2026 сыл Саха өрөспүүбүлүкэтигэр, Ил Дархан Айсен Сергеевич Николаев уурааҕынан, Култуура сыла биллэриллибитэ. Биһиги оскуолабытыгар Култуура сылын бастакы ыалдьытынан «Диодорова. Против течения.» киинэ режиссера, » Бүгүн-былыр» киинэ продюсера Сандал Данилович Баишев буолла.
Кинини кытта 8 -11 кылаас оҕолоро көрүстүбүт. Оҕолор Саха киинэтигэр сыһыаннаах элбэх ыйытыыны биэрдилэр. Сандал Данилович хас биирдии ыйытыыга сиһилии эппиэттээтэ. Оттон биһиги, медиакиин оҕолоро, «Кэскил» хаһыакка анаан интервью ыллыбыт.
-Оҕо сааскыттан, оскуолаттан кэпсиигин?
-Мин Чурапчыга Чыаппара нэһилиэгэр төрөөбүтүм, орто оскуоланы онно 2008 с. бүтэрбитим. Оскуола кэннэ Дьокуускайга ЯГУ-га финансовай- экономическай институкка үөрэнэ киирбитим.
-Киинэ устуоххун баҕараргын хаһан, хайдах өйдөөбүккүнүй?
-2014 с. «Саха-фильм» тэрилтэҕэ үлэлии киирбитим. Онно режиссердары кытта билсэн, 2016 с. «Тыгын Дархан» киинэҕэ үлэлээбитим. Онтон 2021 сылтан бэйэм туспа барбытым. «Бүгүн-былыр» диэн киинэ продюсер уонна сценарий ааптарын быһыытынан бастакы үлэм буолар.
-Бырайыактаргытыгар устуоруйалары, идеялары хайдах булаҕытый?
-Туох интэриэһинэй диэбиккин устаҕын. Ону көрөөччүгэ кэпсии сатыыгын. Олоххо буолбуту устаҕын, оччоҕо итэҕэтиилээх буолар.
-Киинэни туохтан сааланан устаҕын? Хаартыскаттан, тыастан эбэтэр идеяттан?
-Бастаан идея кэлэр, онон сценарий оҥорон суруйаҕын. Онтон хамаанда хомуйан (оператор, режиссер, звукорежиссер, о.д.а), артыыстары кастиҥҥа ыҥыраҕын. Туох барыта идеяттан саҕаланар.
-Устар былаһааккаҕа саамай уустуга техническэй өттө дуу эбэтэр айар үлэ өттө дуу?
-Айар өттө буоллаҕа дии. Тоҕо диэтэххэ, киһи уонна техника диэтэххэ, барыта киһиттэн тутулуктаах. Эн камераҕын, компьютергын үчүгэйдик тута сырыттаххына үлэлиир буоллаҕа дии. Онтон дьону кытта үлэлииргэ, айарга уустук буолар. Холобура, эйигиттэн тутулуга суоҕа элбэх буолан тахсар. Киинэҕэ уһуллар киһи сарсыныгар ыалдьан хаалан кэлбэт, оччоҕуна атын киһини көрдүөххэ наада, графигы көрөн барытын уларытан биэриэххэ наада. Ол өттүнэн киинэ устарга уустуктардаах.
-Артыыстары кытары үлэлиир хайдаҕый?
-Хас биирдии артыыс бэйэтэ туһунан өйдөөх-санаалаах, киэҥ куйаар курдук. Кинини кытта биир тылга киирэн үлэлиэхтээххин. Онон артыыһы кытта биир тылы буларга туспа сыһыан наада.
-Режиссер идэтигэр ханна үөрэммиккиний?
-Анал үөрэҕим суох. Университет кэннэ тута киинэҕэ барбытым.
-Режиссер киһи ханнык биир саамай ураты хаачыстыбалаах буолуохтааҕый?
-Тулалыыр олоҕу өйдөөн көрөр киһи буолуохтааххын. Холобура, мас охтубут. Тоҕо бу мас охтубутуй диэнтэн устуоруйа таһаарыаххын сөп. Барытын көрө-кэтии сылдьар, барытыгар аһаҕас буолуохтааххын.
«Диодорова. Против течения» киинэни төһө кэмҥэ устубуккунуй, туох мэһэйдэри көрсүбүккүнүй, эбэтэр барыта табыллан испитэ дуу?
-Бу киинэни устар санаа 2019 с. киирбитэ. 6 сылы быһа үлэлэһэн баран устубуппут. Хас биирдии киинэҕэ мэһэйдэр бааллар. Харчы өттүнэн, туох эрэ тиийбэт, ким эрэ суох буолуон сөп.Оттон бу киинэни туох да улахан харгыһа суох этэҥҥэ уһулбуппут.
-Билигин ханнык бырайыактарга үлэлии сылдьаҕыный?
-Идея баар, сценарий сурулла сылдьар.
-Киинэҥ дьоруойдарын хайдах булаҕыный?
-Устуоруйаҕын айан баран, оруолга ким, ханнык артыыс барсыан сөбүн өйгөр оҥорон көрөҕүн. Киниэхэ тиийэн этэҕин. Сөбүлэспэтэҕинэ, сценарийы уларытыаххын сөп. Киинэ дьоруойун характера уларыйар буоллаҕа дии, эн санаабыт артыыһыҥ сөбүлэспэтэҕинэ. Сахалар аҕыйахпыт, артыыстарбыт наһаа аҕыйахтар, онон ыһылла сытар картотека суох. Ол иһин суруйа олорон бу киһи үлэлиэн сөп диэн билэҕин.
—Хаһан да киинэҕэ уһулла сылдьыбатах киһини кытта үлэлии сылдьыбыккыт дуо?
-Үлэлээн буоллаҕа.Ону кастиннаан булаҕын. Холобура, «Диодорова. Против течения» киинэҕэ билигин Үөһээ Бүлүүгэ үөрэнэ сылдьар Маша Иванованы кастиҥҥа булбуппут. Оонньотон көрбүппүт, «төрөппүттэрин» кытта хаартыскаҕа түһэрэн көрбүппүт. Ол иһин киинэҕэ уһуллуоххутун баҕардаххытына, кыбыстыбакка кэлэн боруобаланыаххытын наада. Режиссер айбыт персонаһыгар тас көстүүгүтүнэн барсар буоллаххытына, артыыстыыр диэн үөрүйэх, ону дьарыктыахха сөп.
-Сандал Данилович, сиһилии кэпсээниҥ иһин махтал!
Көрсүһүүттэн оҕолор кинорежиссер идэтин, киинэ туһунан элбэҕи билэн тарҕастыбыт. Киинэ эйгэтин интэриэһиргиир оҕолор биһиги ортобутугар баалларыттан үөрдүбүт.
Алина Санникова, 11 кылаас», Эрчим» медиакиин, Үөһээ Бүлүү, Дүллүкү орто оскуолата