Саха сиригэр бастакы сөмөлүөт 1925 сыллаахха алтынньы 8 күнүгэр көппүт. Даркылаахтан көтөн Күөх Хонууга тиийэн түспүт. Бастакы пассажирдарынан Гаврил Егоров-Бартыһаан Дьөгүөрэп, Былатыан Ойуунускай уонна Анастасия Дмитриева буолбуттар.
Бу күн миитин буолбут. Ол кэнниттэн бочуоттаах дьону сөмөлүөккэ олордубуттар. Кинилэр ортолоругар Алексей Елисеевич Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй баар эбит. Куораты эргийэн, Покровскайга тиийэ көппүттэр.
Саха сиригэр аан бастаан көппүт сөмөлүөт «Сопвич». Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Арассыыйаҕа баай байанай бэлэҕин курдук кэлбит. Авиатордар наһаа сөбүлээбиттэр. Ол иһин 1917 сылтан 1923 сылга диэри Арассыыйа бэйэтэ маннык сөмөлүөттэри оҥорор буолбут. Онтон биирин бу Саха сиригэр ыыппыттар. Сахабыт сирэ улахан, киэҥ буолан, массыына суола барытыгар баар буолбатах. Онон сөмөлүөт көтөрө хайаан да наада диэн Былатыан Ойуунускай, Максим Аммосов курдук салайааччыларбыт туруорсан, сөмөлүөт кэлиитин ситиспиттэр.
Бу туһунан биһиэхэ «Якутия» авиахампаанньа пилота, Боинг 737 сөмөлүөт командира Алексей Павлович Дегтярев кэпсээтэ. Кини оҕо сылдьан летчик буолуон баҕарбыт. Ол баҕа санаатын толорон, 26-с сылын көтөр аалы көтүтэр.
– Пилот буоларга доруобуйа, кытаанах дьиссипилиинэ, киэҥ кругозор наада. Кэнники сылларга омук тыла ирдэнэр буолла. Саамай уһуннук 8 чаас көтөөччүбүт. Пилот көтөргө үөрэнэн хаалар, көппөтөҕүнэ, төттөрүтүн сылайар, – диэн кэпсээтэ.
Мин Алексей Павлович сүбэтин сөбүлээтим. Кини пилот буолуон баҕарар оҕолорго телефоҥҥа, планшекка, компьютерга наһаа өр олорботторугар, харахтарын буортулаабаттарыгар сүбэлиир. «Омук тылын үөрэтиҥ, үөрэххитигэр кыһаллыҥ, ЕГЭ-ни үрдүк баллга туттарын», – диэн сүбэлээтэ.
Мин санаабар, Алексей Павлович идэтигэр бэриниилээҕин көрдөрөр. Мин киниттэн холобур ыллым. 26-с сылын халлааҥҥа көтөр аалы көтүтэр пилоту кытта кэпсэтэн бараммын, бу идэ олус эппиэтинэстээх үлэ буоларын өйдөөтүм. Алексей Павловичка туох баар үчүгэйи баҕарабын.
Балаҕан ыйын 14 күнүгэр «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» дьарыкка Алексей Павлович Дегтярев туһунан хайаан да көрөөрүҥ. Видео манна баар: https://vkvideo.ru/video-199463452_456245179
Арылхан АРТЕМЬЕВ, V «А» кылаас, А.Г. уонна Н.К. Чирээйэптэр
ааттарынан Дьокуускай куорат национальнай гимназията
«Дьоһуннааҕы кэпсэтии» дьарык балаҕан ыйын 14 күнүнээҕи тиэмэлэригэр аналлаах Саха сиринээҕи матырыйааллары манна киирэн көрүҥ https://keskil14.ru/bala-an-yjyn-14-k-ne-pervym-delom-samolety-istoriya-grazhdanskoj-aviatsii-rossii-rihard-zorge/