Олунньу 13 күнэ — Саха тылын уонна суругун-бичигин күнэ. Бу күн норуот бүттүүн үөрэр, киэн туттар, алгыһын этэр. Сахалыы тыллаах урааҥхай бу күнүнэн уонна саха тыла судаарыстыбаннай статуһу ылбытынан киэн туттара буолуо диэн эрэнэбин. Хас биирдии саха оҕото төрөөбүт тылынан киэн туттуохтаах, саха тыла атын омук тылыттан итэҕэһэ суох диэн өйдөбүллээх буолуохтаах.
Билигин төрөөбүт тылбыт сүтүө диэн диэн элбэх киһи долгуйар. Тоҕо оннукка тиийдибит? Мин санаабар олох сайдыыта (суотабай төлөпүөн, компьютер, интернет, искусственнай интеллект уо.д.а.) манныкка тиэртилэр дии саныыбын. Уонна сахалыы эйгэ кыараабыта.
Сылтан сыл сахалыы кылаастар, уһуйааҥҥа бөлөхтөр аҕыйаан иһэллэр. Дьокуускайга саха да кылааһыгар нууччалыы иитиилээх оҕолор үөрэнэллэр, оҕолор бары нууччалыы кэпсэтэллэр. Мин Дьокуускайга 4 сыл үөрэммитим, онон билэбин. Дэриэбинэҕэ да оҕолор нууччалыы кэпсэтэр буолбуттар. Ити төрөппүттэр дьиэ кэргэн иһигэр оҕолорун кытта нууччалыы кэпсэтэллэриттэн, олох кыра эрдэхтэриттэн телефону биэрэн кэбиһэллэриттэн, билиҥҥи оҕо сахалыы кинигэни аахпатыттан, сахалыы тэрээһиннэри, саха телевидениетын биэриилэрин көрбөтүттэн, интэриэһиргээбэтиттэн дии саныыбын.
Холобур, мин убайбынаан саха телевидениетын биэриилэриттэн сөбүлүүрүм, күүтэрим «Өркөн өй». Барытын тэҥҥэ таайса сатыыбыт. Өссө баҕа санаам диэн оҕолорго эмиэ «Өркөн өй» биэрии баара буоллар диэн. Өссө «Саха» НКИХ биэриилэриттэн «Сонуннары», сахалыы киинэлэри көтүппэккэ көрөбүн. Сахалыы хаһыаттартан: «Кэскили», «Кыымы», сурунааллартан урукку «Хатаны» сөбүлээн ааҕабын. Билигин бу «Хатан» курдук улаатан эрэр оҕолорго баара буоллар диэн наһаа баҕарабын. Уонна «Кэскил» хаһыаппыт уруккулуу элбэх лиистээх буолара буоллар.
Мин төрөөбүт тылбын наһаа таптыыбын. Мин сахалыы толкуйдуубун, сахалыы саныыбын, сахалыы санаарҕыыбын, сахалыы үөрэбин. Сахалыы кэпсээни аахтахпына, мин тылым байар, сүргэм көтөҕүллэр. Арай мин, сахалыы тылбын билбэккэ, атын тыллаах буолуум. Оччо5о хайдаҕый? Бу аламай күнүм, алааһым сибэккилэрэ, суугунуур чараҥа, сэргэ, чороон, ыһыах, оһуохай, хомус, тойук, олоҥхо — бу курдук долгутуо, уйадытыа этилэр дуо? Суох! Мин бэйэм төрөөбүт тылбын билбэт буоллахпына, тосту-туора дойду киһитин кэриэтэ буоларбар тиийэбин.
Мин дьоллоохпун ийэбин, эбэбин, эһэбин, дьоммун- сэргэбин кытта өйдөһөрбүттэн, сахалыы дуоһуйа кэпсэтэрбиттэн. Кэлэйэбин төрөөбүт төрүт тылларынан саҥарартан саатар-кыбыстар урааҥхайдартан. Бэйэтин омугун иннигэр сүгүрүйбэт, ытыктаабат омугу хайдах сыаналыахха сөбүй? Бу нууччалыы иитиилээх оҕо улаатан атын дойдуларга үөрэнэ, күүлэйдии, олоро, үлэлии барыа. Онно кинини бэйэтин тылын, үгэһин, култууратын билбэт киһини ытыктыы көрүөхтэрэ дуо? Мин санаабар суох.
Төлө туппат төрүт баайбытын – төрөөбүт тылбытын харыстыаҕыҥ, сайыннарыаҕыҥ. Бу суруйуубун бэйэм айбыт хоһооммунан түмүктүүбүн:
Ийэм үүтүн кытта иҥэриммит
Мин төрөөбүт сахам тыла.
Миигин дьоллуур, сырдатар
Сарсыҥҥылаах сахам тыла.
Мин баҕарабын төрүт тылым
Куруук сайда, үүнэ туруоҕун
Хайдахтаах да кэм кэлэн
Хагдарыппатын өбүгэм тылын.
Саргылаах тылым, сайдам тылым,
Саймаархай сахалыы тылым,
Симэлийбэт кэрэ тылым,
Сайда-үүнэ туруохтун!
Сандаара Алексеева,
Бүлүү улууһун 2-с Күүлэт орто оскуолатын 5-с кылааһын үөрэнээччитэ.
keskil14.ru