Тыа сирин дьоно бэйэлэрин баҕа санааларын олоххо киллэрэллэригэр, түмсэллэригэр, сомоҕолоһоллоругар олохтоох көҕүлээһини өйүүр (ППМИ) диэн олус үчүгэй бырагыраама үлэлиир. 2026 сылга Хадаар нэһилиэгэ бу бырагыраамаҕа икки бырайыага өйөбүл ылбыта: биирэ – суол оҥорооһуна, иккиһэ – «Тыа сирин кыһыҥҥы оонньуулара» диэн нэһилиэк түөлбэлэрин икки ардыларыгар ыытыллар күрэх. Бу бырайыак биир дойдулаахпыт, Чурапчытааҕы физкультура уонна спорт государственнай институтун старшай преподавателэ, аспирант, Саха Өрөспүүбүлүкэтин хотугу многоборьеҕа маастара, Арассыыйа сүүрүүгэ маастарга кандидата Василий Васильевич Лукин научнай диссертациятын үлэтин чэрчитинэн, олохтоох көҕүлээһини өйүүр бырагырааманан (ППМИ) олоххо киирдэ.
«Тыа сирин кыһыҥҥы оонньуулара» чэрчитинэн бырайыак ааптара Василий Васильевич Лукин сыл саҕаланыытыгар олохтоох нэһилиэнньэни кытта көрсөн, хоту сиргэ, тымныы усулуобуйаҕа олорор киһи доруобуйатын, уратытын, туоххо болҕомто ууруохтааҕын туһунан лекциялары, маастар кылаастары ыыппыта, киэҥ билиититтэн бэрисибитэ. Онтон күрэх иккис түһүмэҕэ муус устар 24 күнүгэр буолла. Нэһилиэк олохтоохторо кыралыын-улаханныын бары бииргэ түмсэн, сааскы салгыҥҥа уйдаран күрэхтэһии бөҕөтө буоллубут.
Бу күн мандатка кэлэн регистрацияттан саҕаланна.10 чаастан күрэхпит үөрүүлээх арыллыытыгар «Сардаҥа» түөлбэ (салайааччы Лидия Лукина), «Кэскил» түөлбэ (салайааччы Зарина Лукина), «Эрэл» түөлбэ (салайааччы Зинаида Теренкова) спортсменнарын арыаллаан пардтаан киирдилэр. Хамаандалар бары анал формалаахтара күрэх суолтатын өссө үрдэттэ.
Эҕэрдэ тылы «Хадаар нэһилиэгэ» тыа сирин түөлбэтин баһылыга Афанасий Афанасьевич Степанов эттэ. Бу оонньуулар буолалларыгар кылааттарын киллэрбит Василий Лукиҥҥа, судьуйанан үлэлээбит Чурапчытааҕы физкультура уонна спорт государственнай институтун устудьуоннарыгар, түөлбэ салайааччыларыгар, бу улахан тэрээһин олоххо киирэригэр көмөлөспүт Егор Елисеевка, Александр Лукиҥҥа, Владимир Софроновка, Александр Лукиҥҥа, Перизат Дьячковскаяҕа махтал суруктары, сэртипикээттэри туттарда. Нэһилиэгин дьонун «Тыа сири кыһыҥҥы оонньууларыгар» түмпүт Василий Лукин нэһилиэк олохтоохторугар истиҥ махталын биллэрэн, бу оонньуулар салгыы сайдалларыгар баҕарда, кэлбит судьуйалары билиһиннэрдэ.
Күрэхтэһии саҕаланыан иннинэ хас биирдии көрүҥүнэн судьуйалар инструкциялары ыыттылар. Ол кэнниттэн күрэхтэһиилэр саҕаланнылар. Илин-кэлин түсүһэн, түөлбэлэр бэрт тэтимнээхтик күрэхтэстилэр. Күүс-уох, түргэн туттуу, сымса буолуу – бу барыта үрдүк чыпчаалга дабайыы, кыайыыга дьулуһуу.
Хайыһар күрэҕэр алын сүһүөхтэргэ кыайыылаахтарынан кыргыттарга I миэстэ Мордускина Афелия, II миэстэ Герасимова Аэлита, III миэстэ Андросова Мила, уолаттарга I миэстэ Андросов Данил, II миэстэ Давыдов Денис, III миэстэ Степанов Ярик буоллулар. Орто сүһүөхтэргэ кыайыылаахтарынан кыргыттарга I миэстэ Мордускина Айсаана, II миэстэ Мордускина Амелия, III миэстэ Афанасьева Карина, уолаттарга I миэстэ Косимов Айсен, II миэстэ Ксенофонтов Зема, III миэстэ Климов Егул ааттаннылар. Үрдүкү сүһүөхтэргэ кыргыттарга I миэстэ Листикова Марта, II миэстэ Ноева Алена, III миэстэ Ксенофонтова Алена, уолаттарга I миэстэ Мордускин Антон, II миэстэ Ксенофонтов Саша, III миэстэ Решетников Артур буоллулар. Дьахталларга хайыһар күрэҕин кыайыылаахтарынан I миэстэ Борисова Зоя, II миэстэ Лукина Зарина, III миэстэ Листикова Надежда, эр дьоннорго I миэстэ Елисеев Егор, II миэстэ Романов Владилав, III миэстэ Сокольников Георгий буоллулар. Хайыһар күрэҕин эстафетатыгар I миэстэни «Сардаҥа» түөлбэ, II миэстэни «Эрэл» түөлбэ, III миэстэни «Кэскил» түөлбэ ыллылар.
Саамай элбэх кыттааччылаах эр дьоҥҥо ыытыллыбыт дартс күрэҕин кыайыылаахтарынан буоллулар: I миэстэ Романов Владислав, II миэстэ Мордускин Афанасий, III миэстэ Дьячковскай Николай, Лукин Иван.
Дуобат күрэҕэр тыҥааһыннаах киирсиилэр түмүктэринэн дьахталларга I миэстэ Ноева Сата, II миэстэ Орлова Парасковья, III миэстэ Борисова Зоя буоллулар. Эр дьоҥҥо I миэстэ – Филиппов Иван, II миэстэ – Тарбахов Вячеслав, III миэстэ – Лукин Дмитрий.
Дьэ ити курдук «Тыа сирин кыһыҥҥы оонньууларын» иккис түһүмэҕэ Халыҥ Хадаар олохтоохторун спорт тула түмтэ, нэһилиэкпит спортивнай олоҕор, дьон түмсүүтүгэр улахан кылааты киллэрдэ. Спорт эдэрдиин-эмэнниин барытын биир сомоҕо буоларга ыҥырар, доруобуйаны бөҕөргөтөр. Бу бырааһынньык Хадаар нэһилиэгэ спорка, үлэҕэ уонна түмсүүгэ бастыҥнардыы дьулуһар күүстээҕин өссө төгүл дакаастаата. Тыа сирин дьонугар спорт түһүлгэтигэр кыаҕы биэрэр кыһыҥҥы оонньуулар манан түмүктэнэн хаалбатын. Күрэх ааптара Василий Лукин науканы кытта алтыһыннары тутан былаанныырын курдук, тыа сирин дьонун улахан спортка сирдээтин, Арассыыйа таһымыгар таһаардын.
Аристарх ЛУКИН, Х кылаас,
С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата, Чурапчы