От ыйа – сайыҥҥы иккис ый. От ыйыгар эмтээх оту хомуйуу – туспа биир дьарык. Маны үчүгэйдик билэри отоһут дииллэр. Кини эмтээх оту билэр уонна онон дьону эмтиир. От ыйыгар Орто дойдуга Аан Алахчын Хотун суолтата улахан. Кини – сир иччитэ. Туох баар үүнээйи төрдө. От-мас бүттүүнэ Аан Алахчын оҕолоро буолар. Кинилэри барытын Ойуу-бичик оҕолор диибит. Айыы санааҕа бу Айыы бичигэ диэн өйдөбүллээх. Ол аата үүнээйи барыта сурук-бичик буолар. Олох суруллар кинигэтэ. Бу сурук-бичик Дьылҕа Хаан суругар киирэр. Ити иһин киһи айылҕаны алдьатыа суохтаах.
От ыйа — сайын үгэнэ. От-мас сибэккитэ, туораҕа ситэр. Үрэх кытылыгар сардаана сибэкки тэтэрэ кыыһар. Чараҥнарга дьэдьэн буһар, сыһыы, үрэх саҕатыгар хаптаҕас, моонньоҕон ситэр. Күн ортотугар түһэр сик-кирэс тыал от-мас сиэмэтин ыһар. Сир аайы сибэкки ыһыаҕа. Көтөрдөр оҕолорун көтүтэллэр. Киннлэри батыһыннара сыддьан түргэнник көтөргө, аһылыктарын бу-лунарга үөрэтэллэр. Саха сиригэр от хомуура саҕаланар. Отчуттар аҕыс ыйдаах ыарахан кыстыгы эрэйэ суох туоруур туһугар элбэх оту оттуурга дьулуһаллар. Оҕолуун-уруулуун бука бары ходуһаҕа тахсаллар.
От ыйа үксүгэр кураан буолар. Бөтүрүөпкэ, Борокуоппайапка ардааччы. Сааскыта ардах-таах уонна түүнүн сиик түһэр буоллаҕына, уһун кэмҥэ ардаабатаҕына даҕаны, түүҥҥү сиик уутунан үүнээйи балайда тулуктаһар.
От ыйа — хамнас ыйа. Былыр тыа сирин дьоно: «Сүрэҕэ суох киһи от ыйыгар кэр-гэннэнэр», — диэн этэллэрэ. Онон бу ыал дьадаҥы буолуохтарын сылыктыыллара. Кырдьыга оннук. Сүрэҕэ суох киһи хаһан да байбат. Үлэ-хамнас быддьаһыгар буолан, от ыйа биллибэккэ ааһар.
Бэлиэлэрэ: Таҥарата- Аан Алахчын. Ойуута – ачаахтаах мас, тыла – нарын-наскыл, сулуһа – ынах буута, бухатыыра – Сидьи Босхоҥ, куота – Ньыка Харахсын, мала-салама, тыаһа – кырыымпа, үүнээйитэ-от, көтөрө-тыыраахы, кыыла – эһэ, аһа – суорат.
Алгыһа:
Аан Алахчыҥҥа хайыһыы.
Нарын-наскыл, нарын-наскыл, нарын-наскыл
Үүнэри төрүттээччи
Быйаҥы биэрээччи
От анныгар обугунаспыт
Ойуу-бичик уолаттардаах
сэбирдэх быыһыгар сибигинэспит
Ойуу-бичик кыргыттардаах,
Үүс кыыл тириитэ бэргэһэтин
Эҕэтэйдии кэппит,
Киис кыыл тириитэ саҕынньаҕын
Нэлэккэйдии кэппит
Баһыы көмүс тарбахтаах,
Көҕүөр-таһыар эмиийдээх,
Күскэм-тускул,
Айхал-мичил,
Аан Алахчын
Хотун ийэбит, бэттэх көрөн мичик гын! Дом!
Валентина Кривошапкина, Харбалаах, Таатта
Кэскил14.ру