Дьокуускай куоракка бүгүҥҥүттэн сылын аайы ыытыллар В.П. Ларионов аатынан Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Инникигэ хардыы» эдэр чинчийээччилэр кэмпириэнсийэлэрэ саҕаланна. Бастакы түһүмэх Өрөгөй спорт уораҕайыгар ыытылынна. Бу күн кэмпириэнсийэ бары кыттыылаахтара биир сиргэ түмсэн, чинчийбит үлэлэрин ыҥырыылаах экспертнэй хамыыһыйа иннигэр көмүскээтилэр.
Быйыл кэмпириэнсийэ билим араас хайысхатынан 44 сиэксийэнэн үлэлиир. Ол курдук, бүгүн саха филологиятын сиэксийэтигэр 51 оҕо кыттыыны ылла. Манна саха тылын барҕа баайын, сомоҕо домоҕу, тиэрминнэри, холбуу тыллары, саҥа чаастар араастарын, Саха сирин улуустарын ааттарын, түөлбэ тылларын, төрүт дорҕооннору, эргэрбит тыллары, олоҥхо тылын-өһүн чинчийэр, ырытар, саҥаны, сонуну арыйбыт бииртэн биир кэрэхсэбиллээх үлэлэр дьон болҕомтотун тартылар.
Балысханнык сайдар үйэҕэ ийэ тылы харыстааһын сүрүн кыһалҕа буоларын хас биирдии эдэр чинчийээччи бэлиэтээн этэр. Холобур, сомоҕо домох суолтатын өйдүүр, күннээҕи олоҕор туттар оҕо, ыччат аҕыйаан иһэр. Онон, Зинаида Семенова, Н.С. Степанов аатынан Бүлүү куорат 3 №-дээх орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ, Н.С. Григорьев «Саха тылын сомоҕо домоҕун» тылдьытынан интерактивнай оонньуу оҥорбута кэрэхсэтэр. Кини бу оонньуу аныгы ыччат норуоппут барҕа баайын — сомоҕо домоҕу дириҥник өйдүүрүгэр туһалаах буолуо диэн эрэнэр:
Билигин үгүс оҕо сахалыы саҥарбат, төрөөбүт тылын оччо ахсарбат. Ол иһин тылларын саппааһын байыталларыгар аналаах оонньуу толкуйдаатыбыт. Бииргэ үөрэнэр оҕолорум олус интэриэһиргээбиттэрэ, билигин бары сахалыы кэпсэтэр буолбуттара миигин олус үөрдэр.
Билигин дьон барыта куйаар ситимигэр араас сыһыарыыны бэркэ кэрэхсээн көрөр. Оҕо бу кэмин туһалаахтык атаарарыгар Айлина Сивцева, С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназиятын 11 кылааһын үөрэнээччитэ, алтынньы ыйтан «Кэрэли кэпсиир» диэн ханаал арынан бырайыагын бэркэ үлэлэтэ сылдьар. Ханаал оҕо интэриэһиргиир тиэмэтин сырдатар, саха олоҕун-дьаһаҕын, төрүт дьарыгын билиһиннэрэр.
Билиҥҥи ыччат тылыттан кэлэр кэммит улахан тутулуктаах. Ол иһин аныгы оҕо көрөр сыһыарыыларыгар ханаал тэрийэн, оҕону кытта үлэлэһэбин. Тыл литэрэтиирэлии нуорматын тутуһан, сөпкө суруйуу быраабылаларын таһаарабын. Оҕо болҕомтотун тардан чаҕылхай, сырдык өҥнөрү туттабын. Ханаалым сүрүн дьоруойа Кэрэли диэн ааттаах тииҥ. Тоҕо диэтэххэ, тииҥ — саха өйдөбүлүнэн, булугас, өркөн өйдөөх, үлэһит кыыл. Бу үлэбит кыра да буоллар, сүдү кылааты киллэрэр эбит.
«Инникигэ хардыы» кэмпириэнсийэ үөрэнээччи эрэ буолбакка, салайааччы үлэтин эмиэ көрдөрөр. Кини салалтатынан оҕо сөптөөх тиэмэни талар, чинчийэр дьоҕурун сайыннарарыгар төһүү күүһү уурар. Ол курдук, билим салайааччытын быһыытынан кэлбит Мэҥэ Хаҥалас улууһун Миитэрэй Таас аатынан Хорообут орто оскуолатын саха тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Чаҕыл Голиков санаатын үллэстэр:
Быйыл «Инникигэ хардыы» кэмпириэнсийэҕэ бастакыбын салайааччы быһыытынан кыттабын. Уопсайа 3 үөрэнээччибин бэлэмнээн аҕаллым. Бастакы оҕом Юра Жирков аҕатын туйаҕын хатараары «Саха тылыгар тимири уһаарыы тиэрминнэрэ» диэн тиэмэни бэйэтэ талан чинчийэр. Иккис үөрэнээччим Николай Курилкин хас биирдии саха сахалыы таҥастаах буолуохтаах диэн интэриэһиргээн, «Саха тылыгар эр киһи тас таҥаһын бэлиэтиир тыллар» тиэмэни талбыта. Үһүс үөрэнээччим тыллары тэҥнии тутан үөрэтэр сиэксийэҕэ кыттар. Бэйэм бу кэмпириэнсийэҕэ оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан кыттааччым уонна учуутал буолан, бэйэм салайааччы быһыытынан кэлиэм диэн санаан да көрбөт этим. Үөрэнээччилэри билим эйгэтигэр сыһыарар, дьарыктыыр сүрдээх кэрэхсэбиллээх, оҕолор бэйэлэрэ даҕаны интэриэстэрэ олус көхтөөх.
Бу сиэксийэҕэ саха тылын таһынан, хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар тылларын чинчийэр үлэлэр эмиэ киирдилэр. Ол курдук, үөрэнээччилэр эбээн, эбэҥки уонна долган тылларын ырыппыттар. Ыраах Анаабыр улууһуттан Үрүҥ Хайа орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ Прасковья Киргизова «Оскуола үөрэнээччилэригэр долган тылын таһымын уонна сайдар суолун чинчийии» тиэмэлээх кыттыыны ылла.
Мин төрөөбүт тылым сүтэн эрэр тыллар ахсааннарыгар киирэн эрэриттэн бу тиэмэни тоҕоостооҕунан ааҕан, чинчийэргэ сананным. Күннээҕи олоҕор долганныы саҥарар оҕо лаппа аҕыйах, үгүспүт сахалыы, нууччалыы эрэ саҥарар. Оскуолабытыгар алын кылаас үөрэнээччилэригэр долган тылын кылаас таһынан үөрэтэллэр, оттон орто уонна үрдүкү сүһүөхтэргэ туспа предмет быһыытынан, хомойуох иһин, суох.
Быйылгы кэмпириэнсийэ туһунан эксперт, саха тылын хаапыдыратын аҕа учуутала Иван Васильев санаатын үллэстэр:
Быйыл саха тылын сиэксийэтигэр 50-тан тахса үлэ киирбит. Урукку сылларга тэҥнээтэххэ, быйыл дьиҥ научнай үлэлэрдээҕэр ордук практическай суолталаах бырайыактар элбээбиттэр (саха тылын оҕолорго араас сыһыарыы, оонньуу, ойуулук өттүнэн тарҕатыы, үөрэтии).