Бүгүн тохсунньу 12 күнүгэр, XXX төгүлүн ыытыллар В.П. Ларионов аатынан Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Инникигэ хардыы» научно-практическай конференция стиэндэбэй түһүмэҕэ ыытылынна. «Североведение» сиэксийэтигэр быйыл үгүс үлэ киирбит. Бу үлэлэр сүрүн сыалларынан хоту дойду тыйыс усулуобуйатыгар олорор дьон олохторун чэпчэтии, ону таһынан, аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар култуураларын, тылларын харыстааһын буолар.
Иннокентий Бегишев, VIII кылаас, Эҥэ орто оскуолата, Үөһээ Дьааҥы: «Үтүө күнүнэн! Мин үлэм аата «Продукты питания быстрого и длительного приготовления в рационе охотника Республики Саха (Якутия) и Республики Тыва» диэн. Мин аҕам балыгынан, булдунан дьарыгырар. Ону таһынан, учууталым, салайааччым Копуш Дарима Аясовна уонна биһиги оскуолабыт суоппара Тываттан сылдьаллар. Ол иһин бу тиэмэни интэриэһиргээн талбытым. Булчут аһыыр аһа ыйааһына чэпчэки, элбэх миэстэни ылбат, өр буорту буолбат уонна калорийнай ол эбэтэр, элбэх күүс-уох биэрэр буолуохтаах. Саха булчутун аһыгар киирэллэр: сахалыы лэппиэскэ, хатарыллыбыт балык (дьуухала), балык искэҕэ. Онтон Тыва булчутун аһа: тыва талкан (ыһаарыламмыт бурдук куруппата), тара, чокпек, хаппыт балык, курут (хатарыллыбыт аһытыллыбыт үүт) буолар. Булчут күҥҥэ иккитэ аһыыр – сарсыарда уонна киэһэ. Мин бу үлэбин бэйэбит уонна аймахтыы омуктарбыт култуураларын билиһиннэрээри оҥордум».
Валерий Понамарев, IX кылаас, Сааскылаах орто оскуолата, Анаабыр: «Мин үлэм аата «Антропоморфные образы в долганских сказках: анализ и художественное воплощение» диэн. Бу үлэбин аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар ол иһигэр долган омук култууратын үйэтитэр сыаллаах оҥордум. Бу үлэбэр долган омук остуоруйаларыгар баар киһитийбит кыыллары үөрэттим. Холобура, Монгуй – бары кыыллар ыраахтааҕылара (дракон уобараһынан ойууланар), Ангаа Моҕус – биир харахтаах, сүүнэ улахан уҥуохтаах, дьоҥҥо буортуну оҥорор харамай, Өксөкү – икки төбөлөөх хотой, күөх халлаан ыраахтааҕыта, Хаар Эбэ – остуоруйаларга муударас эбэтэр ойуун уобараһа, Куобах – сорох остуоруйаларга ойуун буолар, Таба – сүрүн дьоруой бастыҥ доҕоро, көмөлөһөөччүтэ буолаллар. Бу персонажтары скульптурнай пластелинынан оҥорбутум».
«Музееведение» хайысхатыгар уопсайа 33 эдэр чинчийээччи үлэтэ сыаналанна. Манна оскуола түмэллэрин экспонаттарын остуоруйалара, виртуальнай түмэллэр бырайыактара, саҥа матырыйаалынан экспонаттары оҥорууга сыһыаннаах үлэлэр көрөөччүлэри кэрэхсэттилэр.
Эрсан Гермогенов, V кылаас, Боруулаах орто оскуолата, Үөһээ Дьааҥы: «Дорооболоруҥ! Мин үлэм аата «История якутского седла-экспоната Борулахского школьного краеведческого музея» диэн. Бу ыҥыыр Юмшанов Иннокентий Герасимович диэн Боруулаахха баар Николаевскай таҥара дьиэтин туттарбыт киһиэхэ анаан 1873 сыллаахха оҥоһуллубут, маастар Александр Мигалкин эбит. Бу ыҥыыр уратытынан кини киэргэлэ буолар. Саха сиригэр оҥоһуллубут эрээри хахай уонна единорог уруһуйдаах. Бу уруһуйдары нуучча геральдическэй уобарастарын кытта сибээстииллэр. Бу үлэбин салгыы үөрэтэр былааннаахпын, ону таһынан түмэлбитигэр эмиэ атын да ураты экспонаттар бааллар».
Павел Дьячковский, X кылаас, И.М. Павлов аатынан Чурапчы орто оскуолата, Чурапчы: «Мин үлэм аата « Танки из скульптурного пластилина как музейный экспонат» диэн. Бу үлэ сүрүн быһаарар кыһалҕатынан тыа сирин түмэллэригэр дьиҥнээх таанкалар экспонат быһыытынан суохтара буолар. Ол оннугар, маннык скульпурнай пластелинынан оҥоһуллубут макеттар бэйэлэрэ туспа экспонат буолуохтарын сөп. Бу холобура, «Алеша» Танк аатырбыт киирсиитин оҥордум. Үлэбэр сүрүн туһанар матырыйаалым скульптурнай пластелин буолар. Бу матырыйаал өҥүн, форматын үчүгэйдик тутар, итиигэ ууллубат».
Эдэр чинчийээччилэрбит кэскиллээх бырайыактара олоххо киирэн сыаллара-соруктара ситэригэр баҕарыаҕыҥ.
Прокопий Софронеев