Дьокуускай куоракка «Бэс Чагда» оҕо сынньалаҥ лааҕырыгар «Мы единство» – «Биир сомоҕо» диэн Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа аатынан «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһатын смената буолан ааста. Манна «Кэскил» медиа-оскуола 80 юнкора мустан үөрэннибит. 2026 сылга медиа-оскуолабыт бу бастакы смената. Биир нэдиэлэ устата оҕолор хамаанда буоламмыт Арассыыйа норуоттарын култуураларын кэпсиир уһулуктары (видеолору) оҥордубут.
Быйыл 2026 сылга ыам ыйыгар «Кэскил» («Бэлэм буол») хаһыаппыт 90 сылын бэлиэтиибит. Онон сибээстээн сменабытыгар «Кэскил» («Бэлэм буол») хаһыакка 1988 сылтан үлэлиир Оксана Александровна Борисова уонна «Кэскил» хаһыакка суруналыыһынан үлэлээбит Георгий Белоусов ыалдьыттаабыттара.
Оксана Александровна биһиэхэ маннык кэпсээбитин өйдөөн хааллым: «1988 сыллаахха үлэлии кэлэрбэр саха норуотун суруйааччыта Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа баар этэ. Үлэлээн бүппүт этэ эрээри редакцияҕа кэлэ-бара сылдьара. Даачатыгар ыалдьыттаан, аатырар соботун амсайбыт, кини кэпсиирин истибит дьоллоохпун дэнэбин. Николай Егорович олус элэккэй, аһыныгас киһи этэ. Редакцияҕа мунду аҕалан биһигини күндүлүүрэ».
«Кэскил» хаһыаттан өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр үлэһит дьон үүнэн тахсыбыттарын туһунан Оксана Александровна бэлиэтээн эттэ. Үөрэхтэрин саҥа бүтэрэн кэлбит эдэр дьон «Кэскилгэ» үлэлээн, уопутуран салгыы ким саха тэлэбидиэнньэтигэр, ким саха араадьыйатыгар, сорохтор өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбатыгар, оннооҕор Москва куоракка тиийэ үлэһит буолбуттар.
– Онуоха биллэн туран, биһиги редакторбыт Нина Иннокентьевна Протопопова улахан оруоллаах. Нина Иннокентьевна «Кэскил» («Бэлэм буол») хаһыаты 50 сыл устата салайбыт редактор, – диэн кэпсиир О.А. Борисова.
Хаһыат үлэтэ киһини олус сайыннарар эбит. Холобур, 1988 сыллаахха «Бэлэм буолга» үлэлии кэлбит Оксана Александровна бастаан боростуой электрическэй массыынаҕа бэчээттиир эбит. Онтон оҕо хаһыатын сааһылаан, киэргэтэн оҥорор киһи буолбут. Кини хаһыакка кэлиэн иннинэ култуура эйгэтигэр үлэлээбит.
– Хаһыат үлэтэ култуура үлэтин кытта ситимнээх, майгыннаһар – дьону биир санааҕа түмэр, сырдатар, сайыннарар, үтүөнү, үйэлээҕи иҥэрэр, – диэн Оксана Александровна Борисова санаатын үллэһиннэ.
Салгыы биһиги Георгий Белоусов кэпсээнин сэргээн иһиттибит. Кини саха тэлэбидиэнньэтигэр үлэлээбитэ 18-19 сыл буолбут.
– Ол иннинэ олоҕум «Кэскил» хаһыат этэ. Биһиги оҕо сааспытыгар гаджет диэн суоҕа. «Кэскил» («Бэлэм буол») аан дойдуну арыйар этэ, – диэн кэпсиир кини.
Нам оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан «Бэлэм буол» хаһыакка кроссворд оҥорон ыытар эбит. Биирдэ «Бэлэм буол» диэн кумааҕыга Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа илии баттааһыннаах көннөрөн ыыппыттар. Онно маннык суруллубут: «Ытыктабыллаах Жора, бу эн манна ыйытыыгар сыыспыккын, 6 нүөмэрдээх кроссвордуҥ, маны көннөрөн ыыт».
– Ол кроссвордум хаһыакка бэчээттэммэтэҕэ гынан баран, ытыктыыр, убаастыыр суруйааччым Амма Аччыгыйа ааппын ааттаан туран суруйбут суругун билигин да илдьэ сылдьабын, – диэн кэпсээтэ Георгий Белоусов.
Онтон биирдэ маннык түгэн буолбут. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, улахан баҕайы кроссворд оҥорон ыыппытын хаһыакка таһаарбыттар. Типографияҕа сыыһа бэчээттэнэн, зеркальнай гына үрдүгэр атын тиэкис барбыт. Түбэспитэ да баар, «Акаары быһыылаах» заголовок оруобуна кроссворд үрдүгэр буолбут. Онтон илии баттааһыныгар «Нам орто оскуолатын 6-с кылааһын үөрэнээччитэ Жора Белоусов» диэн оруобуна киирэн биэрбит. Олус кыбыһынным, оскуолабар оҕолор көрө-көрө күлбүттэрэ.
Үөрэҕин бүтэрэн баран, Георгий «Кэскил» хаһыакка суруналыыһынан үлэлээбит. Салгыы саха тэлэбидиэнньэтигэр үлэлии барбыт.
– Билигин тэрилтэбэр куһаҕана суох үлэлии сылдьабын, үчүгэйдэр ааттарыгар киирсэбин. «Кэскил» хаһыакка үлэлээбитим миэхэ олус элбэх үчүгэйи биэрбитэ. Тэлэбидиэнньэ буоллун, араадьыйа буоллун – ыллын даҕаны үлэлээн барбаккын. Син биир сценарий суруйаҕын. «Өркөн өй» биэриибэр ыйытыыларбын бэйэм толкуйдуубун. Көрөөччүнү интэриэһиргэтэр ыйыытыылары тобула сатыыбын. Интернеттэн бэлэми булан ылбакка, бэс, хатыҥ, тиит мастартан саамай ханнык мас -200 кыраадыһы тулуйарый диэн ыйытыы быдан интэриэһинэй, – диэн кэпсээтэ.
«Кэскил» хаһыат киһини арыйар кыаҕа олус улахан эбит. Георгий Белоусов оҕо сылдьан кроссворд оҥороро кэлин саха тэлэбидиэнньэтигэр «Өркөн өй» биэрии ыытааччыта уонна ааптара буоллаҕа дии.
Мин бу көрсүһүүттэн бэйэбэр элбэҕи арыйдым, элбэҕи биллим. Киһи олоҕо араас түгэннэртэн турарын өйдөөтүм. Георгий Белоусов ыарахан ыарыыттан сатаан хаампат буолан баран атаҕар хаттаан хайдах туран кэлбитин, күүстээх санаатын сөҕө санаатым.
Алена КСЕНОФОНТОВА, IX кылаас,
С.Д Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата, Чурапчы