Олунньу 13 күнэ, Ийэ тыл уонна сурук-бичик күнэ, 1996 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы президенэ Михаил Ефимович Николаев ыйааҕынан олохтоммута.
Быйыл Ийэ тыл уонна сурук-бичик күнүгэр Дьокуускай куоракка балет оскуолатыгар өрөспүүбүлүкэтээҕи «Тыл уонна Сатабыл күрэх» (ТуоС) күрэх түмүктүүр түһүмэҕэ буолан ааста. Өрөспүүбүлүкэ бастыҥ хамаандалара мустан, төрөөбүт тылбыт баайын, өйбүт-сатабылбыт күүһүн тургутан көрдүбүт. Ыраахтан-чугастан кэлбит оҕолор, уопсайа 5 хамаанда, олус долгуйан кытынныбыт.
Барыта 5 түһүмэҕи аастыбыт. Бастакы түһүмэххэ хамаандабытын билиһиннэрдибит, хас биирдии хамаанда саха тыла сүппэтин, хайдах сайыннарар туһунан кылгас видеоролик оҥорон көрдөрдүбүт. Иккис түһүмэххэ нууччалыыттан сахалыы тылбаас оҥордубут. Уопсайа 20 тылы биир мүнүүтэ иһинэн тылбаастаатыбыт. Холобур, «олово» – «хорҕолдьун» диэн. Үһүс түһүмэх – интерактивнай оонньуу. Экраҥҥа тахсар сорудахтары толордубут. Сорудахпыт хас даҕаны хайысхалаах: айымньы, суруйааччылар, остуоруйа, сурук — бичик, халандаар, киинэ, ырыа. Төрдүс түһүмэх – айар үлэ. Ийэ тылбыт туһунан хоһоон суруйуу. Манна 5 мүнүүтэ бэриллибитэ. Тылга сыһыаннаах оҕолор кытта кэлбит буоларбытынан, бу түһүмэххэ бары да таһымнаахтык күрэхтэстибит. Бэһис түһүмэх — өбүгэ оонньуута. Хамаандаттан биир оҕо тахсан күрэстэстэ. Бу бүтэһик түһүмэххэ «кырынаас» оонньуута буолбута.
Уопсай түмүккэ өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интэринээт үөрэнээччилэрин хамаандата бастаата уонна 20000 солк. бириэмийэлэннэ. Иккис биһиги оскуолабыт хамаандата буолла, 15000 солк. сертификат туттубут. Үһүс миэстэ – «Айыы кыһата» саха гимназиятын хамаандата, бирииһэ – 10000 солк. сууммалаах сертификат.
Биһиги хамаандабыт бу улахан киирсиигэ бэйэбит күүспүтүн, билиибитин ситиһиилээхтик көрдөрдүбүт дии саныыбын. Күрэх хас биирдии түһүмэҕэ видео-билиһиннэрииттэн саҕалаан, тылбаас уустуктарыгар, интерактивнай оонньууга, хоһоон айыытыгар, «кырынаас» өбүгэ оонньуутугар тиийэ тыҥааһыннаахтык уонна интэриэһинэйдик ааста.
Биһиги хамаандабыт биир киһи курдук түмсэн, иккис миэстэни ылары ситистибит, өрөспүүбүлүкэ күүстээх хамаандаларын кытта тэҥҥэ Тааттабыт аатын чиэстээхтик көмүскээтибит. Дьүүллүүр сүбэ үрдүк сыанабыла – биһиги холбоһуктаах үлэбит түмүгэ.
«ТуоС» ийэ тылбыт күүһүн өссө төгүл дириҥник өйдөттө. «ТуоС» оонньууну тэрийээччилэргэ махталбын тиэрдэн туран, бу суруйуубун саха норуотун поэта Семен Данилов үйэлээх тылларынан түмүктүөхпүн баҕарабын.
«Ийэ тылгыттан абыралы булуоҥ,
Кини баай байҕалыгар тиксэҥҥин
Баай дууһаланыаҥ,
Өлбөт өйдөнүөҥ».
Эрчим ЕВГРАФОВ, XI кылаас,
И.Н. Гуляев аатынан Туора Күөл орто оскуолата, Таатта