Олунньу 27-28 күннэригэр Чурапчы улууһун Хадаар нэһилиэгэр буолан ааспыт “Развитие моей малой Родины” (РММР) стратегическай дьылабыай оонньууга “Кэскил” медиа-оскуола юнкордара тыа сиригэр туох бородууксуйаны атыыга оҥорон таһаарыахха сөбүн туһунан толкуйдаатыбыт. Бэриллибит алта тиэмэттэн биэс хамаанда биирдии тиэмэни талан ыллыбыт.
Биһиэхэ “Переработка плодово-ягодных дикоросов” диэн тиэмэ түбэспитэ. Үчүгэйдик толкуйдаан, ырытыһан баран хаптаҕастан пастила оҥорор производствоны сайыннарыахпытын сөп диэн биир санааҕа кэлэн, үлэ былаанын оҥордубут. Түөрт чаас үлэлээтибит. Бу оонньуу иннинэ Хадаар нэһилиэгин баһылыгын Афанасий Афанасьевич Степановы кытта көрсүбүппүт.
Тэрилтэлэринэн, бааһынай хаһаайыстыбаларынан сылдьан, нэһилиэк олоҕун-дьаһаҕын билсибиппит.Ону таһынан бу тэрээһин иннинэ Хадаар оскуолатын юнкордара нэһилиэк социокултуурунай аналиһын ырытан оҥорбуттар этэ. Онно нэһилиэк туһунан дааннайдар барыта бааллар. Ол биһиэхэ үлэлиирбитигэр тирэх буолла.
Биһиги хаптаҕаһы биир саамай битэмииннээх уонна Саха сирин бары нэһилиэктэригэр үүнэр диэн талбыппыт. Хаптаҕас киһи доруобуйатыгар туһалаах, иҥэмтиэлээх сир астарыттан биирдэстэрэ буолар. Онтон пастила производствотын тыа сирин усулуобуйатыгар оҥоруохха сөп.
Биһиги оскуолабыт уонна Хадаар оскуолата агро хайысхалаах оскуола буоларбыт быһыытынан, бородууксуйаны оҥорон таһарыы туһунан син билэбит, үөрэтэллэр.
Үлэбитин былааннаан оҥорорбутугар үбүн-харчытын барытын аахтыбыт. Онно туох наадатын, бастакы саҕалааһыҥҥа төһө үп-харчы ороскуоттаныан сөбүн, төһө кэминэн дохуокка тахсарбытын аахтыбыт-суоттаатыбыт. Пастила хайдах оҥоһулларын, туох бэрэбиэркэни ааһарын туһунан тугу билбиппитин түмтүбүт.
Оҥорон таһаарар бородууксуйабытын рекламалыырга, онно сөптөөх брендовай буолар “Минь-нэм” диэн логотибы толкуйдаатыбыт. Пастила минньигэс ас көрүҥэр киирэр уонна оҕолорго ананар. Кыра оҕолор минньигэһи сиэхтэрин баҕардахтарын “нэм-нэм” дииллэр. Ол иһин итинник толкуйдаабыппыт.
Бу оҥорбут үлэбитин “Развитие моей малой Родины” (РММР) стратегическай дьылабыай оонньуу салайааччыта Дмитрий Кириллович Титов, Хадаар нэһилиэгин баһылыга Афанасий Афанасьевич Степанов, баһылык солбуйааччыта Перизат Бакболотовна Дьячковская, Хадаар агро оскуолатын дириэктэрэ Петр Петрович Тарасов, Хадаар нэһилиэгин депутаттара Айталина Александровна Федорова, Саргылана Филипповна Софронова, Лидия Михайловна Григорьева, Надежда Ивановна Листикова, Иннокентий Гаврильевич Яковлев иннилэригэр көмүскээтибит.
Түмүк таһаарыытыгар нэһилиэк депутаттара “күн сарсыҥҥыттан да саҕалыахха сөп гына оҥоһуллубут” диэн этэн туран, “Самый реализуемый проект” номинациянан наҕараадалаатылар.
Стратегическай дьылабыай оонньууга кыттыбыт оҕолор манан тохтоон хаалбакка, оҥорбут былааммытын олоххо киллэрэр туһугар кыһаллыахтаахпытын туһунан эттилэр.
Оҕолор инникитин бэйэҕит сирдээх-уоттаах, ас оҥорон таһаарар дьон буолан тахсарга кыһаллын. Ас оҥорон таһаарар киһи хаһан да аччыктаабат. Бэйэ дьыалатын тэринии омук инники кэскилин кытта сибээстээх. Сири бас билии, төрүттэргэ хаалларыы диэн улахан суолталааҕын оҕолор бүгүҥҥү оонньууга өйдөөтүгүт дии саныыбын. Бүгүн ылбыт билиигитин инники олоххутун кытта сибээстиэххит диэн эрэнэбин,
– диэн Дмитрий Кириллович Титов санаатын үллэһиннэ.
Снежанна ГОТОВЦЕВА, IX кылаас,
М.Н. Готовцев аатынан Танда орто оскуолата, Уус Алдан
***
«Развитие моей малой Родины» (РММР) дьылабай стратегическэй оонньууга биһиги хамаандабытыгар “Балыгы переработкалааһын (өрүс, күөл соботун уонна мундуну кэнсиэрбэлээһин технологическай линияларын туруоруу)” диэн тиэмэ түбэспитэ. Агро хайысхалаах икки оскуола сирбит-уоппут быйаҥын, уйгутун производство оҥорон хайдах атыыга таһаарыахха, дохуот ылыахха сөбүй диэн былаан оҥордубут.
Бастатан туран, аныгы технологиянан оборудованиены талыыга болҕомтобутун уурдубут. Сыанатын чопчулаатыбыт, туох ыарахаттар баар буолуохтарын, балыгы переработкалааһын бүгүҥҥү күҥҥэ тоҕо наадалааҕын дакаастаатыбыт. Дьиҥнээх олоххо киллэрии кыаҕын, табыгаһын, барыһын сыаналаатыбыт.
Тыа сиригэр үлэлии сылдьар салайааччылар, депутаттар, кэтэх хаһаайыстыбалаах, бэйэ дьыалалаах экспердэр үлэбитин сыаналаатылар. “Экономическай өттүнэн саамай толкуйдаах бырайыак” диэн номинацияны биэрдилэр.
Атын хамаандалар бырайыактары истэн сэргээтибит. Элбэх саҥа доҕоттордоннубут. Тэрийээччилэргэ, минньигэс астаах повардарга, Хадаар оскуолатын коллективыгар улахан махталбытын тиэрдэбит. Маннык тэрээһиннэр кэнчээри ыччакка инникини саныырга, төрөөбүт дойдутун сайдыытыгар көмөлөһөр баҕаны үөскэтэллэр диэн түмүккэ кэллибит.
Агата Колодезникова, VIII кылаас, Василена Нестерова,
Нюргуяна Максимова, XI кылаас, Бэс Дьарааһын аатынан
Чымнаайы оскуолата, Таатта,
Айна Бандерова, VIII кылаас, С.Д. Флегонтов аатынан
Хадаар орто оскуолата, Чурапчы
***
Комила Аржакова, XI кылаас, Саргылана Прокопьевна Леонтьева, “Мичээр” медиа-киин салайааччыта, А.П. Илларионов аатынан Хайахсыт орто оскуолата, Чурапчы:
– Биһиги хамаандабытыгар чэпчэкитэ суох тиэмэ кэлбитэ – быраҕыллыбыт бааһыналары хайдах туһаҕа таһаарыахпытын сөбүй диэн. Толкуйдаан бараммыт сүөһүгэ эбии аһылык быһыытынан зеленка үүннэриитин хайдах тэрийиэххэ сөбүн туһунан былаан оҥордубут. Зеленканы сиэмэнэн үүннэрэҕин – саас ыһаҕын, күһүн хомуйаҕын. Үлэни сөпкө былааннаан тэрийдэххэ, сүөһү-ас иитиитигэр туһалаах буолуон сөп. “Социально значимый проект” номинацияны туттардылар. РММР дьылабыай оонньууга кыттан, оҕолор элбэҕи биллибит. Оонньууну тэрийээччи Дмитрий Кириллович Титов элбэх сүбэни биэрдэ. Тыа сиригэр үлэни сатаан тэрийэр, үлэ миэстэтин таһаарар, бэйэ бородууксуйатын оҥорор толкуйдаах дьон буолан тахсыахтаахпытын туһунан быһааран кэпсээтэ.
***
Артур Степанов, XI кылаас, С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата, Чурапчы:
– РММР дьылабыай оонньууга биһиги хамаандабытыгар эт бородууксуйатын оҥорон таһаарыы туһунан тиэмэ кэлбитэ. Эт бородууксуйатын оҥорон таһаарыыны хайдах тэрийиэхпитин сөбүн туһунан кэпсээтибит. Халадьыас уонна хатарыллыбыт эти оҥоруу, атыытын туһунан былаан оҥордубут. Онуоха сөптөөх оборудованиены ханна оҥороллорун, сыаната төһөнүй, туох ирдэбиллэр баалларын туһунан ырыттыбыт, үбүн-харчытын аахтыбыт. Бородууксуйаларбытыгар “Халыҥ ас” диэн брендовай аат толкуйдаатыбыт. Түмүккэ “Лучшая защита проекта” номинациянан наҕараадалаатылар. Дмитрий Кириллович Титов сири-уоту баһылаан, сиртэн-уоттан кэлэр аһы-үөлү бородууксуйа оҥорон таһаарар наадалааҕын туһунан элбэхтик эттэ. Мин онно сөпсөһөбүн. Былаан оҥорорбут тухары онно тирэҕирэн үлэлээтибит. Олоххо киириэн сөп диэн көрдүбүт. Үлэлиэхпитин наада.
***
Виктория Валерьевна Колодезникова, “Кэскил” медиа-оскуола куратора:
– Биһиги хамаандабыт оҕуруот аһын переработкалааһын тиэмэтигэр «Бэрт Ас» диэн ааттаах бэйэ оҥорон таһаарар бородууксуйа бырайыагын оҥордубут. Манна оҕуруот аһын тоҥорон, консервациялаан миин набордарын (борщ, щи, солянка), салат оҥорор набордары оҥорон оскуолаларга уонна нэһилиэнньэҕэ атыылыахха сөп диэн толкуйдаатыбыт. Сайын устата үүннэрбит оҕуруоппут аһын буортуйбатын, туһатын сүтэрбэтин диэн тоҥорор, консервациялыыр ордук. Оҕуруот аһа киһи аһылыгын рационугар саамай туһалаах, битэмииннээх ас буолар. Биһиги бу бырайыакпытыгар үлэбит сыалын, тоҕоостооҕун, инники былаанын суруйдубут. “Брендовый проект” диэн номинациянан бэлиэтэннибит.
***
Саргылана Гаврильевна Маркова, “Тумус кыһа” медиа-киин салайааччыта, С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназията:
– Юнкордарбытын кытта “Развитие моей малой Родины” (РММР) стратегическай дьылабыай оонньууга кыттыыны ыллыбыт. Икки күн устата биир хамаанда буоламмыт үлэлээтибит. Оҕолорбэйэлэрин араас хайысхаҕа холонон көрдүлэр. Ол курдук нэһилиэк тэрилтэлэригэр, бааһынай хаһаайыстыбаларга сырыттылар, үлэни-хамнаһы миэстэтигэр тиийэн көрдүлэр-иһиттилэр. Ону барытын түмэн ыстатыйа суруйдулар, видео монтажтаан оҥордулар. Итинник билсэн-көрсөн баран, иккис күннэригэр бырайыактыыр, былаанныыр үлэҕэ холонон көрдүлэр. Биһиги юнкордарбыт медиа-оскуолаҕа дьарыктанан иҥэриммит сатабылларын өссө чиҥэтэн, общественнай-социальнай үлэ хайысхатыгар үлэлиир кыахтаахтарын көрдөрдүлэр. РММР дьылабыай оонньууну тэрийбит Дмитрий Кириллович Титовка, «Кэскил» оҕо бэчээтин кыһатыгар, Хадаар орто оскуолатын коллективыгар махталбытын тиэрдэбит.
***
Афанасий Афанасьевич Степанов, Хадаар нэһилиэгин баһылыга, Чурапчы:
– Биһиги нэһилиэкпитигэр сүрдээх үчүгэй «Развитие моей малой Родины» диэн стратегическай дьылабыай оонньуу буолана ааста. Таатта, Уус Алдан улуустартан юнкор оҕолор кэлэн кыттыыны ыллылар. Тэрээһиммитт иккис күнүгэр дьүүллүүр сүбэ састаабыгар киирэммит, оҕолор нэһилиэк социальнай, производственнай объектарын көрөн-истэн бараннар, бэйэлэрин инициативаларынан оҥорбут бырайыактарын көрдүбүт. Бырайыактартан астынныбыт. Тоҕо диэтэххэ, күн сарсыҥҥыттан даҕаны олоххо киллэрэн үлэлэтэн барыахха сөптөөх үчүгэй бырайыактар бааллар. Оҕолор үлэлэрин технологическай циклтан саҕалаан оборудованиетыгар тиийэ барытын билэллэрэ-көрөллөрө биһигини сүрдээҕин үөртэ. Аныгы дьон тэтиминэн брендовай маарка диэн тугун билэннэр, бэйэлэрэ толкуйдааннар оҥорбуттар.
«Развитие моей малой Родины» стратегическай дьылабыай оонньуу маннык киэҥ ис хоһоонноох форматынан Хадаарга ыытыллыбытыттан эмиэ астынныбыт. Юнкордар нэһилиэк тэрилтэлэригэр, бааһынай хаһаайыстыбаларга сылдьан дьону-сэргэни кытта кэпсэтэн ыстатыйа суруйан, видео оҥорон таһаарбыттарын наһаа сөбүлээтибит. Нэһилиэк дьоно ону ааҕан, көрөн санаабыт олус көтөҕүлүннэ. Онон дьылабыай оонньууга кэлэн кыттыбыт юнкор оҕолорго махтанабын.
***
Айталина Александровна Федорова, Хадаар нэһилиэгин депутата, Чурапчы:
– Сүрдээх үчүгэй тэрээһин буолан ааста. Нэһилэк депутатын быһыытынан кыттыыны ыллым. О5олор кылгас кэм иһигэр бырайыак оҥордулар. Биэс хамаанда тыа сиригэр тугу сайыннарыахпытын сөбүй диэн тобулан таһаарбыт үлэлэрин көрдүбүт, иһиттибит. Сүрдээх үчүгэй тиэмэлэр бааллар. Оҕолор ымпыгар-чымпыгар тиийэ оҥорбуттар – сыанатын билэн-көрөн, оборудованиены ханна оҥороллорун, хантан төһө сыанаҕа атыылаһан аҕалыахха сөбүн барытын суруйбуттар. Бэйэбит да мантан элбэҕи биллибит. Оҕолору кытта тэҥҥэ бу тэрээһин кыттыылааҕа буолбуппуттан астынным.
***
Петр Петрович Тарасов, С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолатын дириэктэрэ:
– «Развитие моей малой Родины» (РММР) стратегическай дьылабыай оонньууга тыа сиригэр дьиҥнээхтии баар буолуон с6пт66х, олохтоох бородууксуйа оҥоһулларын туһунан бырайыактары иһиттибит. Тыа сирин суолтатын, сайдыытын туһунан бэйэбит оҕолорбутуттан истибиппит, кинилэр ити бырайыакттары бэйэлэрэ оҥорон таһаарбыттара кэрэхсэбиллээх. Инники кэскиллэрбит – оҕолорбут тыа тыа сиригэр олох баар диэн чиҥ өйдөбүллээхтэрин бүгүн үөрэ иһиттибит.
«Развитие моей малой Родины» (РММР) туһунан С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназиятын «Тумус кыһа» медиа-киин юнкордарын (сүрүн фотограф Полина Пинигина) хаартыскаларын бу сигэнэн киирэн көрүҥ https://vk.com/album-217282117_309110787
кэскил14.ру