Тохсунньу 16 күнүгэр нэһилиэкпит бибилэтиэкэтигэр «Уран тыл алыба» айар түмсүү кыттыылаахтара эргэ Саҥа дьылы бэлиэтиир истиҥ көрсүһүүгэ түмсэн аастылар. Бу киэһэ ийэ тыл кэрэтин сыаналыыр, айар куттаах дьон бииргэ мустан, ааспыт сылы атааран, үүнэр сылга үтүө баҕа санааларын үллэһиннилэр. Тэрээһин кыттыылаах бэйэлэрэ астаах-үөллээх кэлэн, остуолга сахалыы да, аныгылыы да ас эгэлгэтэ уурулунна, дьиэ кэргэттэр кистэлэҥ рецептэринэн астаммыт бүлүүдэлэр мустубут дьону барыларын астыннардылар. Чэй иһэ-иһэ, атах тэпсэн олорон ирэ-хоро кэпсэтии киэһэни өссө дириҥ ис хоһоонноон биэрдэ.
Түмсүү актыбыыстара араас интэриэһинэй оонньуулары тэрийдилэр. Кыттааччылар бэргэн тыллаах буоланнар, таабырыннарга бэйэлэрин олус үчүгэйдик көрдөрдүлэр. Ордук умсугутуулаахтык сыаналаах бириистэрдээх оонньуулар аастылар. Онно хас биирдии киһи бэйэтин боруобаланан көрдө. Бу күн Наталья Егоровна Андросова-Күбэйэ «Талба талаан» анал ааты ылла.
Эргэ Саҥа дьылга үгэс курдук бэлэх улахан суолтаны ылар. Түмсүү кыттыылаахтара бэйэ-бэйэлэригэр истиҥ тылларын анаан, өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттардылар. Ону таһынан, Саҥа дьыл дьикти түгэнин туһанан, кыттыылаахтар инникини өтө көрөр «билгэ хаартыларын» аахтылар. Билгэлээһин үтүө, сырдык санаалары тосхойдо.
Түгэнинэн туһанан айар түмсүү үлэтин туһунан Наталья Егоровна Андросованы көрсөн кэпсэттим.
– Наталья Егоровна, үтүө киэһэнэн! «Уран тыл алыба» айар түмсүү хас сыллаахха төрүттэммитэй?
– Үтүө киэһэнэн! Биһиги түмсүүбүт 2018 сыл күһүнүгэр тэриллибитэ. Эльвира Юрьевналыын сүбэлэһэн баран «Уран тыл алыба» диэн айар түмсүү тэрийэн үлэлэтэргэ былааннаммыппыт. Быйыл 8-с сылбытын үлэлиибит. Бу түмсүүгэ нэһилиэктэн суруйар дьоҕурдаах, санааларын сайа этэр, үөрүүлэрин-хомолтолорун хоһоон, кэпсээн тыла гынан, сурукка тиһэр дьоннору түмэбит.
– Эһиги түмсүүгүтүгэр хас киһи баарый?
– Билигин 12-бит. Ол иннинэ түмсүүбүтүгэр Ефросинья Константиновна Колодезникова, Гаврил Иннокентьевич Аргунов суруйар үөрэхтээх дьоннор үлэлээн, биһигини наһаа элбэххэ үөрэппиттэрэ.
Биһиги Бороҕон, Уус Алдан улууһун суруйар дьоҕурдаахтарын түмсүүтүн иһинэн үлэлиибит. Тэрээһиннэригэр көхтөөхтүк кыттабыт, суруйааччылары кытта билсэбит,көрсөбүт, үлэлэри ырытабыт уонна кинилэртэн сүбэ-ама ылабыт. Бу биһиэхэ улахан көмө буолар.
– Аҕыс сыл иһигэр туох үлэлэр ыытылыннылар?
– Бу кэм устата дьоммут үлэлэринэн биэс кинигэ таһаардыбыт, араас куонкурустарга кыттыыны ыллыбыт.
– 2026 сылга туох былааннааххытый?
– Оскуола оҕолорун кытта үлэлэһиэхпитин баҕарабыт. Оҕолору кыра эрдэхтэриттэн суруйар дьоҕурдарын, кинигэни ааҕыыларын сайыннарыыга, дьон-сэргэ иннигэр санаатын сатаан этэргэ ылсан үлэлэһэр былааннаахпыт.
– Саха култууратын, тылын-өһүн харыстыырга тугу сүбэлиэххит этэй?
– Бэйэ-бэйэни кытта сахалыы кэпсэтии. Дьиэ кэргэн иһигэр сахалыы кэпсэтэн, сахабыт сиэрин тутуһуо этибит. Сахалыы кинигэлэри элбэхтик ааҕыахха наада. Сахалыы эйгэҕэ, сахалыы тыыҥҥа сүрүн миэстэни төрөппүт ылар дии саныыбын.
Айар дьон мустубут сиригэр олох туһунан кэпсэтии хаһан да тохтообот. Көрсүһүү чэпчэки, көнө кэпсэтиинэн барда. Олохтоох сонуннары үллэстиинэн уонна инникитин «Уран тыл алыба» түмсүү үлэтин-хамнаһын былааннааһынынан түмүктэннэ.
Танда бибилэтиэкэтигэр буолбут көрсүһүү кыттыылаахтарга күүс-уох, саҥа былааннары уонна сырдык өйдөбүллэри бэлэхтээтэ. Тыл аптаах күүһэ, доҕордуу сыһыан уонна сахалыы сайаҕас майгы бу киэһэни чахчы умнуллубат гынна.
Тыл – иччилээх, тыл – күүстээх. Уран тыл алыбыгар кутум-сүрүм угуттаннын!
Күндүүнэ ЕГОРОВА, VIII кылаас,
М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата, Уус Алдан
Ааптар хаартыскалара