Кулун тутар 21 күнүгэр М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолатыгар «Чугуновскай ааҕыылар» Бүтүн Арассыыйатааҕы научнай-практическай конференция I түһүмэҕэ үрдүк таһымнаахтык ыытылынна.
Быйылгы конференция ураты суолталаах. Ол курдук, тэрээһин Арассыыйа Үлэҕэ Геройа М.Н. Готовцев 80 сааһыгар ананна.
Эдэр чинчийээччилэр үлэлэрин ааттаах-суоллаах экспердэр сыаналаатылар. Кинилэр ортолоругар АГАТУ доценнара, учуонайдар, улуустааҕы үөрэҕирии, тыа хаһаайыстыбатын, ветеринария управлениеларын специалистара, уопуттаах учууталлар, нэһилиэк тэрилтэлэрин салайааччылара бааллар.
Конференцияҕа уопсайа 95 үөрэнээччи кытынна, ол иһигэр сирэй кыттыы – 67, тэйиччиттэн кыттыы – 28. Мэҥэ Хаҥалас, Чурапчы, Таатта, Амма, Томпо, Уус Майа, Уус Алдан эдэр чинчийээччилэрэ бэйэлэрин саҥа арыйыыларын, бырайыактарын билиһиннэрдилэр.
«Чугуновскай ааҕыылар» – оҕо айар, чинчийэр дьоҕурун арыйар, инникитин наукаҕа суол аһар суолталаах тэрээһин.
Түөрт сүрүн сыаллаах ыытыллар. Бастакынан, Устудьуоннары, үөрэнээччилэри научнай чинчийии үлэтигэр кытыннарыы. Тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар эксперементацияҕа уонна бэйэ чинчийэр үлэтигэр интэриэһи үөскэтии. Иккиһинэн, үөрэхтээх буолууну сайыннарыы. Научнай үлэ култууратын, чинчийиини билиһиннэрии. Түмүктэри ырытар уонна билиһиннэрэр дьоҕуру сайыннарыы. Үсүһүнэн, тыа хаһаайыстыбатын үөрэҕин систиэмэтигэр оскуолалар, орто идэлээх үөрэх кыһаларын, тыа хаһаайыстыбатын университеттарын уонна атын тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэрин икки ардыларыгар регионнар икки ардыларынааҕы сибээһи бөҕөргөтүү. Төрдүһүнэн, салааны ураты саҥа ньыманан, тэтиминэн олохтуур, сайыннарар кыахтаах уонна дойдуларын таптыыр фермердэр саҥа көлүөнэлэрин үөскэтии.
Биһиги оскуолабыт 2016 сылтан Арассыыйа Федерациятын Үлэҕэ Геройа М.Н. Готовцев аатын сүгэр. Михаил Николаевич 2026 сыл тохсунньу ый 2 күнүгэр үбүлүөйдээх 80 сааһын туолбута. Онон тэрээһиммит бу бэлиэ кэмҥэ ананан ыытылынна.
Афанасий Васильевич Чугунов Танда сиригэр 1993 сыллаахха ыалдьыттаан турардаах. Михаил Николаевичтыын сирэй көрсөн, үлэтин-хамнаһын билсибитэ уонна сөҕөн-махтайан туран “Ыалдьыттаатым” диэн хомоҕой хоһоонун анаабыта.
Научнай-практическай конфереенциябыт үөрүүлээх аһыллыытын 10-11 кылаас уолаттара Байаҕантай нэһилиэкпит түөрт Геройун туһунан литературнай дьүһүйүүнү аахтылар. Оскуолабыт үөрэнээччилэрэ, “Дьиэрэй” эр дьон народнай вокальнай ансаамбыл, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култуураҕа туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ырыа айааччыларын сойууһун чилиэнэ, ааптар Катерина Семеновна Алексеева-Готовцева бэйэлэрин эҕэрдэ нүөмэрдэрин бэлэхтээтилэр.
Оскуолабыт дириэктэрэ Константин Георгиевич Готовцев, нэһилиэкпит баһылыга Савва Иванович Егоров, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Иван Иванович Колодезников, үөрэх управлениетын начальнигын солбуйааччыта Иван Иванович Никонов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕэриитин үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕэриитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕэриитин систиэмэтин бочуоттаах бэтэрээнэ, 25 сыл оскуолабытын салайбыт ытыктабыллаах Надежда Михайловна Егорова, тыа хаһаайстыбатын управлениетын начальнига Артем Николаевич Сивцев, АГАТУ (Арктическай Государственнай Агротехнологическай Университет) преподователлэрэ Василий Васильевич Чичигинаров, Акулина Васильевна Попова эҕэрдэ тылларын эттилэр.
Оскуолабыт үлэһитигэр Светлана Семеновна Васильеваҕа Ил Түмэн Мунньаҕын бочуоттаах грамотатын туттардылар.
Конференция арыллыытын кэнниттэн кыттаччылар 8 секциянан арахсан үлэлэрин саҕалаатылар. Кыттааччыларга анаан “Өркөн” оҕону эбии үөрэхтээһин киинэ араас хайысханан маастар-кылаастары, оонньуулары тэрийдилэр.
Кыттааччылар ортолоругар Ильдар Блинов баар. Кини Мэҥэ Хаҥалас улууһун Хаптаҕай орто оскуолатыгар 7-с кылааска үөрэнэр.
– “Растениеводство” секцияҕа гидропоннай систиэмэ хайдах үлэлиирин туһунан кэпсээтим. Бу тиэмэнэнэ үс научнай-практическай конференцияҕа кыттыбытым. Билиҥҥи туругунан, миэстэлэһэ иликпит эрээри, үлэбин тохтоппоппун. Бэйэбэр интэриэһинэй. Бүгүн үчүгэйдик кэпсээтим, – диэн санаатын үллэһиннэ.
АГАТУ доцена Михаил Семенович Иванов конференция тэрээһинин үрдүктүк сыаналаата.
– Элбэх оскуолаттан оҕолор кэлбиттэр. Биһиги агроинженерия секциятыгар сэттэ үлэни иһиттибит. Үчүгэй үлэлэр. Танда оскуолатын тыына сылаас баҕайы. Дьиэ кэргэн эйгэтин санатар. Бу оскуолаҕа үөрэммит Савва Егоров Өлүөхүмэҕэ миэхэ үөрэммитэ. Билигин дойдутугар Тандаҕа кэлэн баһылыктыы сылдьарыттан үөрэбин, – диэн эттэ М.С. Иванов.
Агро оскуола инники сайдыытын, былаанын, үлэтин-хамнаһын тула киэҥ далааһыннаах төгүрүк остуол ыытылынна, аһаҕас кэпсэтии буолла.
Аҕыс хайысханан ыытыллыбыт научнай-практическай конференция кыайыылаахтарын ааттарын киэн тутта билиһиннэрэбит.
«История развития сельского хозяйства родного села, региона». Экспердэр: Матаркина Варвара Васильевна, информационнай-библиографическай үлэҕэ отдел кылаабынай бибилэтиэкэрэ; Федорова Мария Михайловна, РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириититн туйгуна, Саха сирин методиһа, СӨ учууталларын 12-с сийиэһин делегата, Байаҕантай нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо; Слепцова Лидия Владимировна, Иван Павлович Готовцев аатынан Тандатааҕы историческай-архитектурнай музей сэбиэдиссэйэ.
Бу секцияҕа лауреат аатын Готовцева Вера (6 кылаас, М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата) ылла. I степеннээх диплом – Матвеев Айхаан (8 кылаас, Хаптаҕай орто оскуолата), Алексеева Дайаана (11 кылаас, Амма 1 №-дээх оскуолата), Софронова Александра (7 кылаас, Томпо). II степеннээх диплом – Кильбясова Амелия (8 кылаас, Амма 1 №-дээх оскуолата), Бурнашева Алгыстаана (8 кылаас, П.В. Аммосов аатынан Тулуна орто оскуолата), Сдвижкова Күннэй (8 кылаас, Н.Е. Иванов аатынан Бөтүҥ орто оскуолата)
«Экономика сельского хозяйства: экономика, управление и устойчивое развитие агропромышленного комплекса» секция. Экспердэр – Цынзак Марина Петровна, экономическай наук кандидата, АГАТУ “Отрослевая экономика и управление” кафедратын (факультет агро-бизнес) доцена; Петрова Марианна Ивановна, Уус Алдан улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениета; Бурнашев Семен Павлович, Байаҕантай нэһилиэгин дьаһалтатын экономиһа.
Бу секцияҕа лауреат аатын Татаринова Нарияна (10 кылаас, Г.И. Соловьев аатынан Ороссолуода орто оскуолата), Смирников Евгений (6 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата) ыллылар. I степеннээх диплом – Троева Сахалина (7 кылаас, П.В. Аммосов аатынан Тулуна орто оскуолата); Аммосова Снежанна (10 кылаас, Р.И. Константинов аатынан Амма орто оскуолата, Чурапчы). II степеннээх диплом – Данилов Вячеслав (7 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата), Захарова Лилиана, Емельянов Мичил, Попов Александр, Третьякова Эдилия (А.Е. Кралин аатынан Абаҕа орто оскуолата). III степеннээх диплом – Шестаков Дохсун (7 кылаас, Е.Д. Кычкин аатынан Матта орто оскуолата), Луковцева Дайаана (8 кылаас, И.Е. Федосеев-Доосо аатынан Дириҥ орто оскуолата).
«Агроинженерия и цифровизация сельского хозяйства: агроинженерия, роботизация и цифровая трансформация сельского хозяйства» секцията. Экспердэр – Иванов Михаил Семенович, педагогическай наука кандидата, АГАТУ Владимир Петрович Ларионов аатынан инженернэй факультет технологическай систиэмэтин кафедратын доцена, Сивцев Артем Николаевич, Уус Алдан улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начальнига, Гоголев Семен Николаевич, Уус Алдан улууһун кылаабынай статиһа.
Секция лауреата – Готовцев Семён (6 кылаас, Г.И. Соловьев аатынан Ороссолуода орто оскуолата). I степеннээх диплом – Сокольников Харысхан (11 кылаас, А.В. Чугунов аатынан Мэлдьэхси орто оскуолата), Белолюбский Вечяслав (8 кылаас, А.В. Чугунов аатынан Мэлдьэхси орто оскуолата). II степеннээх диплом – Константинов Ярослав 11 кл, Р. И. Константинов аатынан Амма орто оскуолата), Кириллин Эдуард, Иванов Ньургустан (8 кылаас, 1 №-дээх Амма орто оскуолата), Белолюбский Вечяслав. III степеннээх диплом – Назаров Денис (9 кылаас, В.Г. Короленко аатынан Амма 1 №-дээх орто оскуолата), Смирников Максим.
«Переработка сельскохозяйственной продукции: технологии переработки и обеспечение качества и безопасности продукции АПК» секция. Экспердэр – Гоголева Прасковья Алексеевна, тыа хаһаайыстыбатын наукатын кандидата, доцент, АГАТУ аһылык технологияларын уонна аһылык индустриятын кафедратын сэбиэдиссэйэ. Семенова Саргылана Михайловна, Уус Алдан улууһун ”Мүрү Ас” СХПК үүт сыаҕын маастара, Жиркова Акулина Гаврильевна, Уус Алдан улууһун ”Мүрү Ас” СХПК лаборана, маастара.
Лауреаттарынан Гоголев Герман (6ылаас, Одьулуун орто оскуолата), Барабанов Данил (10 кылаас, Г.И. Соловьев аатынан Ороссолуода орто оскуолата) ааттаннылар. I степеннээх диплом – Ларионов Алексей (7 кылаас, М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата), Афанасьева Карина (11 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата), Полускина Валерия (7 кылаас, Г.И. Соловьев аатынан Ороссолуода орто оскуолата), Рожина Настасия (7 кылаас, Төлөй орто оскуолата). II степеннээх диплом – Ларионов Ринат (9 кылаас, М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата), Бессонова Диана (8 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата), Егоров Стас, Музофарова Айгуль (И.И. Гоголев-Дыргыабай аатынан Найахы орто оскуолата), Готовцева Камила (М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата). III степеннээх диплом – Стручкова Лилия (6 кылаас, Г.И. Соловьев аатынан Ороссолуода орто оскуолата), Павлова Лера (5 кылаас, Хаптаҕай орто оскуолата), Атласова Милана (11 кылаас, П.В. Аммосов аатынан Тулуна орто оскуолата), Колодезников Аян (9 кылаас, Одьулуун орто оскуолата).
«Животноводство: современные системы животноводства и генетические ресурсы в АПК» секция. Экспердэр – Попова Акулина Васильевна, тыа хаһаайыстыбатын наукатын кандидата, АГАТУ зоотехния факультет агробизнес кафедратын доцена, Борисова Нюргуяна Васильевна, чааһынай предприниматель, Байаҕантай нэһилиэгин бааһынай хаһаайыстыбатын баһылыга, Румянцева Вера Егоровна, Суотту орто оскуолатын животноводствоҕа производственнай үөрэтии маастара.
Бу секция лауреатынан Готовцев Арсиэн (М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата) ааттанна. I сепеннээх диплом – Луковцева Алеся (7 кылаас, Р.И. Константинов аатынан Амма орто оскуолата, Чурапчы). II степеннээх диплом – Софронова Александра (7 кылаас, Мэҥэ Хаҥалас), Стручков Данил, Баттахов Алгыстаан.
Секция «Ветеринария: ветеринарная медицина, биобезопасность и здоровье животных». Экспердэр – Петрова Елена Михайловна, ветеринарнай наука кандидата, АГАТУ профессор И.И. Бочкарев аатынан ветеринарнай медицинэ факультетын инфекционнай уонна инвазионнай ыарыылар кафедры доцена, Назарова Любовь Гаврильевна, Уус Алдан улууһун ветеринарнай-испытательнай лабораториятын дириэктэрэ, Иванова Марианна Васильевна, Уус Алдан улууһун ветеринарнай-испытательнай лабораториятын ветеринарнай бырааһа.
Лауреат – Попов Харысхал (11 кылаас, А.В. Чугунов аатынан Мэлдьэхси орто оскуолата). I степеннээх диплом – Попова Анна (5 кылаас, А.Е. Кралин аатынан Абаҕа орто оскуолата). II степеннээх диплом – Кузьмина Сайнара, Попова Алина (6 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуоолата). III степеннээх диплом – Иванов Ян (7 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата.
«Растениеводство: инновационные технологии растениеводства и устойчивые агроэкосистемы» секция. Экспердэр – Чичигинаров Василий Васильевич, тыа хаһаайыстыбатын наукатын кандидата, АГАТУ агрономия уонна химия факультетын ойуур комплексын уонна землеустройство кафедратын доцена, Винокуров Алексей Алексеевич, Черноградская Туяра Григорьевна, Мүрүтээҕи эдэр натуралистар станцияларын педагогтара.
Лауреат аатын Хоютанов Айдын (7 кылаас), Абрамов Марк (6 кылаас, С.Т. Захаров аатынан Төлөй орто оскуолата), Канаев Михаил (8 кылаас, И.Е. Федосеев-Доосо аатынан Дириҥ орто оскуолата) ыллылар. I степеннээх диплом – Абрамова Айыына (10 кылаас, Чурапчы), Васильев Илья (6 кылаас, П.В. Аммосов аатынан Тулуна орто оскуолата), Петров Адриан (10 кылаас, А.В. Чугунов аатынан Мэлдьэхси орто оскуолата), Карпов Дамир (7 кылаас, Одьулуун орто оскуолата), Климов Егул (6 кылаас, С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата), Непомнящая Карина (8 кылаас, Н.Е. Иванов аатынан Бөтүн орто оскуолата). II степеннээх диплом – Старостина Саина (9 кылаас, И.Е. Федосеев-Доосо аатынан Дириҥ орто оскуолата), Данилова Таня (7 кылаас, В.Г. Короленко аатынан Амма 1 №-дээх орто оскуолата), Бандерова Айна (8 кылаас, С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата), Эльбядова Анджела, Константинова Лера, Катакинова Далаана (7 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата). III степеннээх диплом – Зыков Владимир (7 кылаас), Блинов Ильдар (7 кылаас, Хаптаҕай орто оскуолата), Полускина Айсаана, Сутакова Аврора (7 кылаас, А.Е. Кралин аатынан Абаҕа орто оскуолата), Адамова Айталына (8 кылаас, Хаптаҕай орто оскуолата).
«Литературное творчество, поэзия, проза посвящённое творческой деятельности» секция. Экспердэр – Аржакова Александра Петровна, тыа хаһаайыстыбатын наукатын кандидата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин агро хайысхалаах кылаастарын уонна оскуолаларын хаһаайыстыбаларын учебнай-методическай комплектарын оҥорууга научный сүбэһитэ, Попова Анна Семеновна, Саха Өрөспүүбүбүкэтин култууратын туйгуна, Владимир Денисович Лонгинов аатынан Тандатааҕы норуот айымньытын киинин уус-уран салайааччыта, Копырина Вера Васильевна, “Сыккыс” внестационарной бибилэтиэкэ кылаабынай бибилэтиэкэрэ.
Лауреат аатын Слепцова Екатерина (11 кылаас, М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата) ылла. I степеннээх диплом –Готовцева Аделина (5 кылаас), Аммосова Карина (6 кылаас, М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата), Кутукова Александра (10 кылаас, Амма 1 №-дээх орто оскуолата), Готовцева Валерия (11 кылаас, М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата).
Күндүүнэ ЕГОРОВА, VIII кылаас, Арианна АБРАМОВА, VII кылаас,
М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата, Уус Алдан
Туйаара Мамонтова видеота, хаартыскалара, X кылаас
Ыытааччы Снежанна Готовцева, IX кылаас