«Бэлэм буол» хаһыат «Володя Ульянов дневнигэ» балаһатыгар туйгун, оскуола олоҕор көхтөөх кыттыылаах үөрэнээччилэри бэчээттээн таһаарар бастыҥ чиэстээһин буолара. Бу балаһаҕа тахсыбыт оҕо улахан эппиэтинэс сүгэрэ, үөлээннээхтэригэр үтүө холобур буоларга кыһаллара. Хаһыат 1980 с. бэс ыйын 19 күнүнээҕи нүөмэригэр тахсыбыт Мэҥэ Хаҥалас улууһун Бүтэйдээх орто оскуолатын IX кылааһын туйгун үөрэнээччитэ Валя Капитонованы кытта кэпсэттим.
— Володя Ульянов күннүгэр киирбитиҥ төһө суолталаах этэй?
— Володя Ульянов күннүгэр аатым киирбитэ — миэхэ улахан чиэс, киэн туттуу уонна эппиэтинэс этэ. Бу — үөрэххэ ситиһиибин, кыһамньыбын бэлиэтиир, инникигэ эрэли үөскэтэр, өссө үрдүккэ дьулуһарга көҕүлүүр түгэн этэ. Мин эдьиийим Надежда Михайловна Попова (Капитонова) туйгун үөрэҕэ, оскуола, общественность олоҕор көхтөөх кыттыыта үрдүк сыанабылы ылан, эмиэ Володя Ульянов күннүгэр аата киирэн турар. Биһиэхэ оҕолорго, дьоммутугар бу түгэн улахан үөрүү, ситиһии, чиэстээһин, киэн туттуу буолбута, ол эрээри улахан эппиэтинэс сүктэрэрэ, өрүү үтүө холобур буоларга эрэйэрэ.
— Оскуола кэмнэрэ хайдах ааспытай?
— Оскуола сыллара — олохпут биир саамай сырдык, умнуллубат кэмнэрэ. Билии-көрүү, доҕордоһуу, саҥаны арыйыы — барыта бу кэмҥэ түмүллэр. Учууталларбыт биһиэхэ чиҥ билиини иҥэрэллэрэ, олоххо бэлэмнииллэрэ, үтүө майгылаах, эппиэтинэстээх буоларга иитэллэрэ. Оскуола кэнсиэртэрэ, күрэхтэһиилэр, олимпиадалар — барыта өйбөр-санаабар хаалбыт. Ону таһынан, «Бэлэм буол» хаһыат эдэр кэрэспэдьиэнэ буолан, оскуола олоҕун сырдатан ыстатыйа суруйар этибит. Оҕо сааһым умнуллубат түгэннэринэн октябренок аатын сүгүү, пионер кэккэтигэр киирии, кыһыл хаалтыстаах туран андаҕар этии, ВЛКСМ устаабын үөрэтэн, эппиэтинэстээх экзамен ааһан, комсомол билиэтин тутуу буолбуттара.
— Ол кэмҥэ үөрэнэр төһө уратылаах этэй?
— Урукку кэмҥэ үөрэххэ ирдэбил улахан, чиэс-бочуот ордук суолталаах этэ. Учуутал тылын истии, бэрээдэк, чиэһинэй буолуу, дьоҥҥо убаастабыл, кырдьаҕастарга көмө— барыта күүстээх иитии чааһа этэ. Техническэй тэриллэр аҕыйах буолан, билиини кинигэттэн, уопуттан ыларбыт. Уруоктарга болҕомтолоохтук олорор, дьиэтээҕи үлэни кичэйэн толорор этибит. Патриотическай иитии, обществаҕа, төрөөбут дойдуга элбэх билиилээх туһалаах дьону иитэн таһаарар сыаллаах иитии үлэтэ күүстээхтик тэриллэр этэ.
— Үөрэх таһынан эбии тугунан дьарыктанар этигитий?
— Үөрэхпитин таһынан оскуола иһинэн ыытыллар араас тэрээһиҥҥэ, куруһуокка сылдьарбыт. Ким эрэ успуордунан, ким эрэ ырыанан, уруһуйунан дьарыктанара. Литературнай түмсүүлэр, хоһоон ааҕыыта — барыта биһиги олохпутун байытара. Мин эмиэ араас кружокка сылдьарым, кылааһынан саас походтарга сылдьарбыт.
— Билигин киминэн үлэлиигиний, иллэҥ кэмҥэр тугунан дьарыктанаҕыный?
Билигин мин Мэҥэ Хаҥалас 15 нүөмэрдээх суут учаастагар мировой судьуйанан, 2013 сыллаахтан Ил Түмэн депутатынан талыллан үлэлии сылдьабын. Иллэҥ кэммэр айылҕаҕа сылдьабын, дьиэ кэргэммин, икки кырачаан сиэннэрбин кытары бириэмэ атаарабын. Эбии дьарык быһыытынан саҥа технологиялары үөрэтэн, олох сайдыытын кытта тэҥҥэ хардыылыыбын.
— Билиҥҥи көлүөнэ оҕолоругар тугу сүбэлиэҥ этэй?
— Эдэр көлүөнэҕэ этиэм этэ: үөрэххитигэр кыһаллыҥ, инникигитин толкуйдааҥ, чиэһинэй, эппиэтинэстээх буолуҥ. Доҕотторгутун, төрөппүтэргитин, учууталларгытын убаастааҥ. Саҥаны билэн-көрөн, олоххо көхтөөхтүк кыттан иһин. Олоххо ситиһии үлэттэн, дьулууртан уонна үтүө майгыттан тахсар. Тус бэйэҕитин сайыннарар туһугар чөл олоҕу тутуһарга дьулуһуҥ!
Кэпсэттэ Диана Пинигина, X кылаас,
И.Г. Тимофеев аатынан Майа лиссиэйэ.
Кэскил14.ру