Мин эбэм, Дьяконова Екатерина Марковна, атырдьах ыйын 12 күнүгэр 1929 сыллаахха Нам оройуонун Хатырык нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕата, Марк Васильевич Дьяконов (Уваров), Аҕа Дойду Улуу сэрии толоонугар сэтинньи ый 1943 сыллаахха сураҕа суох сүппүтэ. Ийэтэ, Дьяконова (Кайгородова) Елена Ивановна, холкуоска, онтон ас-үөл тэрилтэтигэр үлэлээбитэ. Оҕо сааһа, оскуолатааҕы кэмнэрэ Бөтүҥҥэ уонна Намна ааспыттар.
Сэрии саҕаланарыгар эбэм 12 сааһын туолаары сылдьар оҕо эбит. Бу ыарахан сылларга, оччотооҕу оҕолор улахан дьону кытта тэҥҥэ кырыктаах өстөөҕү кыайарга диэн девизтээх үлэлээбиттэр. Ол сыллары эбэм маннык ахтар: “Ким да ыарахан, кыайбаппын диэн аккаастаммат, үҥсэргээбэт этэ”.
Эбэм ийэтин кытары тэҥҥэ кирпииччэ үктэспит. Бу үлэҕэ барыта дьахталлар уонна оҕолор улэлииллэр эбит. Кирпииччэ үктүүр наһаа ыарахан, үгүс сыраны ылар үлэ. Ол курдук, анал туой буору, кумаҕы буккуйан уу кута — кута, сыгынньах атахтарынан үктээн баран, анал киэпкэ куталлар, онтон үрдүн токур тимиринэн кылааккайдыыллар. Ол кэннэ киэпкэ кутуллубут кирпииччэлэри, күн көрбөт, ардах түспэт сарайыгар илиилэринэн таһаллар. Кыайбакка илдьэн истэҕинэ, сороҕор киэптэрэ алдьанан хаалар эбит. Онтон сойбутун кэннэ көннөрөр эбиттэр. . Үлэлиир сирдэрэ кылабыыһа аттыгар баар күөл кытыытыгар буолан, Данилова Варя диэн кыыстыын куттана-куттана, түүн дьуһуурустубалыыллар. Сороҕор оҕо оҕо курдук оонньуохтарын баҕарар буолан, дьээбэлэнэн кирпииччэҕэ ааттарын суруйаллар эбит.
Кирпииччэ үлэтин таһынан, сайыҥҥы кэмҥэ бурдук үлэтигэр оҕо биригээдэтэ үлэлиир эбит. Кинилэри кырдьаҕас оҕонньор салайан үлэлэппит. Аһылыктарын биир дьахтар астыыра үһү. Лэппиэскэ буһаран сиэтэрин эбэм өйүгэр күүскэ хатанан хаалбыт. Сарсыарда аҕыстан киэһэ аҕыска диэри үлэлииллэр эбит. “Оҕолор буолан, наһаа сылайар этибит”, диир. Бурдук быһаллар, хомуйаллар, онтон сыыһын ыраастыыллар. Бааһына кытыытыгар хаалбыт бурдугу сиэрпэнэн быһаллар. Биир да бурдук уга хаалыа суохтаах диэн ирдэбил турар эбит. Ол үлэлии сылдьан, ылгын чыҥыйа тарбаҕын сиэрпэҕэ быспыт. Ону оҕолору кытта үлэлиир дьахтар, “оҕо тарбаҕын быста”, диэн, ис ырбаахытыттан хайа тардан, тарбаҕын бэрэбээскилээбит. Оччотооҕуга эмп-томп суох буоллаҕа.
Эбэм биири өйдөөн хаалбыт: ол хара үлэһиттэргэ 0,7 грамм, сулууспалаахтарга 0,4 грамм, оҕолорго 0,2 грамм килиэп карточката биэрэллэрэ. “Оо, аччыктааһын да ханна барыай”, диир. Аччык аҥаардаах үлэлээн, киэһэ сылайан ахан ороннорун булан утуйан хаалаллара үһү.
Сэрии бүтүүтэ эбэтин кытта сибиинньэ көрүүтүгэр үлэлээбит. Үлэлээтэххэ эрэ олох салҕанарын, буруо тахсарын, сэриигэ барбыттары солбуйуу булгуччу наадатын билэр, өйдүүр буолан, оҕо, дьахтар кыах баарынан үлэлиирэ диир. “Кыайыы күнүн кэтэһэрбит, кэлиэ диэн эрэнэрбит”, диэн ахтар.
Сэрии сылын оҕолоро аччыктааһыны тулуйан, аармыйаҕа барбыт аҕаларын, убайдарын солбуйан, кырдьаҕас оҕонньоттору, эмээхситтэри кытта күүстэрин харыстаабакка үлэлээн, тыылга кыайыыны аҕалсыбыттара.
“Сэрии сыллара биһиги көлүөнэни үөрэхтэн матарбыта, доруобуйабытыгар охсуута сүрдээх күүстээх, ыарахан этэ. Онон сэрии кэмигэр оонньоммотох оҕо саастаах көлүөнэ биһиги буолабыт”, диэн эбэм кэпсээбитэ. Билигин кини 96 саастаах. Сааһыран, доруобуйата мөлтөөн ороҥҥо сытар. Мин эбэбин көрөргө ийэбэр көмөлөһөбүн, аһатабын, чэйин кутан биэрэн иһэрдэбин. Эбэм наһаа амарах сүрэхтээх, куруутун миэхэ сүбэлиир-амалыыр. Мин киниэхэ махталым муҥура суох.
Дарина Дьяконова, Дьокуускай куорат 17 № -дээх орто оскуолатын VIII «В» кылааhын үөрэнээччитэ.