Тохсунньу 28 күнүгэр «Кэскил» медиа-оскуола юнкордара Саха Өрөспүүбүлүкэтин 2 №-дээх Бырабыыталыстыбатын дьиэтигэр сырыттыбыт. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үөрэххэ уонна наукаҕа миниистирин бастакы солбуйааччыта Ньургун Михайлович Павловы кытта көрсөн кэпсэттибит.
Көрсүһүүгэ Н.И. Шарин аатынан Дьокуускай куорат 39 №-дээх, Ф.Г. Охлопков аатынан Майа, Үөһээ Бүлүү Дүллүкү, Ньурба улууһун Маар, Хаҥалас улууһун М.Е. Васильева аатынан 2-с Малдьаҕар орто оскуолаларын юнкордара кыттыыны ыллыбыт. Хас биирдиибит оскуолабытын кытта эрдэттэн сөбүлэһэн, толкуйдаабыт ыйытыыларбытын биэрдибит. Ньургун Михайлович юнкордар интэриэһинэй ыйытыылардаах кэлбиттэриттэн астыммытын туһунан эттэ уонна хас биирдии ыйытыыга өйдөнүмтүө гына чуолкайдык хоруйдаата.
Мин Ньургун Михайлович Павловтан «бэнидиэнньик аайы ыытыллар «Разговоры о важном» дьарыкка «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» Саха сиринээҕи бырагырааманан үөрэниэхпитин сөп дуо, тоҕо диэтэххэ, Саха сирин историята Арассыыйа историятын кытта ыкса ситимнээх» диэн ыйыттым.
– «Разговоры о важном» дьарык хас бэнидиэнньик аайы бастакы уруогунан ыытыллар. Дойду үрдүнэн туспа былаан баар. Ол былааны биһиги толоруохтаахпыт. Ол эрээри хас биирдии регион «Разговоры о важном» дьарык иһинэн бэйэтин бырагырааматын киллэриэн, бэйэтин көрүүтүн биллэриэн сөп. «Разговоры о важном» дьарыгы «Навигаторы детства» федеральнай тирэх киин иһинэн дириэктэри иитэр үлэҕэ сүбэһиттэр нөҥүө олоххо киирэр. Дириэктэри иитэр үлэҕэ сүбэһиттэр иитии үлэтин былаанын көрөн, «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» Саха сиринээҕи бырагырааматын киллэрэн биэрэллэр, – диэн Ньургун Михайлович Павлов быһааран кэпсээтэ.
Салгыы кини дойдубут үрдүнэн буола турар уларыйыылар үөрэх, иитии хайысхаларын таарыйалларын туһунан бэлиэтээн эттэ. Биир оннук уларыйыынан Саха сирин историятын оскуолаларга предмет быһыытынан үөрэтии буолуоҕа.
– «Обществознание» предмети бэһис кылаастан үөрэтэр эбит буоллаххытына, билигин бэһис кылааска саҥа үөрэнэ киирэр балтыларгыт, бырааттаргыт тохсус, онус, уон биирис кылаастарга үөрэтэр буолуохтара. История предметин чааһа элбээтэ: обществознание чааһа историяҕа киирэн биэрдэ. Ол эбии киирбит чааска тугу үөрэтэллэрий диир буоллаххытына, бэһис, алтыс, сэттис кылаас үөрэнээччилэригэр «История моего края» диэн предмеккэ үөрэнэр учебниктары оҥорон таһаардыбыт. Бу учебниктар 2026-2027 кэлэр үөрэх дьылыгар өрөспүүбүлүкэ бары оскуолаларыгар баар буолуохтара, – диэн иһитиннэрдэ Ньургун Михайлович уонна, – Кэлэр үөрэх дьылыттан Саха сирин историятын кэпсиир учебниктары бибилэтиэкэттэн ылан эбии ааҕыаххын, билиигин-көрүүгүн өссө кэҥэтиэххин сөп, – диэн сүбэлээтэ.
Мин бу көрсүһүүгэ юнкор доҕотторум биэрбит ыйытыыларыттан оскуолаҕа, үөрэххэ сыһыаннаах хас түгэни бэйэбэр бэлиэтэммиппит эһиэхэ билиһиннэриэхпин баҕарабын.
Бастакынан, 9-с кылааска ОГЭ-ни туттарыыга улахан уларыйыылар суохтар эрээри ис хоһоонугар уларыйыылар киириэхтэрэ. Онуоха ОГЭ-ни туттарар оҕолор ФИПИ саайка киирэн сорудахтары көрөн толорор кыахтаахпыт.
Иккиһинэн, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн оскуолаларга 100 педагогическай кылаас баар. Инникитин педагогическай хайысхалаах кылааһы өссө элбэтиэхтэрин баҕараллар. Тоҕо диэтэххэ, педагог идэтэ суолтата олус улахан. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн үөрэхтээһин салаатыгар 63 тыһыынча киһи үлэлиир эбит. Кинилэр ортолоругар педагог ахсаана – 30 тыһыынчаттан тахса.
Үсүһүнэн, оҕо бэрээдэгэ, тутта-хапта сылдьара, дьоҥҥо-сэргэҕэ сыһыана, быһыыта-майгыта сотору кэминэн эмиэ сыаналанар буолуоҕа. Билигин Арассыыйа үс регионугар кэтээн көрүүнү оҥоро сылдьаллар эбит.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үөрэххэ уонна наукаҕа министиэристибэтигэр сылдьаммыт көрүдүөргэ урукку өттүгэр миниистирдээбит дьон хаартыскаларын көрдүбүт.
1922 сылтан саҕалаан бу күҥҥэ диэри Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕин салаатын 25-с миниистир Нюргуна Афанасьевна Соколова салайан олорорун биллим. Үөрэх салайааччыларын ортолоругар Платон Алексеевич Ойууунускай баар. Кини Саха АССР үөрэҕириитин народнай комиссарынан 1928-1929 сс. үлэлээбит.
Биһиги бу күн Саха Өрөспүүбүлүкэтин 2 №-дээх Бырабыыталыстыбатын дьиэтин улахан да улахан, сырдык да сырдык мунньахтыыр саалатыгар сырыттыбыт. Улахан кэскиллээх боппуруостар быһаарыллар киэҥ саалатын астына көрдүм.
Онон бүгүн мин олохпор умнуллубат күн буолан ааста. Бу күнү олоҕум устата саныы сылдьарым буолуо.
Виталий ОРЛОВ, IX кылаас,
С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата, Чурапчы