Тохсунньу 13 күнүгэр Арассыыйа Бэчээтин күнүгэр “Кэскил” медиа-оскуола юнкордара Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин бэрэстэбиитэлинэн талыллыбыт Арассыыйа Федерациятын Сенатора, Федерация Сэбиэтин федеративнай тутууга, региональнай политикаҕа, олохтоох салайыныыга уонна Хотугу сир дьыалаларыгар кэмитиэт чилиэнэ Сахамин Миланович Афанасьевы кытта көрүстүбүт. Мин бу көрсүһүүгэ Арассыыйа тыатын хаһаайыстыбатын стратегическай сайдыытыгар агрооскуолалар оруолларын уонна сир ресурсатын харыстааһын туһунан ыйыталастым. Сахамин Миланович ыччат тыа сирин сайдыытыгар суолтатын, оруолун туһунан бэйэтин санаатын уу сахалыы тылынан олус үчүгэйдик, сааһылаан быһааран биэрдэ.
АГРОСКУОЛА – ОҔО ИДЭТИН ТАЛАРЫГАР МАҤНАЙГЫ ХАРДЫЫТА
– Агрооскуола оруола, чуолаан тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар Саха сирин курдук тыйыс айылҕалаах регионнарга сүҥкэн суолталаах. Биһиги сүөһү-ас ииттэн, оҕоруот аһын үүннэрэн олорор омук буоларбыт быһыытынан, бу хайысханы өрүү бастакы тутуохтаахпыт. Агрооскуола үлэтин сүрүн ис хоһооно оҕону кыра эрдэҕиттэн үлэҕэ уһуйуу, идэни таба талыыга (профориентацияҕа) сирдээһин буолар. Оҕо төрөппүттэрэ хайдах үлэлииллэрин көрөн, сиргэ-уокка сыста үөрэнэн, 5-с, 8-с кылаастан саҕалаан үлэҕэ үөрүйэҕэ, сатабыла сайдар. Холобур, агрооскуолаҕа үөрэнэр оҕо тыраахтары ыытыыны, сир-уот, хотон үлэтин оҕо эрдэҕиттэн баһылаан, билэн-көрөн тахсар. Ити үөрүйэхтэр кэлин кини үрдүк, орто үөрэҕи ыларыгар, үлэһит киһи буолан тахсарыгар улахан тирэҕинэн буолаллар.
Биһиги усулуобуйабытыгар тыа сирин оҕото кыратыттан айылҕалыын алтыһан улаатар: сайынын оттуур, кыһынын муус ылар, сүөһүтүн-сылгытын көрөр, муҥхалыыр, куйуурдуур. Агрооскуола оҕо бу дьоҕурун анал билиини кытта ситимниир. Оччоҕуна оскуоланы бүтэрбит ыччат «хайа суолунан барабын?» диэн мунаарбакка, бэйэтин идэтигэр бэлэмнээх исписэлиис буолан тахсар. Онон Саха сиригэр агрооскуолалар хайаан да наадалар. Маннык ситимнээх үлэ түмүгэр, агрооскуолалар Арассыыйа тыатын хаһаайыстыбатын сайдыытыгар оруоллара сүрдээх улахан, – диэн Сахамин Миланович санаатын үллэһиннэ.
СИР ӨЛГӨМҮН ХАРЫСТААҺЫН – НАУКА КҮҮҺҮГЭР
Салгыы РФ Сенаторын кытта кытта агрооскуолалар туһанар сирдэригэр буор дэгэрэҥин (деградациятын) тохтоторго уонна кини өлгөм үүнүүтүн тутуһарга ханнык ньыманы туһаныахпытын сөбүн туһунан кэпсэттибит. Маныаха кини сири сөпкө туһанарга наука күүһүн, кыаҕын туһанар хайаан да наадатын бэлиэтээн эттэ: «Агрооскуолаларга сир састаабын, уратытын хайаан да үөрэтиэхтээхтэр. Сир туһаныллан истэҕин аайы күүһүн сүтэрэр, эн этэрин курдук, дэгэрэҥҥэ, ол аата деградацияҕа киириэн сөп. Ол иһин сири байытарга, сөпкө туһанарга анал агротехнологиялар, техникалар бааллар. Сахабыт сирин буора уратыта элбэх. Хоту дойду сирэ минеральнай састааба атын буоллаҕына, киин улуустарга сирбит ордук өлгөм үүнүүнү биэрэр. Ол иһин зоналарга араарыы (зонирование) диэн баар. Ол аата хас биирдии регион бэйэтин айылҕатын уратытыгар сөп түбэһэр технологияны, сир аһын үүннэрэр ньыматын, кэмин-кэрдиитин (сезонун) тутуһуохтаах. Наукаҕа олоҕуран үлэлиир буоллахпытына эрэ сирбит-уоппут кыаҕын толору туһанан, чөл хаалларыахпыт».
РФ Сенаторын кытта аһаҕас кэпсэтии биһиэхэ, юнкордарга, Сахабыт сирин кэскилэ үлэһит, билиини баһылаабыт уонна төрөөбүт сирин-уотун таптыыр ыччат илиитигэр баарын өссө төгүл дакаастаата. Ол ыччат – биһиги буолабыт.
Аристарх ЛУКИН, Х кылаас,
С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата, Чурапчы