Юрий Гагарин аатынан култуура дыбарыаһыгар Саха сирин авиациятын музейыгар сылдьан элбэҕи биллим. Урут пилоттар былыргы телефонунан кэпсэтэллэр эбит. Онтон дакылааттыылларыгар анал кнопкалаахтар.
Саха сиригэр аан бастакы көтөр аал 1925 сыллаахха кэлбит. Аата «Сопвич» диэн. Саха сиригэр уу суолунан аҕалабыттар. Онтон Даркылаахтан Күөх Хонууга диэри көтөтүтэн аҕалбыттар. Бастакы көтөр аалга летчик Петр Фадеев, бортмеханик Иван Михайлов эбиттэр. Дьон соһуйбут да, үөрбүт да.
Үөрүүлээх миитин оҥорбуттар. Онно Платон Ойууунускай, Максим Аммосов кыттыыны ылбыттар. Саха сиригэр аан бастаан көппүт көтөр аалга бастакы пассажирдарынан үс киһи буолбут: Кыһыл Занмя уордьан кавалера Бартыһаан Дьөгүөрэп, Былатыан Ойуунускай уонна Анастасия Дмитриева.
Көтөр аал бастакы рейсы Покровскайга оҥорбут. Онно биир пассажирдаах эбит уонна почта малын ылбыт. Бу Саха сирин историятыгар почтаны аан бастаан көтөр аалынан тириэрдии эбит. Онтон төттөрү Дьокуускайга көтөн кэлбит.
Саха уус-уран литературатын төрүттээччи Алексей Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй 1925 сыллаахха «Көтөр аал» диэн хоһоону суруйбут. Саха сирин оройуоннарыгар көттөҕүнэ хоту сир олохтоохторун олоҕо уларыйыаҕа, сайдыаҕа диэн алгыһын анаабыта.
Өксөкүлээх Өлөксөй үтүө алгыһа туолбута. Көтөр аал Саха сирин оройуоннарыгар малы, почтаны эрэ буолбакка, дьону кытта таһар буолбута.
Авиация музейын салайааччыта Александра Степановна Кулагина биһиги гимназиябытын билэр эбит. Тоҕо диэтэххэ, гимназиябыт улахан сүһүөх үөһрэнээччилэрэ музейга сыл аайы кэлэ сылдьаллар, музейы кытта сибээстэһэллэр эбит. Ааспыт сылга кинилэр Бэрдьигэстээх оскуолатын кытта бииргэ кэлэ сылдьыбыттар. Музейга открытка бэлэх биэрбиттэрин «Подарок музею» диэн суруктаан, таас полкаҕа ууран туруораллар.
Биһиги музейга сылдьаммыт, «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» дьарыкка анаан Өксөкүлээх Өлөксөй Саха сиригэр аан бастаан көппүт көтөр аалга олорсубут түгэнин туһунан видео уһуллубут. Ол видеону эһиги балаҕан ыйын 14 күнүгэр «Дьоһуннааҕы кэпсэтиигэ» хайаан да холбоон көрүөххүт, туһаныаххыт диэн эрэнэбин.
Тимур СЛЕПЦОВ, V «А» кылаас, А.Г. уонна Н.К. Чирээйэптэр
ааттарынан Дьокуускай куорат национальнай гимназията
«Дьоһуннааҕы кэпсэтии» дьарык балаҕан ыйын 14 күнүнээҕи тиэмэлэригэр аналлаах Саха сиринээҕи матырыйааллары манна киирэн көрүҥ https://keskil14.ru/bala-an-yjyn-14-k-ne-pervym-delom-samolety-istoriya-grazhdanskoj-aviatsii-rossii-rihard-zorge/
Кэскил14.ру