Мин, Сайнаара Дмитриева, Дьокуускай куорат 17-с номердаах оскуолатын 8-с кылааhын ʏɵрэнээччитэ, Ходоро нэhилиэгиттэн тɵрʏттээхпинэн киэн туттабын. Бу мин аҕабынан хос эhэлээх эбэм Боккуойа уонна Ньукулай Дмитриевтар олорон, 9 оҕону тɵрɵтɵн, иитэн, атахтарыгар туруоран, дьон оҥорон таhаарбыт сирдэригэр-уоттарыгар саха дьоно ʏксэ билэр, убаастыыр киhитэ, Саха АССР Ƴрдʏкʏ Сэбиэтин, Ил Тʏмэн депутата, Саха Өрɵспʏʏбʏлʏкэтин норуотун хаhаайыстыбатын ʏтʏɵлээх ʏлэhитэ, Мэҥэ Хаҥалас улууhун бочуоттаах гражданина, СССР журналистарын Союhун чилиэнэ, биллиилээх, политическай, государственнай деятель, дьиҥнээх патриот, коммунист, Ходоро хоhуун уола Филипп Гаврильевич Охлопков тɵрɵɵн-олорон ааспыт.
Кыра эрдэҕиттэн соҕотох ийэҕэ иитиллэн олох кыhалҕаларын, тыа сирин олоҕун, ʏлэтин- хамнаhын этинэн- сиининэн билэн, ʏлэҕэ миккиллэн улааппыт. Ƴɵлээннээхтэрэ ахталларынан, кини оҕо сааhыттан билиигэ тардыhыыта олус кʏʏстээх, общественнай олоххо активнайдык кыттар эбит. Ол курдук, бастакынан бʏтʏн Союзтааҕы “Артек” лааҕырга сынньанар чиэскэ тиксибит.
Филипп Гаврильевич Охлопков биһиги киэҥ нэлэмэн иэннээх, тоһуттар тымныылаах, кэрэ көстүүлээх Сахабыт сиригэр дьон-сэргэ ытыктабылын ылбыт, өйүн санаатын туппут биир саха саарына киһи эбит. Оннук норуот киэҥ билиниитин уонна хайҕалын ситиһии үөһэттэн түспэтэ биллэр, көрдөһөн, атыылаһан да ситиспэккин, орто дойдуга оройунан түспүт уол бэйэтин билиитинэн-көрүүтүнэн, үлэтинэн-хамнаһынан,холку-сэмэй майгытынан, ылыннарыылаах тылынан-өйүнэн ситистэҕэ. Толкуйдаан-ырытан кɵрдɵххɵ, киһи киһиттэн арааһа икки өрүттээх: сорох бу орто дойдуга кэлбитин өрүү эргитэ саныыр… хас биирдии хардыыта, дьайыыта ол киһи олоҕор туруоруммут сыалыгар сөп түбэһэр, онтон сорох бу олоххо ыалдьыт курдук сананар… төһө аһаталларынан аһаан, хайдах аралдьыталларынан аралдьыйан, күүлэйдэтэллэринэн күүлэйдээн төннөр.
Филипп Гаврильевич олоҕор, биллэн туран, сыал-сорук оҥостубут суоллара элбэхтэр, ол эрээри сүрүн сыалынан тыа сирин сайыннарыы боппуруостара буолаллар. Олортон мин ити хайысхатын арыый чорботон бэлиэтиэм этэ.
Тоҕо? Тоҕо диэтэххэ бу хайысха саха-аймах төрүт укулаата буолбут үгүс үйэлэри уҥуордаан кэлбит сүппэтэх дьарыктара, дьиэ-кэргэн дохуотун халыҥатар дьарыктара — сүөһү иитиитэ буолар.
Чахчы даҕаны, Филипп Гаврильевич олоҕун тыа сиригэр анаабыт эбит. Ону “Дьылҕам миэнэ – тыам сирэ”, “Кооперация – тыа сирин сайдыытын аартыга” брошюралар, “Сахаларга саҥа сурук” диэн кинигэлэрэ туоһулууллар, ону таhынан кини бу хайысханан бэчээккэ тахсыбыт олус элбэх ыстатыйалардаах, мунньахтарга туруорсубут боппуруостардаах, тыа сирин олоҕо тупсарар араас программалары оҥорорго бэйэтин улахан кылаатын киллэрбит, ʏлэлэспит сʏдʏ киhи буолар.
1961 сылтан Филипп Гаврильевыhы кытта бииргэ ʏлэлэспит, элбэх ʏтʏɵ дьыаланы оҥорсууга кыттыспыт Саха Республикатын норуотун хаhаайыстыбатын ʏтʏɵлээх ʏлэhитэ, Мэҥэ Хаҥалас бочуоттаах олохтооҕо, педагогическай билим кандидата, элбэх государственннай наҕараадалар хаhаайыннара, биhиги аймах ытык киhибит Мучин Матвей Васильевич ол кэмнэри ахтан-санаан ааспытын билсиhэн Филипп Гаврильевич туhунан элбэҕи биллим. Ол курдук, кини бэлиитииринэн, Филипп Гаврильевич олус киэҥ билиилээх, ɵрʏʏ бэйэтин бэйэтэ сайыннарыынан дьарыктанар, саҥаттан саҥа, интириэhинэй идеялардаах салайааччы этэ. Холобур, Мэҥэ Хаҥаласка салайар ʏлэҕэ бииргэ ʏлэлиир кэмнэригэр фермалар икки ардыларыгар араас кʏрэхтэри тэрийэллэрэ, атын улуустары кытта кʏрэх тэрийэллэрэ. Аны туран тʏɵлбэнэн ʏлэни бастакынан киллэрбиттэрин ахтар. Саамай улахан ситиhиилэринэн буолар «Ыччат 2000» программа идеятын толкуйдаан, араас таhымҥа кɵмʏскээн, олоххо киллэрэри ситиhэн улуус сайдыытыгар сʏҥкэн кылааты оҥорбуттара буолар. Ити Программа чэрчитинэн улууска элбэх таас оскуолалар, оҕо уhуйааннара, спорт объектара, балыыhалар тутуллан ʏлэҕэ киирбиттэрэ. Филипп Гаврильевич Илин эҥэр улуустарга айылҕа гааhа кэлиитигэр, ону таhынан уу турбата Өлʏɵнэ ɵрʏстэн тардыллан тыын суолталаах боппуруостары олоххо киллэриигэ дьаныhан туран ʏлэлэспитэ.
Мин эhэм Саха республикатын норуотун хаhаайыстыбатын ʏтʏɵлээх ʏлэhитэ, РСФСР, Саха республикатын ʏɵрэҕириитин туйгуна, “Гражданская доблесть” знак хаhаайына Дмитриев Семен Николаевич биир дойдулааҕын Филипп Гаврильевич Охлопков туhунан киэн туттан ахтар. Филипп Гаврильевич Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин XI, XII созывтарыгар, Республика Государственнай мунньаҕын ( Ил Түмэн) II, IV созывтарыгар норуот депутатынан талыллан үлэлиир сылларыгар 1992 сыллаахха Саха Республикатын саҥа Конституциятын (Сүрүн Сокуон) таҥыллыытыгар, 1990 сыллаахха Саха сирин суверенитетын ылынарын туһунан Декларациятын оҥорууга сүдү суолталаах этиилэри киллэрбитэ, итэҕэтиилээх тылынан чопчулатан бигэттэрбитэ, төрүт норуоттар дьылҕаларын түстүүр көмүскүүр суолталаах үлэҕэ дьаныhан кыттыспытын бэлиэтиир.Филипп Гаврильевич кэлин элбэх кэпсэтии, дьʏʏллэhии, туруорсуу кэнниттэн Саха Республикатын президенэ Анатолий Штыров салайар кэмигэр 5 сыллаах тыа сирин социальнай-экономическай сайдыытыгар туhуламмыт анал Программа ылынарын ситиспитэ. Ити Программа сʏнньʏнэн соҕотуопкаланар ʏʏт кээмэйэ эбиллэн, тыа сирин дьонун-сэргэтин дохуота балачча эбиллибит. Филипп Гаврильевич тɵhɵ эрэ ʏɵрдэ, хараҕа сырдаата, инникигэ эрэмньитэ улааттаҕа. Маны таhынан кини чуолаан тыа хаhаайыстыбатыгар бʏддьʏɵттэн бэриллэр ʏп 15% тиэрдиллиэхтээх диэн этиитин тула кʏʏстээх мɵккʏɵрдэр ʏɵскээбиттэр. Ол гынан баран бу тула улахан хамсааhын тахсыбатаҕын туhунан кэпсээтэ.
Билигин тыа сириттэн куракка көһүү үксээтэ, ыччат дьон тыа сиригэр тохтообот буолла дииллэр. Арай бу ытык киhибит этиилэрэ олоххо киирбит буоллуннар? Оччоҕо хайдах буолуо эбитэ буолла… Арааhа, тыа сирэ барахсан сайдыы суолун тутуhуо эбитэ буолуо, олорор дьиэ-уот, култуура, ʏɵрэх, доруобуйа харыстабылын объектара балачча дэлэйиэхтэрэ этэ, тыа сиригэр ыччат олохсуйуо, ʏлэлиэ-хамсыа этэ
Ф.Г. Охлопков дэгиттэр талааннааҕыттан киһи эрэ сөҕөр. Кини государственнай, политическай, общественнай деятель, сытыы бөрүөлээх журналист, поэт, прозаик, тылбаасчыт, икки тылынан дэгиттэр оратор, чахчы саха саарына, киһи киэнэ кэрэмэһэ кини эбит.
Кэккэ сылларга “Кыым” хаhыакка редакторынан ʏлэлээбит кэмнэрин олоҕун саамай дьоллоох кэминэн ааҕар эбит. Бу сылларга журналист быhыытынан кʏʏскэ сайдыбыт, тыа сирин сайдыытыгар туhааннаах боппуруостары хаhыат нɵҥʏɵ элбэхтик кɵтɵхпʏт: “Община ʏчʏгэй эрээри…”, “Кириисис уонна тыа сирин сʏрʏн кыhалҕата” уо.д.а. Журналистары ʏɵрэтэн, такайан таhаарыыга ʏгʏс болҕомтотун уурбут.
“Ходоро” диэн псевдонимынан биллэр поэт «Олоҕум оҥочото» диэн ааттаах хомуурунньуктаах. Ийэ дойдутун, Сахатын сирин, ийэ тылын, төрөөбүт-үөскээбит алардарын, бар дьонугар, дьиэ-кэргэнигэр, оҕолоругар тапталын, истиҥ, иһирэх, хомоҕой тылларынан хоһуйдаҕа тоҕо баҕас кэрэтэй! «Суохтуубун, ийэкээм» диэн хоһоонугар маннык этиллибит:
«Оҕоккоом, чэ, кытаат, -диир этиҥ, —
Орохтон, ыллыктан тэйэҥҥин
Олох киэҥ аартыгын тэлэҥҥин
Оҥкуллаар бар дьонуҥ кэскилин…».
Дьэ, олоҕун бар дьонун кэскилин тэрийиигэ анаан, дьоҥҥо-сэргэҕэ кыhамньытынан, киирииилээх-тахсыылаах тэтимнээх ʏлэтинэн иэйэхсит ийэтин кэс тылларын чиэстээхтик толордоҕо.
Филипп Гаврильевич саамай ʏрдʏк наҕараадатынан бар дьонун таптала, убаастабыла, сыанабыла буолар. Кини аатын билигин Мэҥэ Хаҥаласка Майа иккис нʏɵмэрдээх таас оскуола чиэстээхтик сʏгэр. Ходоробут нэhилиэгэр кини аатынан уулуссаны ааттаатахха, бюhун оҥотторон нэhилиэк биллэр-кɵстɵр сиригэр туруордахха, ʏлэтин сырдаттахха олорбут олоҕо ыччаттарга ʏтʏɵ холобур буола туруо этэ.
Чахчы даҕаны, Филипп Гаврильевич олоҕо тапталлаах бар-дьонугар анаммыт эбит!
Сайнаара Дмитриева, VIII кылаас, Дьокуускай куорат 17-с нүөмэрдээх оскуолата