Дьылы аһатар былдьаһыктаах күннэр үүннүлэр. Бары истэ-билэ сылдьарбыт курдук, быйыл сайын бензин, сэлээркэ боппуруоһа кытаанахтык турда. Онон сибээстээн «Кэскил» медиа-оскуола юнкордара бэйэлэрин нэһилиэктэригэр уматыгынан хааччыллыы хайдах-туох ыытылла турарын билистилэр.
Эмис нэһилиэгэ, Амма улууһа
ҮЛЭ ТОХТООБОТ
Нэһилиэккэ быйылгы оттооһуҥҥа сэлээркэ боппуруоһа, ханна да буоларын курдук, сытыытык турар. Нэһилиэк баһылыга Прокопий Бубякин балаһыанньа туһунан кэпсээтэ.
– Быйылгы сылга окко былааммыт – 10800. Бу сыллар тухары окко ылыммыт былааммытын 100 бырыһыан толорон кэллибит. Быйыл от үүнүүтүн көрөр буоллахха, куһаҕана суох. Ньукуолун кэнниттэн ардахтаан, от өлгөмнүк үүннэ. Олохтоох дьон техникаларын оҥостон, окко киирдилэр. Нэһилиэкпитигэр барыта холбоон 7 бааһынай хаһаайыстыба баар. Уопсайа 600-кэ ынах-сүөһүлээхпит, – диэн кэпсиир баһылык П.П. Бубякин.
Прокопий Петрович сэлээркэ боппуруоһугар тохтоон, санаатын маннык үллэһиннэ:
«От ыйыгар сэлээркэни хааччахтааһын саҕалыан иннинэ дьон сэлээркэни хаһааммакка хаалбыт түгэннэрэ баар. Билиҥҥи туругунан, Эмис нэһилиэгэр баар «Саханефтегазсбыт» 167 №-дээх заправката ыаллыы сытар Бырама, Алтан нэһилиэктэрин уонна биһигини бэйэбитин хааччыйар. Бэс ыйын 29 күнүгэр диэри биир техникаҕа 200 лиитэрэни нуормалаан кута олорор кэмигэр туттумахтаан хаалыаххайыҥ диэн эрдэттэн иһитиннэрии барбыта. Онтон от ыйын 9 күнүттэн сэлээркэҕэ 50, бензиҥҥэ 20 лиитэрэни эрэ куттар нуорма олохтоммута. Билигин дьон сэлээркэҕэ сарсыардаттан уочараттаан хойукка диэри тыраахтардарыгар кутталлар. От ыйа саамай кэлиилээх-барыылаах, дьылы аһатар түбүктээх ыйга сэлээркэ, бензин былдьаһыга туспа ыарахаттары үөскэттэ. Ыаллыы сытар Иркутскай уобаласпытыгар Ангарскайдааҕы нефть оҥорон таһаарар собуот баар. Билигин Саха сирэ уматыкпытын кыра-кыра онтон ыла олоробут. Онно куттал суоһаабатар эрэ ханнык диибит. Буола турар быһыыны-майгыны кэтээн, ырытан көрдөххө, балаһыанньа кытаанах. Ол эрэн санаабытын түһэрбэппит. Миэстэтигэр бэйэ-бэйэбитин өйөһөн, өйдөһөн, уустук кэмнэри бары тутуспутунан туоруоҕуҥ диэн дьоммор-сэргэбэр этиэхпин баҕарабын».
Төһө да уустук кэм кэлбитин иһин биһиги дьоммут онно бэринэн олорунан кэбиспэттэр. Нэһилиэкпит тупсарын туһугар үлэ тохтообот. Холобур, бу күннэргэ нэһилиэккэ суолу көннөрүү үлэтэ күүскэ ыытылла турар. Биир саамай улахан ситиһиинэн диэххэ сөп – 10 сыл тухары кыаллыбакка турбут кыһалҕалаах учаастакка – Дьэбин Көлүйэттэн киирэр үрүйэ суолугар 100-тээх кэтит турба уурулунна. Бу турбаны олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын Эмистээҕи филиалын начальнига Степан Новиков кэпсэтэн биэрдэ. Турбаны ууруу сүрүн үлэтин – тыраахтарынан буорун хаһан, кутан биэриини нэһилиэк олохтоохторо Назар Васильев уонна Ньургун Устинов оҥордулар.
Эмиэ бу күннэргэ нэһилиэкпитигэр улуустааҕы күүлэй күрэҕэ буолан ааста. Эмис нэһилиэгэр олорон ааспыт тыыл, үлэ бэтэрээнэ, Саха АССР үтүөлээх булчута, от звенотун 40-тан тахса сыл салайбыт Николай Егорович Захаров сырдык кэриэһигэр ананан кини төрөөбүт алааһыгар Кутуйаҕа ыытылынна.
Бу курдук нэһилиэккэ үлэ тохтоло суох бара турар. Сир астаан, от оттоон, суол оҥорон быйылгы сайыммытын этэҥҥэ туоруохпут, кыстыкка бэлэмнээх киириэхпит диэн бигэ эрэллээхпит.
Эрчим НИКОЛАЕВ, И.Е. Винокуров аатынан
Намнааҕы педколледж устудьуона, Эмис, Амма
Хайахсыт нэһилиэгэ, Чурапчы улууһа
ЫКСАЛЛААХ КЭМҤЭ БИИРГЭ ТУТУҺАН
Бүгүҥҥү күҥҥэ уматык боппуруоһа таарыйбатах ыала диэн суоҕун кэриэтэ. Боппуруос ордук сытыытык тыа сирин дьонугар турар. Онтон Хайахсыт нэһилиэгэр бу кыһалҕа хайдах дьайбытын, от үлэтигэр туох-хайдах дьаһанан эрэллэрин туһунан олохтоох дьаһалта сүрүн исписэлииһэ Ольга Федотова кэпсээтэ.
– Үтүө күнүнэн, Ольга Ивановна! Уматыгынан хааччыллыы курдук олус сытыытык турар тыын боппуруос биһиги нэһилиэкпитигэр хайдах быһаарыллан эрэрий?
– Үтүө күнүнэн! Биллэн туран, окко киирии саҕана уматык тиийбэтэ олохтоохтор ортолоругар улахан долгуйууну үөскэтэр. Сэлээркэ, бензин билигин дьон саамай наадыйар кэмэ. Дьон оттоотоҕуна эрэ сүөһүлэрин, сылгыларын кыстаталлар. Онон барыта биир баайыылаах. Бастатан туран, сэлээркэҕэ уонна бензиҥҥэ нэһилиэк дьонуттан сайаапка хомуйдубут. Уопсайа 10 тонна 490 киилэ сэлээркэҕэ наадыйабыт диэн испииһэк оҥоһулунна. Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччыта Анжелика Петровна Неустроева биһигини кытта тэҥҥэ үлэлэһэн, «Туймаада-нефть» Дириҥнээҕи заправкатыттан 8 тонна сэлээркэни ыларга сөбүлэҥ түһэрилиннэ. Дьокуускай куоракка киирэн дуогабар баттаһан, уопсайа 8 тонна сэлээркэни төлөөн ыллыбыт. От үлэтин кэмигэр бу улахан көмө, тирэх буолла. Билигин даҕаны 6 тонна сэлээркэҕэ эбии наадыйабыт.
– Окко сэлээркэни, бензини кэмчилээһин туһугар ханнык дьаһаллар олоххо киирдилэр?
– Уулаах дьылга уонна суол-иис мөлтөҕүнэн сибээстээн, сэлээркэни, бензини кэмчилээһин кыаллыбат. Нэһилиэкпитигэр баар сүөһүбүт, сылгыбыт ахсааныгар оттуурбутугар ааҕан таһаардахпытына, 31 тонна 732 киилэ сэлээркэ наада. Сорох дьоммут өссө бэйэлэрэ эрдэттэн хаһаанан 8 тонна сэлээркэни ол суотугар сабынныбыт. Эппитим курдук, өссө 6 тонна тиийбэт. Бензини бэйэлэрэ булунар буоланнар, боппуруос сэлээркэ курдук сытыытык турбат. Билигин оттооһун барыта техника күүһүнэн барар. Нэһилиэк үрдүнэн оттуур 31 тоннабытыгар оччо кээмэйдээх сэлээркэ ороскуоттанар.
– Ольга Ивановна, бу үөскээбит балаһыанньанан сибээстээн олохтоохторго тугу этиэҥ этэй?
– Тыа сирин дьоно-сэргэтэ уһуну-киэҥи толкуйдуур тулуурдаах, дьулуурдаах дьоммут. Бу ыарахан кэмнэри бары бииргэ тутуспутунан туоруохпут, оппутун оттуохпут диэн нэһилиэгим олохтоохторугар эрэнэбин. Улууспут дьаһалтата, тыа хаһаайыстыбатын управлениета ситимнээхтик, үлэлии олоробут. Нэһилиэктэртэн испииһэк хомуйан, онно олоҕуран «Туймаада-нефтькэ» улуус аатыттан биир уопсай сайаапканы түһэрэннэр, ол нөҥүө киирэн, үлэлэһэн, уматыгы ылбыппыт. Инники да өттүгэр итинник түргэнник хамсанан быһааран иһиэхпит дии саныыбын. Ыксаллаах кэмҥэ бииргэ тутуһан үлэлээтэхпитинэ эрэ боппуруоһу түргэнник быһаарабыт. Эһиги, оҕолор, кэлэн ыйыта, интэриэһиргии олороргут олус үчүгэй. Нэһилиэккит туһугар кыһалларгытын, баар кыһалҕаны сырдатарга көмөлөһө сатыыргытын көрөммүн үөрдүм.
– Ольга Ивановна, махтанабыт! Барыта этэҥҥэ буоллун. Окко былааммытын толорон, кыстыгы этэҥҥэ көрсүөхпүт диэн эрэнэбит.
Лилия МАРКОВА, IX кылаас, Вика БОРИСОВА, X кылаас,
«Мичээр» медиа-киин, А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолата, Чурапчы
Источник: https://ulus.media/2026/07/20/ot-ottoon-sir-astaan-kystykka-belemneeh-kiiriehpit/