Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Сергеевич Николаев 2022 сыл ыам ыйын 5 күнүнээҕи 2461 №-дээх Уурааҕынан 2023-2027 сыллар Өксөкүлээх биэс сылынан биллэриллибитэ. Эһиил, 2027 сылга, Алексей Елисеевич Кулаковскай төрөөбүтэ 150 сылын бэлиэтиибит.
Саха норуотугар бэлиэ суолталаах даатаны иитии, үөрэтии эйгэтигэр киллэрэр соруктаах улахан үлэни Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа аатынан «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһатын эдэр кэлэктиибэ «Өксөкүлээх үөрэҕэ» кэнсиэпсийэ ааптара, этнопедагог, педагогика билимин хандьыдаата Екатерина Петровна Чехордунаны кытта 2022 сылтан саҕалаабыта.
Екатерина Петровна Чехордуна суруйбут «Өксөкүлээх үөрэҕэ» диэн кэнсиэпсийэтин СӨ Үөрэх уонна наука министиэристибэтэ өйөөн, улахан үлэ саҕаламмыта. Онно тирэҕирэн, улуу киһибит өйүн-санаатын күүһүн, кыаҕын, төрөөбүт дойдутугар, норуотугар тапталын оҕону иитиигэ сүрүн хайысха быһыытынан туһанабыт.
2022-2023 үөрэх дьылыттан Арассыыйа бары оскуолаларыгар хас нэдиэлэ бастакы күнүн аайы «Разговоры о важном» диэн иитэр үлэҕэ аналлаах кылаас чаастара ыытыллар буолбуттарын бары билэбит. Ити саҥа киирбит хайысханы Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа аатынан «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһата «Разговоры о важном» Арассыыйа федеральнай бырагырааматын кытта алтыһыннары тутан, «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» диэн кылаас чаастарын 2022-2023, 2023-2024, 2024-2025, 2025-2026 үөрэх дьылларыгар сахалыы тылынан оҥорон, бэлэмнээн кэллэ. «Өксөкүлээх үөрэҕин» «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» федеральнай уруок киэбигэр сөп гына чочуйан, оҥоробут.
– «Өксөкүлээх үөрэҕэ» 2022 сылтан саҕаланан, Таатта улууһун Матвей Николаевич Турнин аатынан Тыараһа орто оскуолатыгар оҥоһуллан олоххо киирбитэ. Хас биирдии киһи төрөөбүт дойдулаах. Ол ону дьиҥнээхтик кутугар-сүрүгэр иҥэринэн, кини суолтатын өйдөөн, өйдүүн-сүрэхтиин, били, сахалыы эттэххэ, сүрэхтиин-быардыын бэринэн туран таптыыр буола улаатарыгар оҕо эрдэҕиттэн иитиллэн тахсыахтаах. Онно сөптөөх эйгэ баар буолуохтаах.
Хас биирдии киһи төрөөбүт тыллаах. Ол гынан баран, ол төрөөбүт тылбыт биһигиттэн бэйэбититтэн тутулуктаах: кини баар буолар дуу, эбэтэр кини суох буолар дуу. Хас биирдии киһи бэйэтин төрөөбүт тылынан саҥаран, төрөөбүт тылынан кэпсэтэн, төрөөбүт тылынан ыллаан-туойан төрөөбүт тылын харыстыахтаах уонна бэйэтин кэлэр кэнчээри ыччатыгар, оҕолоругар туттарыахтаах. Дьэ, бу биһиги биир сүрүн сыалбыт уонна сорукпут буолар.
Аны биһиги дойдуһа (патриот) оҕону иитэн таһаарыахтаахпыт. Дойдуһа оҕону хайдах иитэбитий? Биллэн туран, кини киһилии киһи буолар туох ханнык иннинэ. Ол киһилии киһи ханна баарый? Кинигэҕэ баар дуу, былакаакка баар дуу, атын хайа эрэ дойдуга баар дуу? Ону биһиги бэйэбит быһаарабыт. Бу киһилии киһи диэн биһиги аттыбытыгар сылдьар дьоммут. Биһиги ийэбит, аҕабыт, эһэбит, эбэбит, биһиги уруу-аймах дьоммут уонна биһигини тулалаан турар үлэһит дьоннор. Үлэһит киһи киһилии киһи буолар. Ол иһин биһиги үлэни өрө тутабыт. Онон үөрэх, иитии систиэмэтигэр оҕо саадыттан саҕалаан хас биирдии кэрдиис кэм аайы дойдуһа оҕону, киһилии киһини иитэргэ уонна дойдунаат биһиги куппутугар-сүрбүтүгэр иҥэринэригэр «Эркээйи эргиирэ» диэн улахан бырагыраамма өрөспүүбүлүкэҕэ үлэлии турар. Ол ону тутуһаммыт, олохпутугар киллэрэммит хас биирдии киһиэхэ бэйэтигэр ким эрэ баар буолуохтаах. Кинини холобур оҥостор киһибит баар буолуохтаах. Сахаларга даҕаны оннук дьоммут элбэх. Онтон биирдэстэрэ – Алексей Елисеевич Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй, – диэн санаатын үллэстэр «Өксөкүлээх үөрэҕэ» бырагыраамма ааптара Е.П. Чехордуна.
Ити курдук 2022 сылтан «Өксөкүлээх үөрэҕэ» олоххо киирэн, өрөспүүбүлүкэ оскуолалара, биирдиилээн учууталлар иилэ хабан ылан, иитии эйгэтигэр туһанан киирэн барбыттара.
2023 сылтан Арассыыйа бары оскуолаларыгар алын кылаас үөрэнээччилэригэр аналлаах «Орлята России» федеральнай бырагыраамма тиийэн кэлбитэ.
Үөрэх, иитии систиэмэтигэр үлэлээбитэ быйыл 60 сыла буолбут биһиги наставникпыт Екатерина Петровна Чехордуна бу саҥа киирбит хайысхаҕа суолбутун-ииспитин ыйан-кэрдэн биэрбитэ.
– «Орлята России» киирбитигэр «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһатын дириэктэрэ Ольга Ивановна Семенова билиһиннэрбитигэр миэхэ эмиэ толкуй кэлбитэ. Чирээйэптэр ааттарынан Национальнай гимназия кэлэктиибэ тылбаастаабыттар, хас биирдии тылын сахатыппыттар. Ол гынан баран «мин сахабын», «киһи буолан килбэйиэм, саха буолан сандаарыам» диэн өй-санаа соччо кэлбэт курдук этэ. Толкуйдаан баран, «Арассыыйа өрүөлчээннэрэ» диэн аатыттан саҕалаан тус бэйэбэр атыннык кэлэр курдук. «Орел» – сахалыы өрүөл, Арассыыйа гиэрбэтигэр былыр-былыргыттан сылдьар. Ол гиэрбэбитин өссө төгүл ылан көрөбүт. Онно өрүөл буолбакка икки төбөлөөх хотой курдук көтөр олорор. Олоххо буоллаҕына, икки төбөлөөх өрүөл баарын ким да билбэт. Дьээбэлэнэммин икки төбөлөөх өрүөлү көрбүккүт дуу диэн дьонтон ыйытабын. Суох, ким да көрбөтөх. Оччотугар бу гиэрбэ тугу көрдөрөрүй? Олоххо суоҕу, икки төбөлөөх хотойу, гиэрбэтигэр тоҕо киллэрдэ былыргы нуучча? Толкуйдаан көрдөххө, нуучча норуота былыргы үһүйээн, номох саҕана улахан араҥаны тутар, билэр, ол онно сыстар, былыргы үйэттэн силистээх-мутуктаах омугун көрдөрөр, бу икки төбөлөөх хотой судаарыстыба историятын көрдөрөр бэлиэ эбит. Оттон сахаларга биһиэхэ олоҥхобутугар сылдьар буоллаҕа дии – өксөкү кыыл! Өксөкү диэтэххинэ, эн өрүөлү төрүт өйдөөбөккүн. Өксөкү диэн буоллаҕына хайаан да икки төбөлөөх буолар. Өксөкүлээх ол да иһин бу ааты ылыммыта буолуо. Кини аҥаардас саха эрэ буолбатах. Төрдө-ууһа – нуучча. Эһэтэ олох ыраас нуучча, эбэтэ ыраас нуучча. Кини бэйэтин да санаатыгар икки төбө киниэхэ икки култуура, икки өй-санаа, икки эйгэ, икки омук эмиэ сылдьар курдук. Билиҥҥи таһыммынан ол да иһин ити ааты ылыммыта буолуо диэн толкуйдуубун. Өксөкү сиэмэх кыыл, көтөрүнэн аһылыктанар. Гиэрбэҕэ тутан турар кыыла көтөр буолбатах, сүүрэр атахтаах. Ол эрээри өлбүт дуу, өлөн эрэр дуу кыыл буолбатах. Тутуллубут кыылбыт чолойон аҕай олорор. Ол аата кини кыра-хара норуотун бэйэтин судаарыстыбатын иһигэр баар норуотун баттаабат, атаҕастаабат сыалы-соругу туруорунарын өйдөтөр диэн. Арассыыйа гиэрбэтин бэйэм итинник төлкөлүүбүн, токкоолуубун уонна итинник быһаарабын, ылынабын.
«Орлята России» диэни нууччаттан быһаччы сахалыы тылбааска «Өксөкү сиэннэрэ» диэн мин тылбааһым буолбатах. Ити Ольга Ивановналаах тылбаастара. Наһаа үчүгэйдик тылбаастаабыттар. Ол иһин этэбин – эдэр оҕолор биһигиннээҕэр быдан түргэнник өйдүүллэр уонна быдан дириҥник хорутан ылыналлар, – диэн санаатын үллэстэр «Өксөкүлээх үөрэҕэ» бырагыраамма ааптара, «Орлята России», «Орлята дошколята» Арассыыйатааҕы бырайыактар «Өксөкү сиэннэрэ», «Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап» Саха сиринээҕи бырагыраамаларын научнай салайааччыта Екатерина Петровна Чехордуна.
Онон 2024 сылтан Чирээйэптэр ааттарынан Национальнай гимназия алын кылааһын учууталларын кытта «Орлята России» Арассыыйатааҕы бырайыак «Өксөкү сиэннэрэ» Саха сиринээҕи быраграамманы «ЭРКЭЭЙИ ЭРГИИРЭ» сүрүн туһаайыыларынан сирдэтэн, «Чуораанчык» сурунаалбытыгар тирэхтэнэн үлэбитин саҕалаабыппыт.
«Орлята России» федеральнай бырайыак ис хоһоонун уларыппакка тирэх өйдөбүллэрин сахалыы тылынан, сахалыы толкуйунан, сэттэ хайысхатын (трек) Өксөкүлээх Өлөксөй оҕо эрдэҕинээҕи уобараһынан киллэрэн ис хоһоонун сыллата байытан, кэҥэтэн иһэбит.
«Өксөкү сиэнэ» уобараһын «Алексей эһэтиниин Куонааскы Ньукулайдыын» диэн Таатта улууһун Тыараһа нэһилиэгин Кыйы сэлиэнньэтигэр айан суолун кытыытыгар турар скульптураҕа олоҕуран, Өксөкүлээх сиэнин Лариса Реасовна Кулаковскаяны кытта сүбэлэһэн худуоһунньуктарбыт Алина Монастыршина, Вероника Жиркова, Надежда Сидорова, Анна Иванова уруһуйдаан таһаарбыттара.
2025 сылтан Арассыыйа бары уһуйааннарыгар «Орлята-дошколята» бырагыраамманы олоххо киллэрэргэ бэлэмниир бырайыак үлэтэ саҕаламмыта.
Онон сиэттэрэн «Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап» Саха сиринээҕи бырагыраамманы Дьокуускай куорат 82 №-дээх «Мичээр», Таатта улууһун Тыараһа нэһилиэгин орто оскуолатын иһинэн «Сардаана», Чурапчы улууһун Хатылы нэһилиэгин «Ньургуһун» оҕо саадын иитээччилэрэ оҥорон таһаарбыттара. «Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап» бырагыраамма хас биирдии хайысхата биэс дьарыгынан ыытыллар. Хаачыстыбалаах үлэ тэриллэригэр, эһиги туһанаргытыгар анаан, биэс дьарык бэлэм ньыматык каарталаах. Бу сигэнэн киирэн көр: https://keskil14.ru/oskuola-a-kiirien-inninee-i-saastaah-o-oloru-sajynnarar-b-t-n-arassyyjataa-y-orlyata-doshkolyata-byrajyak-ks-k-siennere-chy-chyp-chaap-saha-sirinee-i-byragyraama-darykka-tuttullar-nymatyk-kartalara/
Быйылгы үөрэх дьылыттан Арассыыйа бары регионнарын оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах үөрэх тэрилтэлэригэр «Орлята-дошколята» бырайыак РФ Үөрэҕин министиэристибэтин 2026 сыл олунньу 25 күнүнээҕи Р-63 №-дээх «Об утверждении плана мероприятий по повышению эффективности решения воспитательных задач в организациях, реализующих образовательные программы дошкольного образования, до 2030 года» дьаһалынан олоххо киирэр.
Онтон «Өксөкү сиэннэрэ», «Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап» барагырааммалар СӨ Үөрэххэ уонна наукаҕа министиэристибэтэ «Об утверждении Программы социальной активности учащихся начальных классов «Орлята-России – Өксөкү сиэннэрэ» 01-03/1980№-дээх 2025 сыл ахсынньы 18 күнүнээҕи бирикээһинэн бигэргэммитэ. Алын кылаас учууталларын, уһуйаан ииттээччилэрин кытта тэҥҥэ оҥорбут үлэлэрбитин барытын түмэн, алын кылаастарга «Өксөкү сиэннэрэ: дьарыкка туттуллар матырыйааллар» уонна уһуйаан саастаах оҕолорго «Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап: дьарыкка туттуллар матырыйааллар» хомуурунньуктары оҥорон, Национальнай бибилэтиэкэ электроннай полкатыгар киллэрдибит. Национальнай бибилэтиэкэ саайтыгар регистарцияланан бу тахсыбыт электроннай хомуурунньуктары туһаныаххытын сөп.
«Өксөкү сиэннэрэ: дьарыкка туттуллар матырыйааллар» https://nlrs.ru/open/151786
«Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап: дьарыкка туттуллар матырыйааллар» https://nlrs.ru/open/155373
«Өксөкү сиэннэрэ» бырагыраамманы олоххо туһаныыга көмөлөөх буоллун диэн А.Е. Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй «Оттоку олук алгыһа» айымньытыгар олоҕурбут «Өксөкү сиэннэрэ» 7 хайысхатынан 2,5 м х 1,5 м кээмэйдээх стендэ, значок, кумааҕы куукула, логотип, эмблема, ростовой куукула, 70х105 кээмэйдээх былаах бэлэм макеттарын, «Орлята Россииֿ» гимн сахалыы тылбааһын, «Өксөкү сиэннэрин» кэккэтигэр киирии сценарийын барытын бииргэ түмэн бэлэмнээтибит. Бу сигэнэн киирэн хачайдаан ылыаххытын сөп:
https://disk.yandex.ru/d/EfqjFAXdEdecJw («Өксөкү сиэннэрэ». 1-4 кылаас)
https://disk.yandex.ru/d/NpDEpNaUFmR7Yg («Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап»)
«Өксөкү сиэннэрэ», «Өксөкү сиэнннэрэ. Чы-чып-чаап» Саха сиринээҕи бырагырааммалар олоххо киириилэрин көҕүлүүр, оҕолору, учууталлары, иитээччилэри, төрөппүттэри Өксөкүлээх тула түмэр, ситимниир соруктаах өссө биир улахан үлэ оҥоһулунна. Екатерина Петровна Чехордуна 1-4 кылаас үөрэнээччилэригэр аналлаах «Олоҕум сирдьитэ» ааҕар кинигэтин «Чуораанчыкпыт» от ыйынааҕы уонна атырдьах ыйынааҕы нүөмэрдэригэр оҕо уонна улахан киһи кыттыһан ааҕарыгар аналлаах көмө матырыйаал быһыытынан бэчээттээн таһаардыбыт.
Ол туһунан кинигэ ааптара Екатерина Петровна Чехордуна санаатын маннык үллэстэр: «Кыра кылаас үөрэнээччилэригэр анаммыт «Олоҕум сирдьитэ» ааҕар кинигэ Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй олоҕун, айар үлэтин, норуотугар бэриниилээх майгытын, киһи быһыытынан эргиччи уратытын арыйар. Оҕо кыра сааһыттан «сирдьит» диэн өйдөбүл ис хоһоонун билэ улаатар. Оннук дьонтон бэйэтигэр үтүөнү ылынан кутугар-сүрүгэр иҥэринэн дойдуһа киһи буоларга дьулуһар. Алексей Елисеевич Кулаковскай олоҕун, үлэтин, биһиги улуу дьоммут улаханнык сыаналаан, сирдьитинэн ааҕаллара. Саҥа тэриллибит Саха Автономнай Республикатын бастакы салайааччыта, бөлүһүөк суруйааччы Платон Алексеевич Ойуунускай: «Кэнники кэлэр дьылларга саха үөрэҕин, саха тылын үөрэтэр дьоннор Өксөкүлээх Өлөксөй үйэтэ оннук этэ диэн туспа бэлиэтээн ааһыахтара», – диэбитэ. Сахалар бастакы Президеммыт Михаил Ефимович Николаев оҕо барыта Өксөкүлээх Өлөксөй олоҕун, айымньыларын дириҥник билэ улаатыан, Ийэ дойдутун, норуотун Өксөкүлээх курдук төлөннөөхтүк таптыан, бэриниилээх буолуон олус баҕарара.
«Ааҕар кинигэ» икки салаалаах. Бастакыта – Өксөкүлээх Өлөксөй олоҕуттан. Манна Реас Алексеевич Кулаковскай «Аҕам олоҕо» уонна «Өксөкүлээх оҕо сааһын эйгэтэ» диэн икки кинигэҕэ олоҕуран, аҕыс кэпсээнинэн чулуу киһибит үлэтэ, норуотун хайдах курдук таптыыра арыллар.
Иккис салаа – «Өксөкү сиэннэрэ» Өксөкүлээх Өлөксөйтөн үөрэнэбит» диэн ааттанар. Билигин Арассыыйа үөрэҕин систиэмэтигэр «Орлята России» бырагыраамма үлэлиир. Ол бырагыраамма сахалыы «Өксөкү сиэннэрэ» дэнэр. Онон сэттэ хайысхатынан олоххо киирэр. Бу салаа ис хоһоонун 30-ча ыстатыйа, кэпсээн толору арыйар. «Ааҕар кинигэҕэ» Өксөкүлээх Өлөксөй «Көтөр аал» хоһооно, «Сайын кэлиитэ» поэматыттан олук хоһооннор киирдилэр. Үөрэнээччи төрдүс кылааһы бүтэриитигэр түөрт сыл устата тугу билбитин, туохха үөрэммитин тургутунарыгар анаммыт «Өксөкүлээх Өлөксөй туһунан кэпсээтим» диэн СЭДИП сорудаҕы толорор, салгыы сайдарыгар суолун тобулунар.
«Ааҕар кинигэ» ис хоһооно байарыгар көмөлөспүт Өксөкүлээх Өлөксөй сиэнигэр Лариса Реасовна Кулаковскаяҕа, хас биирдии кэпсээн оҕоҕо дириҥээн, суолтата өйдөнөр гына тиийэрин курдук кэрэ ойууларынан киэргэппит худуоһунньук Алина Монастыршинаҕа, кинигэни таҥан, киэргэтэн оҥорбут дизайнер Надежда Сидороваҕа, Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа аатынан «Кэскил» оҕо бэчээтин салайааччытыгар Ольга Ивановна Семеноваҕа, редактор Сардана Анатольевна Матвееваҕа дириҥник махтанабын.
Учууталлар, төрөппүттэр! Кэлэр кэскиллэрбит – оҕолорбут барахсаттар – норуот эрэлэ, дойдуһа киһи буола улааталларыгар улуу киһибит Өксөкүлээх Өлөксөйтөн, атын да саха саарыыннарыттан үөрэнэн, кинилэртэн холобур ылан, аныгы үйэ сайдыылаах, киһилии сиэрдээх дьоно буолалларыгар бииргэлэһэн, аартыктарын арыйсыаҕыҥ, суолларын тобулсуоҕуҥ!».
Бу кинигэҕэ 1,5 сыл устата үлэлээбит худуоһунньукпут Алина Монастыршина санаатын маннык үллэстэр: «Работа над иллюстрированной книгой об Алексее Елисеевиче Кулаковском стала для меня настоящим вызовом и огромной честью. Погружаясь в процесс работы, я словно совершила скачок во времени – в Якутию конца XIX — начала XX века. Каждая иллюстрация рождалась из трепета: вот он, уроженец Таттинского улуса, основоположник всей якутской письменной литературы, изучает природные богатства и культуру родного края. А вот — пишет свои первые произведения, поднимая важнейшие вопросы дружбы народов и просвещения. Его называют мыслителем, патриотом, философом-гуманистом, и я видела свою задачу в том, чтобы передать детям глубину и масштаб его личности.
Особенно волнительно было работать над изучением страниц его удивительной биографии, чтобы достоверно проиллюстрировать их. Мне хотелось, чтобы дети, рассматривая картинки, не просто узнали факты, но и почувствовали дух того времени и величие человека, посвятившего свою жизнь исследованию родного языка и фольклора.
Этот проект подарил мне бесценный опыт, а именно возможность через искусство рассказать юным читателям о человеке, который вдохновил свой народ на многие судьбоносные процессы. Я верю, что наша книга станет для детей не просто сборником историй, а путеводной звездой, которая зажжет в их сердцах любовь к знаниям, родной культуре и истории».
Ааҕар кинигэни таҥан, киэргэтэн оҥорбут дизайнербыт Надежда Сидорова маннык этэр: «Для меня, как для верстальщика, это был потрясающий профессиональный опыт – взять историю нашего великого классика и превратить её в яркий, современный мир, который увлечет любого ребенка.
Когда я открыла материалы, я поняла, что проект будет уникальным. Это ведь не скучная биография из учебника. В книге собраны живые, настоящие истории из детства и жизни писателя. Идея в том, что юный читатель не просто узнает факты, а буквально учится вместе с Кулаковским, растет рядом с ним. А самой крутой фишкой книги стало то, что всю жизнь Алексея Кулаковского разложили по трекам программы «Орлята России». Мы показываем его с самых разных сторон: как Лидера, как Эрудита, как Спортсмена… Когда я впервые увидела, как всё это собралось в единую, красивую книжку, которую так и хочется полистать, меня просто переполнила гордость. Круто осознавать, что в этой книге есть частичка моего труда, и теперь её будут держать в руках дети, открывая для себя великого писателя с такой необычной и близкой им стороны. Надеюсь, ребятам понравится так же сильно, как и мне в процессе работы».
«Чуораанчык» сурунаал икки нүөмэригэр бэчээттэммит «Олоҕум сирдьитэ» ааҕар кинигэ эһиил, 2027 сылга А.Е. Кулаковскай төрөөбүтэ 150 сылыгар туспа кинигэ буолан, тахсарыгар күүскэ эрэнэбит. «Олоҕум сирдьитэ» ааҕар кинигэ аныгы кэм оҕолорун Өксөкүлээҕи кытта ситимниир кыахтааҕын өйдөөн, өйүөхтэрэ дии саныыбыт.
***
Өссө биир улахан үлэбитинэн «Өксөкү сиэннэрэ», «Өксөкү сиэннэрэ. Чы-чып-чаап» Саха сиринээҕи бырагырааммаларга олоҕуран, «Орлята России – Өксөкү сиэннэрэ» мобильнай оонньуу оҥоһуллан, оҕолор, учууталлар ортолоругар тестирование ыыта сылдьабыт. Бэс ыйын 15 – от ыйын 5 күннэригэр куорат таһынааҕы «Энергетик» лааҕырга «Содружество Орлят» профильнай сменаҕа сынньана кэлбит оҕолорго оонньотон көрдүбүт. Ол туһунан сиһилии бу сигэнэн киирэн аах. https://keskil14.ru/prezentatsiya-mobilnyj-igry-orlyata-rossii-ks-k-siennere/ Оҕолор санааларын учуоттаан, мобильнай оонньууга көннөрүүлэр киирдилэр. Аны атырдьах ыйын 20 күнүгэр Үөрэх үлэһиттэрин атырдьах ыйынааҕы өрөспүүбүлүкэтээҕи сүбэ мунньах кыттыылаахтара «Орлята России – Өксөкү сиэннэрэ» мобильнай оонньууну боруобалаан көрүөхтэрэ.
Мэҥэ Хаҥалас улууһун В.Н. Оконешников аатынан Павловскай орто оскуолатын «Оҕонньор кэпсээнэ» методологическай лабораториятын кытта ыкса ситимнээхтик үлэлээн, «Саха уус-уран литературатын төрүттээччи, бөлүһүөк, инникини өтө көрөөччү, чинчийээччи А.Е. Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй нэһилиэстибэтэ – норуот педагогикатын сүмэтэ» диэн кылаас салайааччыларыгар уонна дириэктэри иитэр үлэҕэ сүбэһиттэргэ аналлаах куурус С.Н. Донской-II аатынан Үөрэҕи сайыннарар уонна идэни үрдэтэр институт быйылгы былааныгар киирдэ. Онно бэлэмнэнэр үлэни 2024 сылтан саҕалаабыппыт. Үрдүк кылаас оҕолоругар аналлаах «Бэлэм буол» сурунаалбытыгар «Өксөкүлээх үөрэҕэ» рубрика иһинэн В.Н. Оконешников аатынан Павловскай орто оскуолата «Оҕонньор кэпсээнэ» методологическай лабораторията 30-ча сыл устата ыытан кэлбит үлэтин 2024 сылтан бэчээттээн таһаардыбыт. «Бэлэм буол» сурунаалбыт от ыйын уонна атырдьах ыйынааҕы нүөмэрдэригэр кууруска аналлаах «Өксөкүлээхтиин сэһэргэс» үлэлиир тэтэрээти бэчээттээтибит.
Сэһэргэһии 9 тиэмэттэн турар: «Өксөкүлээх Өлөксөй. Кини кимий?»; «Киһи киһини өйдүүр, ылынар дьоҕура, сатабыла. Дьоллоох-соргулаах уол оҕо. «Билбит-көрбүт», «Төрүү илигиттэн төттөрү төлкөлөппүт»; «Киһи анала. Педагог миссията. «Ырыаһыт»; «Ыал барҕата. Бөҕө туруктаах дьиэ кэргэн. «Кэччэгэй баай»; «Киһи сааһынан кутун-сүрүн туруга, уратыта. Кыыс оҕо анала. «Cүүһүн туолбут эмээхсин ырыата»; Айылҕа уонна киһи. «Сайын кэлиитэ»; «Өркөн өйүнэн туруулаһыы. «Ойуун түүлэ», «Саха интеллигенциятыгар суруга»; «Оттоку олук алгыһа», «Научные труды»; Кут Дабаан.
– Василий Николаевич Оконешников аатынан Павлолвскай орто оскуолата Өксөкүлээҕинэн үлэлиир «Оҕонньор кэпсээнэ» диэн методологическай лаборатория кэлэктиибин улахан баҕа санаата туолла. Ол курдук «Бэлэм буол» сурунаал от ыйынааҕы уонна атырдьах ыйынааҕы нүөмэрдэригэр «Өксөкүлээхтиин сэһэргэс» диэн үлэлиир тэтэрээппит бэчээттэннэ. Бу үлэлиир тэтэрээтинэн ханнык баҕарар учуутал Өксөкүлээх айымньыларын кытта билсиэн, сэһэргэһиэн сөп. Быйыл Үөрэҕи сайыннарар уонна идэни үрдэтэр институт куурустарыгар туттуохпут. Бииргэ үлэлэспит «Бэлэм буол» сурунаал айар куттаах үлэһиттэригэр барҕа махталбытын биллэрэбит, – диэн бу улахан үлэни сүрүннээбит Павловскай орто оскуолатын учуутала Светлана Дмитриевна Пудова санаатын үллэстэр.
Быйылгы үөрэх дьылыгар бу куурус түмүгэр учууталлар В.Н. Оконешников аатынан Павловскай орто оскуола «Оҕонньор кэпсээнэ» методологическай лабораториятын кэллэктиибэ ыытар лекцияларыгар сылдьан, Өксөкүлээх айымньыларын ааҕан, ис хоһоонун иҥэринэн, толкуйдаан, иитэр, үөрэтэр үлэлэригэр туһаныахтара, үүнүү-сайдыы саҥа таһымыгар тахсыахтара диэн бүк эрэнэбит.
Ил Дархаммыт Айсен Сергеевич Николаев биллэрбит 2023-2027 сыллар Өксөкүлээх биэс сылыгар, А.Е. Кулаковскай төрөөбүтэ 150 сылын көрсө оҕо бэчээтин эйгэтигэр итинник үлэ-хамнас ыытылла турар.
Эн төрөппүт, учуутал, иитээччи, салайааччы буолан тураҥҥын «Өксөкүлээх үөрэҕэр», «Өксөкү сиэннэригэр», «Өксөкүлээхтин сэһэргэһиигэ» кыттыһаргар баҕарабыт. Сүрэххэр-быаргар, өйгөр-санааҕар, тус олоххор, эн оҕоҕор, сиэҥҥэр «Өксөкүлээх үөрэҕэ», Өксөкүлээх өйө-санаата сырдыгынан сыдьаайа турдун диэн баҕа санаабытын тиэрдэбит.
Ольга СЕМЕНОВА, «Сахабэчээт» генеральнай дириэктэрин солбуйааччыта,
Сардаана МАТВЕЕВА, «Кэскил» хаһыат, «Чуораанчык»,
«Бэлэм буол» сурунааллар сүрүннүүр эрэдээктэрэ