Новосибирскайга «НОРУОТ БАСТЫҤА – 2026» Бүтүн Арассыыйатааҕы уопсастыбаннай бириэмийэ Сибиирдээҕи федеральнай уокурукка ыытыллыбыт эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы түһүмэҕин кыайыылаахтарын үөрүүлээх сиэрэ-туома буолан ааста. Тэрээһин дойдуга сомоҕолоһуу сылын чэрчитинэн, уопсастыбаннас бастыҥ бэрэстэбиитэллэрин түмэн, дьоһун суолталанна.
Күрэскэ 10 эрэгийиэнтэн 227 сайаапка киирдэ. Кыттааччылар истэригэр үбүлэниитэ суох тэрилтэлэр, национальнай-култуурунай холбоһуктар, судаарыстыбаннай сулууспалаахтар, үөрэх уонна култуура эйгэтин үлэһиттэрэ, суруналыыстар уонна уус-уран оҥоһук маастардара бааллар. Кинилэри барыларын сомоҕолоһуу биир сыала – омуктар икки ардыларынааҕы сыһыаны бөҕөргөтүү түмэр.
«Норуоттар култууралара» диэн сүрүн номинацияҕа II истиэпэннээх дьупулуому Иоган Егорович Максимов (Новосибирскай к.) чиэстээхтик ылла. Ол эрээри бу официальнай наҕараадаҕа кини бүтүн олоҕо – дойдуну атомнай эбийиэктэргэ көмүскээһинтэн Арассыыйаны духуобуныйдык чөлүгэр түһэрэр идиэйэҕэ тиийэ – киирэ сылдьар.
ССРС атомнай бырамыысыланнаһын уонна өҥнөөх металлургиятын бэтэрээнэ Иоган Максимов бырамыысыланнаһы эрэ сайыннарыынан муҥурдаммакка, Ийэ айылҕаны харыстааһыҥҥа олоҕун анаата. Кини «тус личность экологическай-духуобунай үрдээһинэ» диэн концепцията саха омук былыргы итэҕэлигэр олоҕурар. Учуонай санатарынан, сахалар бэйэлэрин “Айыы аймаҕынан” (Үрүҥ Аар Тойон), Күн оҕолорунан ааҕыналлар. Бэйэтин философиятыгар кини киһи сайдыытын чуолкай түһүмэхтэргэ араарар:
- Айылҕаттан айдарыы олоҕуруута.
- Интеллектуальнай-идэтийбит сайдыы.
- Духуобунай ситиһии уонна өбүгэлэр экомудрастарын билии.
- Ноосфера идеалыгар дабайыы.
«Билигин, хаһааҥҥытааҕар да, айылҕаҕа кыһаллыах тустаахпыт, – диир учуонай. – Биһиги туһанааччы уопсастыбаҕа олоробут. Мантан тахсарга – киһи алдьатыылаах быһыытын уларытыы, ол туһугар саҥа көлүөнэни атыннык иитии».
Иоган Егорович олоҕо – хорсун буолуу холобура. Кини – сэрии оҕото, кини дьиэ кэргэнэ Саха сиригэр гражданскай сэрии алдьархайын этинэн-хаанынан билбитэ. Иоган 1958 сыллаахха Новосибирскайга үөрэнэ барбыта, онно кини айымньылаах олоҕо ааспыта. Билим киинигэр уонунан сыллары атаардар даҕаны, төрөөбүт дойдутун кытта ситимин быспатаҕа, Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн кэлбит сүүһүнэн устудьуон настаабынньыга буолла.
Кини концепциятыгар Саха сирин норуодунай поэта Иван Гоголев-Кындыл («Үһүс харах» арамаана) ураты миэстэни ылар, манна Максимов «духуобунай үрдээһин вертикальын» туһунан санаалара бигэргэтиллэллэрин бэлиэтиир.
Билигин Иоган Егорович – техническэй наука хандьыдаата, Славянскай норуоттар икки ардыларынааҕы академиятын чилиэн-корреспондена уонна Саха сирин хас да нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина. «Норуот бастыҥа» бириэмийэ наҕараадата кини дойду сомоҕолоһуутугар киллэрбит кылаатын официальнай билиниитинэн буолла. Иоган Максимов бэйэтин олоҕунан көрдөрдө: норуот дьиҥ күүһэ – үрдүк технологиялары өбүгэлэр үйэлээх муударастарын кытта дьүөрэлээһиҥҥэ.
Маны тэҥэ Иоган Максимов “Кэскил” эрэдээксийэ үтүө сүбэһитэ. Ол курдук, эрдэ тахсыбыт ыстатыйалары кытта манна билсиэххитин сөп:
Кэскил14.ру