Болгарияҕа саҥа дьыллааҕы остуолга анал рецебинэн оноһуллубут погача бөрүөк хайаан да баар буолуохтаах. Бу бөрүөк тиэстэтигэр эргэ, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн иһэр үрүҥ көмүс манньыаты уураллар.
Бөрүөгү бысталыах иннинэ, дьиэлээхтэр кинини сыныйан көрөллөр. Кинилэр бөрүөк үрдүгэр төһө элбэх хабах тахсыбытынан кэлэр сылы сылыктыыллар. Оттон үрүҥ көмүс манньыат түбэспит киһитэ — саҥа сылга саамай дьоллоох киһи буолуоҕунан ааҕыллар.
Японияҕа Сана дьыл иннинэ дойду үрдүнэн куолакаллары 108 төгүл охсоллор. Японецтар, куолакаллар тыаһыыр кэмнэригэр киһи ааһан эрэр сыллааҕы бары куһаҕантан ыраастанар диэн ааҕаллар. Хас биирдии дьиэҕэ «Дьол хараабылга» диэн оҥоһуллар. Бу хараабылга ристэн оҥоһуллубут сэттэ таҥараны олордоллор.
Гана (Арҕаа Африка) олохтоохторо үүнэр сылга барыта үчүгэй буоларын туһугар, ааһан эрэр сылга кыыһырсыбыт киһилиин иллэһиллиэхтээх диэн итэҕэллээхтэр.
Бу дойду олохтоохторо бырааһынньыктааҕы остуолга ыһаарыламмыт бөтүүгү уураллар. Бу бүлүүдэни үллэрии туһунан үгэстээх. Бас-көс киһи, хаһаайын, төбөтүн ылар; хаһаайкаҕа кэлин өттө; кыргыттарга түргэнник кэргэн таҕыстыннар диэн кынаты уураллар, уолаттар этэҥҥэ атахтарыгар турдуннар диэн бөтүүк атахтарын биэрэллэр. Бөтүүктэн хаалбыт миэстэлэрин дьолу баҕаран туран ыалдьыттары күндүлүүллэр.
Англияҕа саҥа дьыл иннинээҕи күннэргэ ким да харчы иэс ылбат. Саҥа дьыл бастакы күнүгэр англичаннар дьиэттэн тугу даҕаны (бэл, бөҕү) таһаарбаттар — туох эмит иэдээн буолбатын туһугар. Аны, кэлэр сыл барыстаах буоллун диэн, саҥа дьыл иннинэ туох эмит малы боруок таһыгар хааллараллар уонна саҥа дьыл үүнээтин кытары төттөрү киллэрэллэр.
Мексиканецтар дьиэлэригэр араас минньигэс ас ууруллубут туой кувшины ыйыыллар. Дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнэ уонна ыалдьыттар кимиэхэ дьол тосхойуоҕун билгэлииллэр. Хас биирдии киһи хараҕын саба баайаллар уонна илиитигэр мас туттараллар. Ким кувшины таба охсон алдьаппыты — үүнэр сылга үгүс табыллыы күүтэр. Микронезия арыы (Чуумпу акыйаан арҕаа чааһа) олохтоохторун хас биирдиилэрэ саҥа дьылы саҥа ааттаах көрсөллөр. Бу үгэс сылын ахсын тутуһуллар. Тоҕо? Куһаҕан тыыннар (абааһылар) ким кимин кыайан быһаарбаттарын наадатыгар. Тохсунньу 1 күнүгэр дьиэ кэргэн чилиэннэрэ саҥа ааттарын бэйэ бэйэлэрин кулгаахтарыгар сибигинэйэн этэллэр. Бу кэмҥэ ким эмэ куһаҕан тыыннар истибэтиннэр диэн дүҥүрү охсуолаан тыас таһаарар.
Лиме куорат (Перу) олохтоохторо ахсынньыны араҥас ыйынан ааҕаллар. Онон хас биирдии олохтоох Саҥа дьылы таҥаһыгар туох эмэ араҥас бэлиэлээх көрсөр. Ордук кэрэ анардар симэнэллэр. Кинилэр итэҕэллэринэн, бу киэһэ араҥас таҥастаах барбыт кыыс эбэтэр дьахтар — үүнэр сылга хайаан да кэргэн тахсар.
Бу куоракка эргэ сыл тиһэх чааһыгар чымадаан тутуурдаах сатыы дьону көрсүөххэ сөп. Олохтоохтор итэҕэллэринэн, чымадаан тутан баран кварталы эргийдэххэ, ыра санаа туолан үүнэр сылга ханна эмэ күүлэйдии барыахха сөп эбит.
Шотландияҕа Сана дьыл иннинэ дьиэ иһэ сып-сырдык буоларыгар кыһаналлар. Бары уоту холбууллар, камины, чүмэчини уматаллар, бэл, таһырдьа кутаа оттоллор. Дьиэ кэргэн барыта аһаҕас уот (камин, чүмэчи) таһыгар мустар. Чаһы 12-ни охсон саҕалаатаҕына, хаһаайын саната суох туран киирэр ааны аһар — эргэ дьылы таһаарар. Аан чаһы толору охсон бүтүөҕэр диэри аһаҕас турар, бу кэмҥэ Саҥа дьыл киирэр. Бу киэһэ бары үчүгэй настырыанньалаах буолуохтаахтар — кэлэр сылга үөрэ-көтө сылдьар курдук.
Кубаҕа, Испанияҕа, Португалияҕа уонна да атын, виноград өлгөмнүк үүнэр дойдуларыгар, дьиэ кэргэн хас биирдии киһитигэр уонна ыалдьыттарга уон иккилии устуука винограды бэлэмнииллэр. Сана дьылы көрсө кураннар хас охсууларын ахсын хас биирдии киһи биирдии винограды сиир уонна иһигэр баҕа санаатын этинэр. Барыта да буолбатаҕына, биир эмит баҕа санаа хайаан да туолар.
Италия биир уобалаһыгар тыа сирин олохтоохторо эрдэттэн былааннаммыт 25 үлэни Сана дьыл иннинээҕи күннэргэ булгуччу оҥоруохтаахтар.
Корея олохтоохторо куһаҕан тыыннар үүммүт сана дьыл иккис түүнүгэр баракааһы оҥороллор диэн итэҕэйэллэр. Ол курдук, кинилэр туох эмэ албаһынан дьиэҕэ киирэн бэйэлэригэр сөп түбэһэр атах таҥаһын уораллар диэн ааҕаллар. Кореецтар итэҕэллэринэн, атах таҥаһа суох хаалбыт киһи үүммүт сылга үгүс ыараханы көрсөр эбит.
Айсена Брызгалова,
Дьокуускай куорат 1№-дээх орто оскуолатын 10 кыл. үөрэнээччитэ.
keskil14.ru