмиэ долгутар боппуруоһу Михаил Павлович Черноградскайтан, СӨ инновацияҕа, сыыппара сайдыытыгар уонна инфокоммуникационнай технологияларга миниистирисолбуйааччытыттан туоһуластыбыт.
— 2025 сыл сэтинньитигэр «Цифровой алмаас» федеральнай форум буолан ааспыта, онно «Бюро 14 40» хампаанньа бэйэтин оборудованиетын билиһиннэрбитэ. Бу спутниковай антенна намыһах орбитальнай спутниковай группировка көмөтүнэн үлэлиир. Итинник станция мигабайт секундка тиийэ түргэни ситиһэр кыаҕы биэрэр, ол Кустуур нэһилиэгэр барсар. Кустуур нэһилиэгэ бу оборудованиены туһаныллар нэһилиэнньэлээх пууннар испииһэктэригэр киирбитэ, уонна, бастатан туран, мобильнай сибээс оскуолаҕа холбонуоҕа, онтон салгыы нэһилиэк дьаһалтата уонна балыыһа холбонуоҕа. Өрөспүүбүлүкэҕэ бу оборудованиены боруобалааһын (тестирование) быйыл былааннанан турар. Өрөспүүбүлүкэҕэ «Арктик телеком» хампаанньа баар уонна тестирование өттүгэр «Бюро 14 40» хампаанньаны кытары сөбүлэҥ түһэрсиллибитэ.
Дотационнай рейстэр уонна субсидиялаах билиэт
Сайынын дотационнай рейстэр сырыылара уонна чэпчэтиилээх, субсидиялаах билиэттэр олохтоохтору эмиэ долгутар. Бу тыын боппуруостары биһиги «Дороги Арктики» ГП генеральнай директорын солбуйааччы Сергей Афанасьевич Сивцевтан ыйыттыбыт.
— Муниципальнай нэһилиэк дьаһалтатын сайаапкатынан уонна пассажирдар куттала суох буолууларын былаанын быһыытынан дотационнай вертолеттар сайын үгэс курдук көтүөхтэрэ. Хомойуох иһин, быйыл субсидиялаах билиэккэ үп-харчы суох. Ааспыт сылга үп тиийбэт буолан, авиакомпаниялар иэскэ көтөллөрө. Ол аата билиҥҥитэ субсидияламмыт билиэт суох, онон уурунуу үп-харчы былырыыҥҥы мунньуллубут иэскэ барыаҕа. Ол эрээри 2026 с. ыам ыйыгар бюджеты көннөрүүгэ үп көрүллүөҕэ диэн эрэнэбит. Уонна 2026 с. сайыныгар субсидиялаах билиэттэр тахсыахтара.
Кустуур нэһилиэгэ тыа хаһаайыстыбатынан, чуолаан саха ынаҕын иитиитинэн дьарыктанар. Нэһилиэк олохтоохторо биир туруорсар боппуруостара саҥа хотон тутуллуута буолар. СӨ тыатын хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирэ Артем Александров 2027 сылга 80 миэстэлээх саҥа хотон тутуллуоҕа диэн иһитиннэрдэ.
Ити курдук ситэриилээх былаас 2025 сыллааҕы отчуотун нэһилиэнньэ иһиттэ уонна ылынна. Биһиги, юнкордар, бэйэбит бэлэмнээбит ыйытыыларбытын тустаах дьонтон ыйытан, сырдатар үлэбитин астынныбыт.
Суруйдулар Станислав ПОПОВ, Анастасия МАКАРОВА.
Видеограф Алена ЛУГИНОВА.
Хаартыскаҕа түһэрээччи Виктор СЫРОМЯТНИКОВ.
«Биракчаан» медиа-киин эдкордара, Кустуур орто оскуолата,
Эбээн-Бытантай национальнай улууһа.
keskil14.ru