«Киһи доруобуйата бэйэтин илиитигэр« диэн мээнэҕэ эппэттэр. Кырдьык даҕаны, чэгиэн, чөл туруктаах киһи эрэ толору үөрэнэр, үлэлиир кыахтаах. Сахабыт Сиригэр сокуонунан оҕо, дьиэ кэргэн уонна социальнай балаһыанньатыттан тутулуга суох ураты көмүскэллээх, ол иһигэр доруобуйаларын бырааптара күөмчүлэммэт, мэдиссиинэ өҥөтүн туһанарга инники сылдьар диэн мэктиэлэнэр.
Бырабыыталыстыба оҕо доруобуйатын харыстааһыҥҥа күүстээх үлэни ыытар. 2021 сыл кулун тутар 31 күнүгэр “СӨ доруобуйа харыстабылын систиэмэтин сайыннарыы уонна доруобуйа бөҕөргөтүүтүгэр стратегическай сыаллар” уураах бигэргэтиллибитэ. 2021-2030 сыллар Саха Сиригэр Доруобуйа уон сылынан биллэриллибитэ.
Олунньу 26 күнүгэр Дьокуускай куоратын 3 № балыыһатыгар ( ГАУ РС(Я) ЯГБ №3) сааһын ситэ илик оҕолорго профилактическай медицинскэй көмөнү оҥоруу салаатыгар ыалдьыттаатыбыт. Биһиги балыыһа педиатр бырааһын кытта Аянитова Анжелика Анатольевналыын көрсөн кэпсэттибит.
— Үтүө күнүнэн Анжелика Анатольевна, үлэҕит туһунан кылгастык сырдатыаххыт дуо?
Биһиги Арассыыйа федеральнай сокуонугар уонна доруобуйа харыстабылын министерствотын бирикээстэригэр тирэҕирэн үлэлиибит. Үлэбит сүрүнэ диэн оҕолорго ыарыыны сэрэтии уонна харыстааһын буолар. Дьокуускай 3 нүөмэрдээх балыыһатын территориятыгар киирсэр бюджетнэй тэрилтэлэри: 15 оҕо уһуйааннарын, 17 оскуолалары хабар. Ол курдук, Дьокуускай куоратын 17 нүөмэрдээх орто оскуолата эмиэ биһиги территориябытыгар киирсэр, онон ыкса үлэлэһэбит.
Үлэбит сүрүннээн сылын аайы оҕолорго ыытыллар мед. осмотр уонна инфекционнай ыарыылары сэрэтэр быһыылары оҥоруу буолар. Ону таһынан сэллиги эрдэттэн быһаарар сыалтан диаскин тест оҥоробут. Төрөппүттэртэн эрдэттэн сөбүлэҥнэрин хайаан да ылан баран оҥоһуллар. Мед осморга уопсайа 10 араас идэлээх быраастар ыыталлар. Ону таһынан хаан, иик анализтара, УЗИ, ЭКГ, оҕо ыйааһынын, төһө улааппытын, тиистэрин көрөллөр, харахтарын бэрэбиэркэлииллэр о.д.а. Быһаарыллыбыт түмүгүнэн, салҕыы тустаах быраастарга ананан баран эмтэнэллэр.
— Кэнники кэмҥэ оҕолор ордук тугунан ыалдьалларый?
Билигин кэтээн көрдөххө, харах мөлтөөһүнэ ордук элбээбит. Ону таһынан сис тоноҕоһун токуруйааһына, плоскостопие кэнники кэмҥэ элбээбитин бэлиэтиибит. Урукку кэмнэргэ ордук тиис ыарыыта олус элбэх буоллаҕына, кэлиҥҥи сылларга төрөппүт оҕо тииһигэр эрдэттэн болҕомто ууран эмтэтэр буолбут. Мин санаабар, күнү быһа хамсаммакка, төлөпүөн тутан баран олорууттан манныкка тиэрдэр. Онон оҕолор хайаан даҕаны спордунан дьарыктаналлара наада. Эбэһээт спортсмен буоллуннар диэбэккэ, доруобуйаларын туһугар сүүрүү-көтүү, хамсаныы олуһун наадалаах. Үҥкүүнэн да дьарыктаныы туһаны эрэ аҕалардии саныыбын.
— Саас, күһүн аайы салгынынан бэриллэр сыстыганнаах ыарыы элбиир (орви, грипп о.д.а). Ону сэрэтэргэ туох үлэ ыытылларый?
Ыарыыны эрдэттэн сэрэтэр үлэлэри ыытабыт. Ол курдук сыллата күһүн оҕолорго грипп утары быһыы (прививка) туруорабыт. Киэҥ араҥаҕа өйдөтөр үлэлэри эмиэ ыытабыт. Ол эбэтэр куйаар ситимин нөҥүө тустаах информация ыытабыт уонна сирэй көрсөн кэпсэтэбит. Чуолаан төрөппүттэргэ ОРВИ уонна грипп уратыларын быһааран биэрэбит, өйдөтөбүт.
— Анжелика Анатольевна, оҕолорго, төрөппүттэргэ тугу сүбэлиэ этигиний?
Төрөппүттэр, мин көрдөхпүнэ, оҕолорун доруобуйаларыгар олус кыһаллаллар. Оҕолорго туһаайан этиэхпин баҕарабын чөл олоҕу тутуһалларыгар, эт-хаан өттүнэн сайдалларыгар. Буортулаах аһы аһаабаттарыгар, онно киирэллэр түргэнник бэлэмнэнэр астар, минньигэс астар, гаастаах утахтар, консервалар уо.д.а. Натуральнай эт, үүт, балык оҕо аһыыр рационугар баар буолуохтаах. Киһи доруобуйата 80% тус бэйэтиттэн тутулуктааҕын өйдүөхтээхтэр, 5–6 % эрэ мэдиссиинэттэн тутулуктаах. Кэлиҥҥи кэмҥэ ыйааһыныгар эбиллиилээх (ожирение) уонна ыйааһына тиийбэт оҕо ахсаана элбээбитэ эмиэ көстөр. Хамсаммат, биир сиргэ олорууттан, сыыһа-халты аһыыртан, барыта түмүллэн манныкка тиэрдэр. Сорох оҕолор улаатан эрэр саастарыгар, ыра сатаан толору аһаабат буолан ыйааһыннара орто кээмэйгэ тиийбэт. Онон доруобуйаларын олох эрдэттэн көрүнэн, сөптөөхтүк аһаан, утуйан, сынньанан, хамсанан, үөрэнэн, үүнэн-сайдан тахсалларыгар баҕарабын.
Биһиги педиатр идэтэ оҕо доруобуйатын чөлүгэр түһэриигэ бары билиилэрин-көрүүлэрин биэрэр биир саамай гуманнай уонна үтүө идэлэртэн биирдэстэрэ буоларын итэҕэйдибит. Оҕо доруобуйатын туһугар үлэлиир тустаах үлэһиттэргэ махталбытын тиэрдэбит. Үлэлэрэ өссө таһаарыылаах, туһалаах буоллун, бары доруобай буоллуннар.
Валерия ВАСИЛЬЕВА, Айыына КИРИЛЛОВА,
Дьокуускай куоратын 17№ орто оскуолатын VII «В» кылааһын үөрэнээччилэрэ,
“Сайдын” медиа-бөлөх эдкордара
keskil14.ru