В.П. Ларионов аатынан «Инникигэ хардыы» эдэр чинчийээччилэр өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай кэмпириэнсийэ быйыл үбүлүөйдээх XXX сылын ыытылынна. «Төрүччүнү үөрэтии» кэмпириэнсийэҕэ подсекция быһыытынан 2024 сылтан киирбитэ. Быйыл 3 төгүлүн ыытылынна. Уопсайа 50 оҕо төрдүн-ууһун үөрэтэн, бырайыак оҥорон, көмүскээтэ. Олортон 29 оҕо иккис түһүмэххэ киирбитэ. Эдэр чинчийээччилэр ортолоругар ааспыт сыллааҕы үлэлэрин салгыыр, ону таһынан саҥа саҕалааччылар эмиэ бааллар.
Төрүччүнү үөрэтии хайысхаҕа экспертнай хамыһыйа бэрэссэдээтэлэ, Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар проблемаларын институтун научнай үлэһитэ, историческай наука кандидата Саргылаана Егоровна Никитина:
— Биһиги секциябыт саҥа киирбит секциялартан биирдэстэрэ, быйыл 3 сылын ыытылынна. Экспиэрдэр састааптара уларыйбата. Ол курдук, СӨ Национальнай архыып Информатизация отделын салайааччыта Екатерина Анатольевна Сергеенко, Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар проблемаларын институтун алын научнай үлэһитэ Саввинов Павел Олегович, Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар проблемаларын институт аспирана Виктория Викторовна Артемьева уонна мин сыаналаатыбыт. Ааспыт сыллары кытта тэҥнээтэххэ быйыл бырайыактар элбээбиттэр, кэҥээбиттэр. Ааспыт сылларга кыттыбыт, чинчийиилэрин салҕаан үөрэппит оҕолор эмиэ бааллар. Бырайыактарын кэҥэтэн чинчийбиттэрэ, научнай ис хоһоонноох оҥорон таһымнарын үрдэппиттэрэ биһигини үөрэдэр. Сылтан сыл саҥа тиэмэлэр кэлэллэрэ Генеалогия наука быһыытынан актуальнайын көрдөрөр. Чинчийиллибит тиэмэлэр юбилейнай тэрээһиннэри кытта тэҥҥэ биир контекстка киллэрэн оҥоһуллубуттара олус үчүгэй дии саныыбыт. Төрүттэригэр баар историческай дьоҥҥо, династияларга, профессияларга анаммыт аналитическай тиэмэлэри биһириибит. Арааһынай үлэлэр бааллар, бары да олус интэриэһинэйдэр. Генеалогияны интэриэһиргээн чинчийэр секциябыт кыттыылаахтарыттан олус үөрэбит! — диэн бэйэтин санаатын үллэһиннэ.
Бу хайысхаҕа «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһата ыыппыт «Память предков. Генеалогия моей семьи.» диэн күрэх кыайыылаахтара кыттыыны ыллылар.
Таатта улууһун Туора- Күөл орто оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэ Дарина Максимова «Два солдата: унаследованный путь» диэн тиэмэҕэ чинчийбит үлэтин көмүскээтэ.
— Мин чинчийиибин 5 кылаастан саҕалаабытым. Мин хос-хос эһэм туһунан. Кини Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр суруҕа суох сүппүтэ. 2007 сыллаахха Софья Месхи диэн поискай этэрээт оҕото Москва анныттан кини останкаларын уонна медальонун булан ылбыта. Софья Месхи саллаат аймахтарын буларга санаммыта. 2010 сыллаахха аймахтарым Москваҕа тиийэн көрсүбүттэрэ. 2024 сыллаахха мин бииргэ төрөөбүт убайым Максимов Родимир Дмитриевич хорсун быһыыны оҥорон Россия Геройа буолбута. Ити курдук хорсун быһыы биһиги төрүппүтүгэр-ууспутугар баар эбит диэн чинчийдим.
Нерюнгри куорат 24№-дээх ИТЛ 8 кылааһын үөрэнээччитэ Андрей Платонов «Архив предков: от Якутии до Тихого океана» диэн темаҕа чинчийбит үлэтин кэпсэээтэ.
— 6 кылааска «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһата ыытар «Төрүччү» күрэҕэр миэстэлэспитим. 2 сыл буолан баран, үлэбин кэҥэтэн кытта сылдьабын. Мин чинчийиибэр төрүппэр баар Саха сирин историческай личностьтарын Лепчиковтары үөрэттим. Илин-Хаҥалас улууһан баһылыга, Саха сирин бастакы мецената Филип Иванович Лепчиков уонна кини улахан уола Прокопий Филиппович Лепчиков аҕатын туйаҕын хатаран Илин-Хаҥалас улууһун баһылыга буолбута. 1895 сыллаахха император Николай II коронациятыгар саха сирин делегациятыгар киирэн барар чиэстэммитэ. 1896 сыллаахха Илин Сибиир уобалаһын Генерал-губернатора, граф Алексей Павлович Игнатьев кэлэн Лепчиков Прокопий дьиэтигэр ыалдьыттаабыт. 10 күннээх ыһыах тэрийбиттэр. 1900 сыллаахха Парижка баран Аан дойдутааҕы быыстапкаҕа Саха сиригэр оҥоһуллан тахсар маллары илдьэ баран кыттыбыта. Бэйэтин кэмигэр саха норуота сайдарын туһугар элбэх өҥөнү оҥрбута, сүҥкэн кылаатын киллэрбитэ. Киһи бэйэтин төрүччүтүн, төрөөбүт дойдутун историятын билиэхтээхдии саныыбын.
Чурапчы улууһун Хайахсыт орто оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэ Эдуард Монсатырев «Мои предки из рода Бойуот» диэн тимэҕэ көмүскээтэ.
— Мин бу тиэмэни интэриэһиргээн Эллэй Боотуртан саҕалаан 18 көлүөнэни үөрэттим. Саамай интэриэһиргэээн 7 ини-бии Илларионовтар уонна Хайахсыт оҕонньор туһунан чинчийдим. Сайын мин «Кэскил» лааҕырыгар сылдьыбытым. Онно СӨ Национальнай архивын дириэктэрин солбуйааччы Наталья Степановнаны кытта көрсүһүүгэ кэпсэтэммин архыыптан бэйэм 18 көлүөнэни булбутум.
XXX сылын ыытыллар «Инникигэ Хардыы» кэмпириэнсийэ «Төрүччүнү үөрэтии» подсекция үлэтин түмүмүгүнэн Өлөөн орто оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэ Портнягина Кристина, Алдан лиссиэйин 6 кылааһын үөрэнээччитэ Степанова Арина, Нам улууһун Түбэ орто оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэ Куприянов Алгыстаан, Мэҥэ Хаҥалас улууһун төхтүр орто оскуолатын 10 кылааһын үөрэнээччитэ Попов Алгыс, Сунтаар улууһун Маар Күөл орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ Федоров Георгий, Таатта лиссиэйин 7 кылааһын үөрэнээччитэ Слепцова Яна, Таатта улууһун Туора Күөл орто оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэ Максимова Дарина, Чурапчы улууһун Соловьев орто оскуолатын 10 кылааһын үөрэнээччитэ Федорова Динара Арассыыйа таһымнаах кэмпириэнсийэлэргэ кыттарга рекомендация ыллылар.
Keskil14.ru