Тохсунньу 27 күнүгэр Дьокуускай куоракка «Сосновый бор» оҕо сынньанар уонна чэбдигирдэр киинигэр Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа аатынан «Кэскил» оҕ бэчээтин кыһата 2026 сыл маҥнайгы сменатын үөрүүлээхтик арыйдыбыт.
Бу смена «Мы едины» – «Биир сомоҕо» диэн ааттаах. 2026 сыл Арассыыйаҕа норуоттар доҕордоһууларын сылынан биллэриллибитэ. Онон нэдиэлэ устата ыытыллар сменабыт бу тиэмэҕэ ананан барыаҕа.
Быйыл 2026 сылга ыам ыйыгар «Кэскил» («Бэлэм буол») хаһыаппыт 90 сылын бэлиэтиибит. Онон 90 сыллаах үбүлүөйү көрсө бу күн «Кэскил» медиа-оскуола юнкордарыгар ааспыт кэм устуоруйатын кытта билсэр кэрэхсэбиллээх түгэн буолан ааста.
Бу күн биһиги «Кэскил» («Бэлэм буол») хаһыакка 30-тан тахса сыл үлэлии сылдьар Оксана Александровна Борисованы уонна «Кэскил» хаһыакка аҕыс сыл устата үлэлээбит, оскуолатааҕы сылларыгар хаһыакка юнкордаабыт, билигин биллиилээх суруналыыс Георгий Белоусовы кытта көрүстүбүт.
Оксана Александровна оҕо хаһыатын оҥорон таһаарар эппиэттээх үлэҕэ 1988 сылтан үлэлиир. Кини хаһыат дизайнера. Биһиги суруйбут ыстатыйаларбытын, интервьюларбытын хаһыакка оҥорон таһаарар. Оксана Александровна кэпсэнииттэн саамай сэргээбиппит диэн улахан суруйааччыбытын Николай Егорович Мординовы-Амма Аччыгыйын тыыннааҕар көрбүтэ, кини саҥатын-иҥэтин истибитэ, кинини кытта алтыһан ааспыта буолар.
– 1988 сыллаахха «Бэлэм буол» хаһыакка үлэлии киирэрбэр Николай Егорович сынньалаҥҥа тахсыбыт этэ. Ол гынан баран хаһыат эрэдээксийэтигэр киирэ сылдьара, үлэлээн ааспыт коллективын кытта ыкса сибээстэһэрэ. Амма Аччыгыйын олус элэккэй, кэрэ кэпсээннээх киһи быһыытынан өйдөөн хаалбыппын. Николай Егорович өрөбүл күннэргэ редакция коллективын Сэргэлээххэ даачатыгар түмэрэ. Остуол тула олорон булт, балыктааһын туһунан кэпсиирэ, илдьэ сылдьар саатын көрдөрбүтэ. Николай Егорович олус истиҥ, элэккэй уонна боростуой киһи этэ, – диэн Оксана Александровна кэпсиир.
Георгий Белоусов билиҥҥи кэм юнкордарын кытта олус аһаҕастык уонна истиҥник, бэйэтин тэҥнээхтэрин курдук кэпсэттэ. Киһи бэйэтин олоҕун хайдах оҥостуохтааҕын, сыалын-соругун хайдах ситиһэрин туһунан кэпсээн, тус бэйэтин «олоҕун шкалатын» билиһиннэрдэ. Бу шкала көмөтүнэн хас биирдиибит бэйэтин тус сайдыытын хайысхатын ырытан көрөрө олус туһалаах дии санаатыбыт.
Георгий Белоусов билигин биһиги курдук оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, «Кэскил» хаһыакка юнкордаабыт. Ол кэмин олус күндүтүк махтана саныыр. Бу юнкордаабыт сыллара киниэхэ инники олоҕор күүс-көмө, тирэх буолбуттарын туһунан олус долгуйан олорон кэпсээтэ. Элбэхтик суруйарбытыгар, тулабытыгар туох буола турарын дьону кытта үөрэ-көтө, ис сүрэхпититтэн үллэстэ үөрэнэрбитигэр сүбэлээтэ.
Бу күн биһиги 1968 сыллааҕы «Бэлэм буол» хаһыаты илиибитинэн тутан-хабан көрдүбүт. 58 сыл аннараа өттүгэр бэчээттэммит хаһыат страницалара биһигини олус интэриэһиргэттилэр. Ордук «Ыйыт – эппиэттиибит» диэн рубрикаҕа болҕомтобутун уурдубут. Бу рубрикаҕа оччотооҕу кэм оҕолоро тугу интэриэһиргииллэрин туһунан ыйытыыларыгар редакция үлэһиттэрэ хоруйдаан таһаараллар эбит. Урукку кэм оҕолоро тугу интэриэһиргээбиттэрин, туох туһунан санаабыттарын туһунан билии кэм ситимэ буолар. Онон «Бэлэм буол» хаһыат, чахчы, кэми ситимниир күүстээх эбит диэн түмүккэ кэллибит.
Биллэн туран, оччолорго интернет ситимэ диэн суох. Онон баҕардылар да информацияны була охсубуттар. Холобур, 1968 сыл олунньу 1 күнүнээҕи нүөмэригэр «Ыйыт – эппиэттиибит» рубрикаҕа Уус Маайа улууһун Күп оскуолатын үөрэнээччилэрэ М. Андреева уонна Т. Ефимова маннык ыйыппыттар:
«Күндү редакция! Биһигини биир дьиибэ боппуруос муучулаабыта өр буолла. Ол маннык: Сүллүкүүн бириэмэтэтигэр остуол тоҕо хаамарый? Биһиги бу боппуруоспутугар, баһаалыста, эппиэттииргитигэр көрдөһөбүт». Оҕолор ыйытыыларыгар эппиэттииригэр редакция үлэһиттэрэ Саха государственнай университет преподавателэ философскай наука кандидата Дмитрий Степанович Макаровтан көрдөспүттэр. Кини маннык эппиэттээбит.
Сүллүкүүн туһунан Саха сирин хайа баҕарар өттүгэр олорор оҕолор арааһы истибиттэрэ уонна ону олус дьиктиргииллэрэ чахчы. Сахалар былыр сүллүкүүн диэн уу иччитэ баар дииллэрэ. Кыһын «сүллүкүүн таҕыстаҕына», остуолу «хаамтараллара», таҥха иһиллииллэрэ.
Остуолу «хаамтарыы» дьиҥэ албын. Киһи хараҕын баайан (итэҕэтээри), остуолу арыынан соппута, тоҥорбута, уокка итиппитэ уонна алҕаабыта буола сатыыллар. Биллэрин курдук, тоҥоруу уонна ититии остуол сүрүн физическэй свойстволарын уларыппат. Ханнык даҕаны алгыс, хомуһун тыл остуолу (атын тугу эмэ да) хаамтарар күүһэ суох.
Уонна, оҕолоор, эһиги өссө манныгы өйдөөҥ: остуолу сырдыкка күнүс «хаамтарбаттара», түүн, оһох уотун умуруоран баран, борук-солрук хараҥаҕа «хаамтараллара». Остуолу «хаамтаралларыгар» хас да киһи кинини тарбахтарын төбөтүнэн сирэйиттэн баттыы сылдьыахтаахтар: остуол киһитэ суох бэйэтэ хаампат.
Ити курдук сменабыт бастакы күнэ «Бэлэм буол» хаһыат нөҥүө ааспыт кэми кытта ситимнээх буолла. Инникитин өссө элбэх интэриэһинэй көрсүһүүлэр, саҥа арыйыылар күүтэллэр.
Лилия МАРКОВА, IX кылаас, Вика БОРИСОВА, Х кылаас,
А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолата, Чурапчы